Sarga 115
विभीषणाभिषेकः (Vibhīṣaṇa’s Consecration) and Hanumān’s Commission to Sītā
युद्धकाण्ड
రావణుడు పతనమైన తరువాత దేవులు, గంధర్వులు, దానవులు తమ తమ విమానాలలో స్వర్గానికి వెళ్లిపోతారు. వారు విజయానికి సంబంధించిన మంగళకథలను చెప్పుకుంటూ శ్రీరాముని పరాక్రమం, వానరసేన యుద్ధయాత్ర, సుగ్రీవుని సలహా, లక్ష్మణుని భక్తి-వీరత్వం, సీతాదేవి పతివ్రతానిష్ఠ, హనుమంతుని మహాశౌర్యం మొదలైన గుణాలను స్తుతిస్తారు. అప్పుడు శ్రీరాముడు ఇంద్రుని సారథి మాతలిని విధివిధానంగా వీడ్కోలు చెప్పి, దివ్యరథంతో స్వర్గానికి పంపుతాడు; తరువాత సుగ్రీవుని ఆలింగనం చేసి శిబిరానికి చేరుతాడు. శ్రీరాముడు లక్ష్మణునికి ఆజ్ఞ ఇస్తాడు—లంకలో విభీషణుని అభిషేకించి రాజ్యాధికారంలో స్థాపించమని, అతని భక్తి, విశ్వాసం, పూర్వసేవలను గుర్తుచేస్తూ. లక్ష్మణుడు స్వర్ణకలశాన్ని తెప్పిస్తాడు; వేగవంతమైన వానరనాయకులు సముద్రజలాన్ని తెచ్చి ఇస్తారు. విభీషణుని ఉత్తమ సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టి, మంత్రోచ్చారణతో శాస్త్రోక్త విధానంలో, స్పష్టంగా “రామాజ్ఞచే” రాక్షసుల మధ్యనే అభిషేకం జరుగుతుంది; ధర్మబద్ధమైన రాజ్యం స్థిరపడుతుంది. రాక్షసులు, వానరులు ఆనందించి శ్రీరామునికి నమస్కరిస్తారు. విభీషణుడు ప్రజలను సాంత్వనపరచి, పెరుగు, అక్షతలు, మిఠాయులు, లాజాలు, పుష్పాలు వంటి మంగళద్రవ్యాలను స్వీకరించి శ్రీరామ-లక్ష్మణులకు సమర్పిస్తాడు; శ్రీరాముడు అతని స్నేహాన్ని గౌరవించి వాటిని స్వీకరిస్తాడు. చివరికి శ్రీరాముడు విభీషణుని అనుమతి తీసుకొని హనుమంతునికి ఆజ్ఞ ఇస్తాడు—లంకలో ప్రవేశించి వైదేహి సీతకు శుభవార్త తెలియజేసి, ఆమె సందేశంతో త్వరగా తిరిగి రావాలని।
Shlokas
Verse 1
तेरावणवधंदृष्टवादेवगन्धर्वदानवाः ।जग्मुस्स्वैस्वैर्विमानैस्तेकथयन्तश्शुभाःकथाः ।।।।
రావణవధాన్ని దర్శించిన దేవులు, గంధర్వులు, దానవులు తమ తమ విమానాలలో బయలుదేరి, ఆ శుభకథలను పరస్పరం చెప్పుకొంటూ వెళ్లిరి।
Verse 2
रावणस्यवधंघोरंराघवस्यपराक्रमम् ।सुयुद्धंवानराणां च सुग्रीवस्य च मन्त्रितम् ।।।।अनुरागं च वीर्यं च सौमित्रेर्लक्ष्मणस्य च ।पतिव्रतात्वंसीतायाहनूमतिपराक्रमम् ।।।।कथयन्तोमहाभागाजग्मुर्हष्टायथागतम् ।
ఆ మహాభాగులు రావణుని ఘోర వధను, రాఘవుని పరాక్రమాన్ని, వానరుల సుయుద్ధాన్ని, సుగ్రీవుని సుబుద్ధి మంత్రణను వర్ణిస్తూ సాగారు. అలాగే సౌమిత్రి లక్ష్మణుని అనురాగం, వీర్యం, సీతాదేవి పతివ్రతాధర్మం, హనుమంతుని పరాక్రమం కూడా కీర్తిస్తూ, హర్షంతో యథాగతంగా తిరిగి వెళ్లారు.
