Sarga 119

Verse 1

एवमुक्तातुवैदेहिपरुषंरोमहर्षणम् ।राघवेणसरोषेणश्रुत्वाप्रव्यथिताऽभवत् ।।।।

ఇలా పలికిన తరువాత వైదేహి, కోపంతో ఉన్న రాఘవుని కఠినమైన, రోమాంచం కలిగించే మాటలు విని తీవ్రంగా కలత చెందింది.

Verse 2

सातदश्रुतपूर्वंहिजनेमहतिमैथिली ।श्रुत्वाभर्तृर्वचोरूक्षंलज्जयावनताभवत् ।।।।

అప్పుడు మహాజనసభలో, ఇంతకు ముందు ఎప్పుడూ వినని భర్త యొక్క కఠిన వచనాలను విని మైథిలి సిగ్గుతో తల వంచి నిలిచింది.

Verse 3

प्रविशन्तीवगात्राणिस्वानिसाजनकात्मजा ।वाक्षरैस्स्सैःसशल्येवभृशमाश्रूण्यवर्तयत् ।।।।

ఆ బాణంలాంటి మాటలతో శల్యబాధితురాలైనట్లుగా జనకాత్మజ తన అవయవాల్లోకే కుంచించుకున్నట్లై, అత్యంతంగా కన్నీళ్లు కార్చింది।

Verse 4

ततोबाष्पपरिक्लिन्नंप्रमार्जन्तीस्वमाननम् ।शनैर्गद्गदयावाचाभर्तारमिदमब्रवीत् ।।।।

అప్పుడు కన్నీళ్లతో తడిసిన తన ముఖాన్ని తుడుచుకుంటూ, నెమ్మదిగా గద్గద స్వరంతో తన భర్తతో ఈ మాటలు పలికింది।

Verse 5

किंमामसदृशंवाक्यमीदृशंश्रोत्रदारुणम् ।रूक्षंश्रावयसेवीर प्राकृतःप्राकृतमिव ।।।।

వీరా! నాతో నీకు తగనివిధంగా, చెవులకు కఠినంగా, రూక్షంగా ఉన్న మాటలు ఎందుకు పలుకుతున్నావు—సాధారణ పురుషుడు సాధారణ స్త్రీతో మాట్లాడినట్లు?

Verse 6

न तथास्मिमहाबाहो यथामामवगच्छसि ।प्रत्ययंगच्छमेस्वेनचारित्रेणैवतेशपे ।।।।

మహాబాహో! నీవు నన్ను ఎలా భావిస్తున్నావో నేను అలా కాదు. నా స్వయమైన ఆచరణ ద్వారానే నాపై నమ్మకం పొందు—నా శీలస్వభావం మీద ప్రమాణం చేసి చెబుతున్నాను।

Verse 7

पृथकस्त्रीणांप्रचारेणजातिंत्वंपरिशङ्कसे ।परित्यजैनांशङ्कांतुयदितेऽहंपरीक्षिता ।।।।

కొంతమంది స్త్రీల ప్రవర్తనను బట్టి నీవు సమస్త స్త్రీజాతినే అనుమానిస్తున్నావు. నన్ను నీవు పరీక్షించి ఉంటే, ఈ సందేహాన్ని విడిచిపెట్టు।

Verse 8

यदहंगात्रसम्पर्शंगतास्मिविशवाप्रभो ।कामकारो न मेतत्रदैवंतत्रापराध्यति ।।।।

ప్రభూ! నేను అసహాయంగా పరదేహస్పర్శాన్ని అనుభవించవలసి వచ్చితే, అక్కడ నా ఇష్టాధికారం లేదు; అక్కడ దోషం దైవానికీ బలప్రయోగానికీ చెందుతుంది, నాకు కాదు।

Verse 9

मदधीनंतुयत्तन्मेहृदयंत्वयिवर्तते ।पराधीनेषुगात्रेषुकिंकरिष्याम्यनीश्वरी ।।।।

కానీ నా అధీనంలో ఉన్నది—నా హృదయం—అది మీలోనే నిలిచింది; నా అవయవాలు పరాధీనమై ఉన్నప్పుడు, స్వాతంత్ర్యంలేని నేను ఏమి చేయగలను?

