Sarga 121
अग्निपरीक्षासाक्ष्यं (Agni’s Testimony and Sītā’s Revalidation)
युद्धकाण्ड
ఈ సర్గలో యుద్ధకథకు న్యాయ‑దైవిక ముగింపు సాక్ష్యంతో స్థిరపడుతుంది. బ్రహ్మ ఉపదేశానంతరం అగ్ని (విభావసు/హవ్యవాహన/పావక) ‘లోక‑సాక్షి’గా అగ్నికుండం నుండి ఉద్భవించి వైదేహిని చేతబట్టి రామునికి తిరిగి అప్పగిస్తాడు—సీత దేవి తేజోవంతంగా, అక్షతంగా, మార్పులేని పవిత్ర రూపంతో దర్శనమిస్తుంది. అగ్ని విధివిధానంగా ప్రకటిస్తాడు: సీత వాక్కు, మనస్సు, బుద్ధి, దృష్టి వరకు రామభక్తిలో అచలమై ఉంది; రాక్షసీ పహారా, ప్రలోభాలు, భయపెట్టే బెదిరింపులు ఉన్నా ఆమె ధర్మం నుండి ఎప్పుడూ చలించలేదు. తదుపరి రాముడు ప్రజావిశ్వాసానికి సంబంధించిన నీతిని వివరిస్తాడు—మూడు లోకాలకూ సీత పవిత్రత తెలిసినదే, కానీ రావణ అంతఃపురంలో దీర్ఘకాల నివాసం వల్ల లోకసందేహం కలగవచ్చు; అందుకే ‘లోక‑ప్రత్యయ’ స్థాపన కోసం అగ్నిప్రవేశాన్ని అనుమతించాను, వ్యక్తిగత సందేహం వల్ల కాదు. సీత అపరాధరహితత్వాన్ని దుష్టుని మనసుకైనా అందని జ్వాలలా ఉపమానించి, తన కీర్తిని లేదా తన స్వరూపాన్ని వదలలేనట్లే సీతను కూడా త్యజించలేనని చెబుతాడు. చివరికి రాముడు సలహాను స్వీకరించి ప్రశంసింపబడి, భార్యతో కలిసి ధర్మోచిత సుఖాన్ని అనుభవిస్తాడు.
Shlokas
Verse 1
एतच्छ्रुत्वाशुभंवाक्यंपितामहसमीरितम् ।अङ्केनादायवैदेहिमुत्पपातविभावसुः ।।।।
పితామహుడు బ్రహ్మ పలికిన ఆ శుభవాక్యాన్ని విని విభావసువు అగ్నిదేవుడు వైదేహిని ఒడిలో ఎత్తుకొని సహసా ఉద్భవించాడు।
Verse 2
नविधूयाथचितांतांतुवैदेहींहव्यवाहनः ।उत्तस्थौमूर्तिमानाशुगृहीत्वाजनकात्मजाम् ।।।।
అప్పుడు హవ్యవాహనుడైన అగ్నిదేవుడు ఆ చితిని చెదరగొట్టకుండా, సాకారరూపంతో త్వరగా లేచి, జనకాత్మజ అయిన వైదేహిని చేతుల్లో పట్టుకున్నాడు।
Verse 3
तरुणादित्यसङ्काशंतप्तकाञ्चनभूषणाम् ।रक्ताम्बरधरांबालांसीलकुञ्चितमूर्थजाम् ।।।।अक्लिष्टमाल्याभरणांतथारूपामनिन्दिताम् ।ददौरामायवैदेहीमङ्केकृत्वाविभावसुः ।।।।
ఉదయించే తరుణ సూర్యుని వలె ప్రకాశిస్తూ, శుద్ధ స్వర్ణాభరణాలతో అలంకృతమై, ఎర్ర వస్త్రాలు ధరించి, యౌవనవతిగా, నల్లని వంకర జుట్టుతో—కలుషరహిత మాల్యాభరణాలతో శోభించి, పూర్వరూపమే కలిగిన అనింద్య వైదేహిని విభావసుడు తన అంకంలో ధరించి తరువాత రామునికి అప్పగించాడు।
Verse 4
तरुणादित्यसङ्काशंतप्तकाञ्चनभूषणाम् ।रक्ताम्बरधरांबालांसीलकुञ्चितमूर्थजाम् ।।6.121.3।।अक्लिष्टमाल्याभरणांतथारूपामनिन्दिताम् ।ददौरामायवैदेहीमङ्केकृत्वाविभावसुः ।।6.121.4।।
అంతఃపురములో నిర్బంధించి గుప్తంగా ఉంచబడింది; ఆమె మనస్సు నీయందే నిలిచి, నీయందే పరాయణమై; ఘోరబుద్ధిగల భయంకర రాక్షసీ స్త్రీలచే కాపాడబడింది।
Verse 5
अब्रवीत्तुतदारामंसाक्षीलोकस्यपावकः ।एषातेराम वैदेहीपापमस्यां न विद्यते ।।।।