Verse 3
रावणस्यवधंघोरंराघवस्यपराक्रमम् ।सुयुद्धंवानराणां च सुग्रीवस्य च मन्त्रितम् ।।6.115.2।।अनुरागं च वीर्यं च सौमित्रेर्लक्ष्मणस्य च ।पतिव्रतात्वंसीतायाहनूमतिपराक्रमम् ।।6.115.3।।कथयन्तोमहाभागाजग्मुर्हष्टायथागतम् ।
సౌమిత్రి లక్ష్మణుని అనురాగమును, వీర్యమును, సీతాదేవి పతివ్రతధర్మమును, హనుమంతుని పరాక్రమమును వర్ణించుచు ఆ మహాభాగులు హర్షంతో యథాగతంగా తిరిగి వెళ్లిరి।
Verse 4
राघवस्तुरथंदिव्यमिन्द्रदत्तंशिखिप्रभम् ।।।।अनुज्ञायमहाभागोर्मातलिंप्रत्यपूजयत् ।
మహాభాగుడైన రాఘవుడు మాతలికి అనుమతి ఇచ్చి, ఇంద్రుడు ప్రసాదించిన అగ్నిప్రభతో మెరిసే ఆ దివ్య రథాన్ని విధివిధానంగా తిరిగి సమర్పించాడు।
Verse 5
राघवेणाभ्यनुज्ञातोमातलिश्शक्रसारथिः ।।।।दिव्यंतंरथमास्थायदिवमेवारूरोहसह ।
రాఘవుని అనుమతి పొందిన శక్రసారథి మాతలి, ఆ దివ్య రథాన్ని అధిరోహించి స్వర్గలోకానికే आरोహించాడు।
Verse 6
तस्मिंस्तुदिवमारूढेसुसारथिसन्तमे ।।।।राघवःपरमप्रीतस्सुग्रीवंपरिषस्वजे ।
శ్రేష్ఠసారథి మాతలి స్వర్గానికి आरोహించిన తరువాత, పరమానందంతో రాఘవుడు సుగ్రీవుని స్నేహపూర్వకంగా ఆలింగనం చేసుకున్నాడు।
Verse 7
परिष्वज्य च सुग्रीवंलक्ष्मणेनाभिवादितः ।।।।पूज्यमानोहरिगणैराजगामबलालयम् ।
సుగ్రీవుని ఆలింగనం చేసి, లక్ష్మణుని అభివాదం స్వీకరించి, వానరగణాలచే పూజింపబడుతూ రాఘవుడు సేనాశిబిరానికి చేరుకున్నాడు।
Verse 8
अथोवाच स काकुत्स्थस्समीपपरिवर्तिनम् ।।।।सौमित्रिंसत्त्वसम्पन्नंलक्ष्मणंशुभलक्षणम् ।
అప్పుడు కాకుత్స్థుడు రాఘవుడు, సమీపంలో నిలిచిన ధైర్యసంపన్నుడూ శుభలక్షణుడైన సౌమిత్రి లక్ష్మణునితో ఇలా పలికాడు।
Verse 9
भीषणमिमंसौम्य लङ्कायामभिषेचय ।।।।अनुरक्तं च भक्तं च तथापूर्वोपकारिणम् ।
సౌమ్య లక్ష్మణా! లంకలో ఈ విభీషణునికి అభిషేకం చేయుము. ఇతడు అనురక్తుడు, భక్తుడు, అలాగే పూర్వోపకారి.