Verse 10

सहसम्वृद्धभावेनसंसर्गेण च मानद ।यदितेऽहं न विज्ञाताहतातेनास्मिशाश्वतम् ।।।।

హే మానద రామా! స్నేహంతో కలిసి పెరిగి, ఇంత సన్నిహిత బంధం ఉన్నప్పటికీ మీరు నన్ను నిజంగా గుర్తించకపోతే, నేను శాశ్వతంగా నశించినదాన్నే.

Verse 11

प्रेषितस्तेमहावीरोहनुमानवलोककः ।लङ्कास्थाहंत्वयाराजन्किंतदा न विसर्जिता ।।।।

హే రాజా! మీరు పంపిన మహావీరుడు హనుమాన్ నన్ను వెతకడానికి వచ్చి, నేను లంకలో ఉన్నప్పుడు—సందేహమే మీ స్థిరాభిప్రాయం అయితే, అప్పుడే నన్నెందుకు విసర్జించలేదు?

Verse 12

प्रत्यक्षंवानरस्यास्यतद्वाक्यसमनन्तरम् ।त्वयासन्त्यक्तयावीरत्यक्तंस्याजजीवितंमया ।।।।

హే వీరా! ఆ వానరుని ప్రత్యక్ష సమక్షంలోనే, అతని సందేశం విన్న వెంటనే మీరు నన్ను త్యజించి ఉంటే, నేను అప్పుడే ప్రాణాలను విడిచేదాన్ని.

Verse 13

न वृथातेश्रमोऽयंस्यात्संशयेन्यस्यजीवितम् ।सुहृज्जनपरिक्लेशो न चायंविपुलस्तव ।।।।

నీ హృదయంలో నిజంగా సందేహం ఉంటే, నీ ఈ శ్రమ అంతా వ్యర్థమయ్యేది; ఇతరుల ప్రాణాలూ సందేహం వల్ల ప్రమాదంలో పడేవి. నీ సుహృదులు అనుభవించిన ఈ మహా క్లేశమూ తగినది కాదు।

Verse 14

त्वयातुनृपशार्दूलदोषमेवानुवर्तता ।लघुनेवमनुष्येणस्त्रीत्वमेवपुरस्कृतम् ।।।।

కానీ హే నృపశార్దూలా! నీవు దోషాన్నే అనుసరించావు. అల్పుడైన మనిషిలా ‘స్త్రీత్వం’నేకే ముందుంచి, స్త్రీ కావడమే అనుమానానికి కారణమన్నట్లు నన్ను సందేహించావు।

Verse 15

अपदेशेनजनकादुत्पततिर्वसुथातलात् ।ममवृत्तं च वृत्तज्ञबहुते न पुरस्कृतम् ।।6.119.15।।

నా జన్మ—జనకునితో సంబంధమై భూమి నుండి ఉద్భవించిందని చెప్పబడేది—మరియు నా ప్రవర్తన, హే ధర్మాచారజ్ఞా! ఇవన్నీ అనేకంగా ప్రసిద్ధమైనవే; అయినా నీవు వాటికి తగిన గౌరవం ఇవ్వలేదు।

Verse 16

न प्रमाणीकृतंपाणिर्भाल्येममनिपीडितः ।ममभक्तिश्चशीलं च सर्वंतेपृष्ठतःकृतम् ।।।।

యౌవనారంభంలో నా పాణిగ్రహణం నీకు ప్రమాణంగా నిలవలేదా? నా భక్తి, నా శీలం, నేను ఆచరించిన సమస్తమూ—అన్నిటినీ నీవు పక్కన పెట్టేశావా?

Verse 17

इतिब्रुवन्तीरुदतीबाष्पगद्गगभाषिणी ।उवाचलक्ष्मणंसीतादीनंध्यानपरायणम् ।।।।

ఇలా పలుకుతూ, ఏడుస్తూ, కన్నీళ్లతో గొంతు బిగుసుకున్న సీత, దుఃఖంతో ధ్యానమగ్నుడై ఉన్న లక్ష్మణునితో చెప్పింది।

Verse 18

चितांमेकुरुसौमित्रेव्यवनस्यास्यभेषजम् ।मिध्यापवादोपहतानाहंजीवितुमुत्सहे ।।।।

హే సౌమిత్రీ! నా కోసం చితిని సిద్ధం చేయి—ఈ విపత్తుకు ఇదే ఏకైక ఔషధం. అబద్ధ అపవాదాలతో గాయపడిన నేను ఇక జీవించదలచుకోను.