అప్పుడు లోకసాక్షి పావకుడు రామునితో పలికెను—“హే రామా, ఇదిగో నీ వైదేహి; ఆమెయందు పాపం లేదు।”
Verse 6
नैववाचा न मनसानैवबुद्ध्या न चक्षुषा ।सुवृत्तावृत्तशौण्डीरन त्वामत्यचरच्छुभा ।।।।
వాక్కుతో కాదు, మనసుతో కాదు, బుద్ధితో కాదు, చూపుతో కూడా కాదు—సువృత్తయైన శుభమయిన సీత, హే ధర్మనిష్ఠ వీరా, నీపై ఎలాంటి అతిక్రమం చేయలేదు।
Verse 7
रावणेनापनीतैषावीर्योसतिक्तेनरक्षसा ।त्वयाविरहितादीनाविवशानिर्जनाद्वनात् ।।।।
తన వీర్యమదంతో మత్తుడైన రాక్షసుడు రావణుడు, నీవు దూరమైన వేళ దుఃఖితురాలై అసహాయంగా ఉన్న ఈమెను నిర్జన వనమునుండి అపహరించాడు।
Verse 8
रुद्धाचान्तःपुरेगुप्तात्वच्छित्तात्वत्परायणा ।रक्षिताराक्षसीभिश्चघोराभिर्घोरबुद्धिभिः ।।।।
అంతఃపురములో నిర్బంధించి గుప్తంగా ఉంచబడింది; ఆమె మనస్సు నీయందే నిలిచి, నీయందే పరాయణమై; ఘోరబుద్ధిగల భయంకర రాక్షసీ స్త్రీలచే కాపాడబడింది।
Verse 9
प्रलोभ्यमानाविविधंभर्त्स्यमाना च मैथिली ।नाचिन्तयततद्रक्षस्त्वद्गतेनान्तरात्मना ।।।।
వివిధ రీతులుగా ప్రలోభపెట్టబడుతూ, భర్త్సింపబడుతూ ఉన్నా, అంతరాత్మ నీయందే నిలిచిన మైథిలి ఆ రాక్షసుని గురించి క్షణమాత్రమూ మనసులో పెట్టలేదు।
Verse 10
विशुद्धभावांनिष्पापांप्रतिगृह्णीष्वमैथिलीम् ।न किञ्चिरभिधातव्याअहमाज्ञापयामिते ।।।।
అంతఃశుద్ధి గల, నిర్దోషిణి మైథిలిని స్వీకరించు. ప్రతిగా ఏ మాటా పలకవద్దు—నేను నీకు ఆజ్ఞాపిస్తున్నాను।
Verse 11
ततःप्रीतिमानारामःश्रुत्यैवंवदतांवरः ।दध्यौमुहूर्तंधर्मात्माबाष्पव्याकुललोचनः ।।।।
అప్పుడు ధర్మాత్ముడైన రాముడు—వక్తలలో శ్రేష్ఠుడు—ఆ మాటలు విని అంతరంగంలో ఆనందించాడు; అయితే కన్నీళ్లతో కలత చెందిన కళ్లతో క్షణమొకటి ఆలోచించాడు।
Verse 12
एवमुक्तोमहातेजाधृतिमान्दृढविक्रमः ।उवाचत्रिदशश्रेष्ठंरामोधर्मभृतांवरः ।।।।
ఇలా పలుకబడినప్పుడు మహాతేజస్సు గల, ధైర్యవంతుడు, దృఢవిక్రముడైన—ధర్మాన్ని ధరించువారిలో శ్రేష్ఠుడైన—రాముడు దేవశ్రేష్ఠునితో ఇలా పలికాడు।
Verse 13
अवश्यंत्रिषुलोकेषु न सीतापापमर्हति ।दीर्घकालोषिताहीयंरावणान्तःपुरेशुभा ।।।।
నిశ్చయంగా త్రిలోకములందు ప్రసిద్ధమే—శుభమైన సీత పాపానికి పాత్రురాలు కాదు. అయినా ఆమె దీర్ఘకాలము రావణుని అంతఃపురములో నివసించింది॥
Verse 14
बालिशोखलुकामात्मारामोदशरथात्मजः ।इतिवक्ष्यन्तिमांसन्तोजानकीमविशोध्यहि ।।।।
జానకీని పరిశుద్ధత పరీక్షించకనే నేను ఆమెను స్వీకరించినయెడల, సజ్జనులు నన్ను గూర్చి ఇలా చెప్పుదురు—‘దశరథపుత్రుడు రాముడు నిజంగా బాలిషుడు, కామవశుడు’॥
Verse 15
अनन्यहृदयांभक्तांमच्चित्तपरिवर्तिनीम् ।अहमप्यवगच्छामिमैथिलींजनकात्मजाम् ।।।।