Verse 19

अप्रीतेनगुणैर्भर्त्रात्यक्तायाजनसंसदि ।याक्षमामेगतिर्गन्तुंप्रवेक्ष्येहव्यवाहनम् ।।।।

నా భర్త నా గుణాలతో కూడ సంతృప్తి చెందక జనసమక్షంలో నన్ను త్యజిస్తే, నాకు మిగిలేది ఒక్క మార్గమే—ఇక్కడే హవ్యవాహక అగ్నిలో ప్రవేశిస్తాను.

Verse 20

एवमुक्तस्तुवैदेह्यालक्ष्मणःपरवीरहा ।अमर्षवशमापन्नोराघवंसमुदैक्षत ।।।।

వైదేహి ఇలా పలికినప్పుడు, పరవీరహా లక్ష్మణుడు ఆగ్రహావేశానికి లోనై రాఘవుని వైపు చూశాడు.

Verse 21

स विज्ञायततश्छन्दंरामस्याकारसूचितम् ।चितांचकारसौमित्रिर्मतेरामस्यवीर्यवान् ।।।।

రాముని ముఖభావం ద్వారా సూచితమైన ఉద్దేశాన్ని గ్రహించి, వీరుడైన సౌమిత్రి (లక్ష్మణుడు) రాముని నిర్ణయానుసారం నేలపై చితిని సిద్ధం చేశాడు.

Verse 22

नहिरामंतदाकश्चित्कालान्तकयमोपमम् ।अनुनेतुमथोवक्तुंद्रष्टुंवाप्यशकत्सुहृत् ।।।।

ఆ సమయంలో కాలాంతక యమునివలె భాసించిన శ్రీరాముని సమీపానికి ఏ సుహృదుడూ చేరలేకపోయాడు—వినయంగా వేడుకోలేక, మాటాడలేక, చూడటానికీ శక్తి లేకపోయాడు।

Verse 23

अधोमुखंस्थितंरामंततःकृत्वाप्रदक्षिणम् ।उपावर्ततवैदेहीदीप्यमानंहुताशनम् ।।।।

అనంతరం వైదేహి ముఖం వంచి నిలిచిన శ్రీరాముని ప్రదక్షిణ చేసి, దహించుచున్న హుతాశనుని వైపు తిరిగింది।

Verse 24

प्रणम्यदैवतेभ्यश्चब्राह्मणेभ्यश्चमैथिली ।बद्धाञ्जलिपुटाचेदमुवाचानगिसमीपतः ।।।।

దేవతలకు, బ్రాహ్మణులకు నమస్కరించి, మైథిలి కరజోడించి అగ్ని సమీపం నుండి ఈ వాక్యములు పలికింది।

Verse 25

यथामेहृदयंनित्यंनापसर्पतिराघवात् ।तथालोकस्यसाक्षीमांसर्वतःपातुपावकः ।।।।

నా హృదయం నిత్యం రాఘవుని నుండి ఎప్పుడూ దూరం కాలేదనగా, లోకసాక్షి పావకుడు నన్ను అన్ని వైపులా రక్షించుగాక।

Verse 26

यथामांशुद्धचरितांदुष्टांजानातिराघवः ।तथालोकस्यसाक्षीमांसर्वतःपातुपावकः ।।।।

రాఘవుడు నన్ను శుద్ధచరిత్రగా, అकलుషగా తెలుసుకొనుచున్నాడనగా, లోకసాక్షి పావకుడు నన్ను ఎక్కడెక్కడా రక్షించుగాక।

Verse 27

कर्मणामनसावाचायथानातिचराम्यहम् ।राघवंसर्वधर्मज्ञंतथामांपातुपावकः ।।।।

కర్మతో, మనసుతో, వాక్యంతో నేను సర్వధర్మజ్ఞుడైన రాఘవుని ఎప్పుడూ అతిక్రమించకపోతే, పావకుడు (అగ్నిదేవుడు) నన్ను రక్షించుగాక।

Verse 28

आदित्योभगवान्वायुर्धिशश्चन्द्रस्तथैव च ।अहश्चापितथासन्ध्येरात्रिश्चपृथिवीतथआ ।।।।यथान्येऽपिविजानन्तितथाचारित्रसंयुताम् ।

భగవానుడైన ఆదిత్యుడు, వాయువు, దిక్కులు, చంద్రుడు, అలాగే పగలు, సంధ్య, రాత్రి, భూమి—మరియు తెలిసిన ఇతర దేవతలందరూ—నన్ను సదాచారసంపన్నురాలిగా యథార్థంగా గుర్తించుగాక।

Verse 29

एवमुक्त्वातुवैदेहीपरिक्रम्यहुताशनम् ।विवेशज्वलनंदीप्तंनिःशङ्केनान्तरात्मना ।।।।

ఇలా చెప్పి వైదేహి హుతాశనుని ప్రదక్షిణ చేసి, అంతరాత్మలో నిశ్చింతగా స్థిరమై, దీప్తమైన జ్వలనంలో ప్రవేశించింది।

Verse 30

नश्चसुमहांस्तत्रबालवृद्धसमाकुलः ।।।।ददर्शमैथिलींदीप्तांप्रविशन्तींहुताशनम् ।

అక్కడ బాలులు, వృద్ధులతో నిండిన మహా జనసమూహం దీప్తిమతి మైథిలిని హుతాశనంలో ప్రవేశించుచున్నదిగా చూచెను।

Verse 31

सातप्तनवहेमाभातप्तकाञ्चनभूषणा ।।।।पपातज्वलनंदीप्तंसर्वलोकस्यसन्निधौ ।

నవశుద్ధ స్వర్ణమువలె ప్రకాశించి, తప్త కాంచనాభరణములతో అలంకృతయైన ఆమె, సమస్త జనుల సన్నిధిలో దీప్తమైన జ్వలనంలో పడిపోయెను।

Verse 32

ददृशुस्तांविशालाक्षींपतन्तींहव्यवाहनम् ।।।।सीतांसर्वाणिरूपाणिरुक्मवेदिनिभांतदा ।

అప్పుడు సమస్త భూతములు విశాలాక్షి సీతను హవ్యవాహనమైన అగ్నిలో పడుచున్నదిగా చూచిరి; ఆమె స్వర్ణవేదికవలె దీప్తిమంతురాలై యుండెను।

Verse 33

ददृशुस्तांमहाभागांप्रविशन्तींहुताशनम् ।।।।सीतांकृत्स्नास्त्रयोलोकाःपुण्यामाज्याहुतीमिव ।

సమస్త త్రిలోకములు మహాభాగ్యశాలిని సీతను హుతాశనంలో ప్రవేశించుచున్నదిగా చూచిరి—పుణ్యమైన ఆజ్యాహుతి అగ్నిలో పోసినట్లుగా।

Verse 34

प्रचुक्रुशुःस्त्रियःसर्वास्तांदृष्टवाहव्यवाहवे ।।।।पतन्तींसंस्कृतांमन्रन्स्सैर्वसोर्दारामिवाध्वरे ।

హవ్యవాహన అగ్నిలో పడుచున్న, మంత్రసంస్కృతమైన యజ్ఞంలోని స్థిర ఆజ్యధారవలె ఉన్న సీతను చూచి స్త్రీలందరూ ఆర్తనాదము చేసిరి।

Verse 35

ददृशुस्तांत्रयोलोकादेवगन्धर्वदानवाः ।।।।शस्तांपतन्तींनिरयेत्रिविवाद्धेवतामिव ।

త్రిలోకాలలోని దేవులు, గంధర్వులు, దానవులు అందరూ ఆమెను చూశారు—స్తుతింపబడుతూ ఆమె నరకంలో పడిపోతున్నట్లు, స్వర్గం నుండి నరకానికి పడుతున్న దేవతలా కనిపించింది।

Verse 36

तस्यामग्निंविशन्त्यांतुहाहेतिविपुलःस्वनः ।।।।रक्षसांवानराणां च सम्बभूवाद्भुतोपमः ।

ఆమె అగ్నిలో ప్రవేశించగానే ‘హా హా’ అనే మహా ధ్వని లేచింది. రాక్షసులలోను వానరులలోను ఆశ్చర్యభరితమైన, అద్భుతసమానమైన కలకలం ఏర్పడింది।