నేనును జనకనందిని మైథిలిని ఎరుగుదును—ఆమె అనన్యహృదయ భక్తురాలు; ఆమె చిత్తము ఎల్లప్పుడూ నాయందే నిలిచియుంటుంది॥
Verse 16
इमामपिविशालाक्षींरक्षितांस्वेनतेजसा ।रावणोनातिवर्तेतवेलामिवमहोदधिः ।।।।
ఈ విశాలాక్షిని ఆమె స్వతేజస్సుతో రక్షింపబడినదానిని రావణుడు అతిక్రమించలేడు; మహాసముద్రము తన తీరరేఖను దాటనట్లే॥
Verse 17
प्रत्ययार्थंतुलोकानांत्रयाणांसत्यसंश्रयः ।उपेक्षेचापिवैदेहींप्रविशन्तींहुताशनम् ।।।।
త్రిలోకములకు నమ్మకము కలుగుటకై—నేను సత్యాశ్రయుడనైనందున—వైదేహి హుతాశనములో ప్రవేశించుచుండగా కూడా నేను ఉపేక్షించితిని॥
Verse 18
न हिशक्तःसुदुष्टात्मामनसापिहिमैथिलीम् ।प्रधर्षयितुमप्राप्यांदीप्तामग्निशिखामिव ।।।।
ఆ పరమ దుష్టాత్ముడు రావణుడు మనసులోనైనా మైథిలిని అవమానించగల శక్తి కలవాడు కాదు; ఆమె అగ్నిశిఖ వలె దీప్తమై, సర్వథా అప్రాప్యురాలు।
Verse 19
नेयमर्हतिचैश्वर्यंरावणान्तःपुरेशुभा ।अनन्याहिमयासीताभास्करेणप्रभायथा ।।।।
శుభమయిన సీత రావణుని అంతఃపురంలోని ఐశ్వర్యాన్ని అర్హించదు; ఆమె నాతో అనన్య, సూర్యునితో ప్రభ వలె అవిభాజ్యురాలు।
Verse 20
विशुद्धात्रिषुलोकेषुमैथिलीजनकात्मजा ।न विहातुंमयाशक्याकीर्तिरात्ववतायथा ।।।।
జనకాత్మజ మైథిలి త్రిలోకములలోనూ విశుద్ధురాలు. ఆత్మనిగ్రహమున్నవాడు తన కీర్తిని విడువలేనట్లు, నేనూ ఆమెను విడువలేను।
Verse 21
अवश्यं च मयाकार्यंसर्वेषांवोवचोहितम् ।स्निग्धानांलोकनाधानामेवं च वदतांहितम् ।।।।
స్నేహశీలులైన, లోకనాథులైన మీ అందరి హితవచనమును నేను తప్పక కార్యరూపంలో పెట్టాలి; మీరు మేలుకోరి ఇలా పలికిన మాటలు హితకరమైనవే।
Verse 22
इत्येवम्विजयीमहाबलःप्रशस्यमानःस्वकृतेनकर्मणा ।समेत्यरामःप्रिययामहायशाःसुखंसुखार्होऽनुबभूवराघवः ।।।।
ఈ విధంగా విజేతగా మహాబలశాలిగా, తన స్వకృత కర్మలచే ప్రశంసింపబడిన మహాయశస్సు గల శ్రీరాముడు ప్రియతో సమాగమించి, సుఖార్హుడైన రాఘవుడు పరమ సుఖాన్ని అనుభవించాడు।
Frequently Asked Questions
The dilemma is legitimacy versus private knowledge: Rāma acknowledges Sītā’s purity yet permits the fire-entry so that the wider world cannot accuse him of accepting her without verification, preserving royal and social trust.
Dharma in leadership includes accountability to collective perception when it safeguards social order; truth is upheld not only internally but also through credible witness and transparent validation.
The key cultural-ritual landmark is the sacrally charged fire/pure-fire setting (agni, citā) functioning as a public witness; the narrative references Rāvaṇa’s antaḥpura (inner quarters) as the contested space of captivity and suspicion.