Verse 10
एषमेपरमःकामोयदिमंरावणानुजम् ।।।।लङ्कायांसौम्य पश्येमभिषिक्तंविभीषणम् ।
హే సౌమ్యా! నా పరమ కోరిక ఇదే—లంకలో రావణుని అనుజుడైన విభీషణుడు అభిషిక్తుడై ఉన్నదాన్ని మనము దర్శించాలి।
Verse 11
एवमुक्तस्तुसौमित्रीराघवेणमहात्मना ।।।।तथेत्युक्त्वासुसम्हृष्टःसौवर्णंघटमाददे ।
మహాత్ముడైన రాఘవుడు ఇలా చెప్పగా సౌమిత్రి (లక్ష్మణుడు) పరమ హర్షంతో ‘తథాస్తు’ అని పలికి ఒక స్వర్ణఘటాన్ని తీసుకున్నాడు।
Verse 12
तम्घटंवानरेन्द्राणांहस्तेदत्त्वामनोजवान् ।।।।व्यादिदेशमहासत्त्व: समुद्रसलिलंतदा ।
అప్పుడు మహాసత్త్వుడైన లక్ష్మణుడు ఆ ఘటాన్ని మనోజవుడైన వానరేంద్రుని చేతిలో పెట్టి, సముద్రజలాన్ని తెమ్మని ఆజ్ఞాపించాడు।
Verse 13
अतिशीघ्रंततोगत्वावानरास्तेमनोजवाः ।।।।आगतास्तुजलंगृह्यसमुद्राद्वानरोत्तमाः ।
ఆపై ఆ మనోజవులైన వానరోత్తములు అత్యంత వేగంగా వెళ్లి, సముద్రం నుండి జలాన్ని తీసుకొని తిరిగి వచ్చిరి।
Verse 14
ततःस्त्वेकंघटंगृह्यसम्स्थाप्यपरमासने ।।।।घटेनतेनसौमित्रिरभ्यषिञ्चद्विभीषणम् ।लङ्कायांरक्षसांमध्येराजानंरामशासनात् ।।।।विधिनामन्त्रदृष्टेनसुहृद्गणसमावृतः ।
అనంతరం ఒక కలశాన్ని తీసుకొని విభీషణుని పరమాసనంపై స్థాపించి, ఆ కలశజలంతో సౌమిత్రి (లక్ష్మణుడు) రామశాసనముచే లంకలో రాక్షసుల మధ్య, మంత్రదృష్ట శాస్త్రోక్త విధానమున, సుహృద్గణసమావృతుడైన విభీషణుని రాజ్యాభిషేకము చేసెను।
Verse 15
ततःस्त्वेकंघटंगृह्यसम्स्थाप्यपरमासने ।।6.115.14।।घटेनतेनसौमित्रिरभ्यषिञ्चद्विभीषणम् ।लङ्कायांरक्षसांमध्येराजानंरामशासनात् ।।6.115.15।।विधिनामन्त्रदृष्टेनसुहृद्गणसमावृतः ।
అప్పుడు రాక్షసులు, వానరులు—అందరూ—అతుల హర్షముతో నిండిపోయి, రాముని మాత్రమే స్తుతించిరి।
Verse 16
अभ्यषिञ्चंस्तदासर्वेराक्षसावानरास्तथा ।।।।प्रहर्षमतुलंगत्वातुष्टुवूराममवे ह ।
అప్పుడు రాక్షసులు, వానరులు—అందరూ—అతుల హర్షముతో నిండిపోయి, రాముని మాత్రమే స్తుతించిరి।
Verse 17
तस्यामात्याजहृषिरेभक्तायेचास्यराक्षसाः ।।।।दृष्टवाभिषिक्तंलङ्कायांराक्षसेन्द्रंविभीषणम् ।
లంకలో విభీషణుడు రాక్షసేంద్రుడిగా అభిషిక్తుడైనదిని చూచి, అతని మంత్రులు మరియు అతనికి భక్తులైన రాక్షసులు హర్షించిరి।
Verse 18
राघवःपरमांप्रीतिंजगामसहलक्ष्मणः ।।।।स तद्राज्यंमहत्प्राप्यरामदत्तंविभीषणः ।
లక్ష్మణునితో కూడిన రాఘవుడు పరమ ప్రీతిని పొందెను; మరియు విభీషణుడు రాముడు ప్రసాదించిన ఆ మహారాజ్యమును పొందుకొని తన యోగ్యస్థానమును పొందెను।
Verse 19
प्रकृतयस्सान्त्वयित्वा च ततोराममुपागमत् ।।।।दध्यक्षतान्मोदकांश्चलाजास्सुमनसस्तथा ।आजह्रुरथसन्तुष्टाःपौरास्तस्मैनिशाचराः ।।।।
ప్రజలను సాంత్వన పరచి అతడు అనంతరం రాముని సమీపమునకు వచ్చెను. అప్పుడు సంతుష్టులైన పౌరులు—ఆ నిశాచర జనులు—అతనికై దధి, అక్షతములు (పసుపురంగు బియ్యం), మోదకములు, లాజలు (వేపిన ధాన్యం) మరియు సుమనములు (పుష్పములు) తెచ్చిరి।
Verse 20
प्रकृतयस्सान्त्वयित्वा च ततोराममुपागमत् ।।6.115.19।।दध्यक्षतान्मोदकांश्चलाजास्सुमनसस्तथा ।आजह्रुरथसन्तुष्टाःपौरास्तस्मैनिशाचराः ।।6.115.20।।
అప్పుడు అత్యంత సంతోషించిన నగరవాసులు దధి, అక్షతలు, మోదకాలు, లాజాలు మరియు సుమనస్సులు తెచ్చి ఆయనకు సమర్పించారు.
Verse 21
सःतान् गृहीत्वादुर्धर्षोराघवायन्यवेदयत् ।।।।माङ्गल्यंमङ्गलंसर्वंलक्ष्मणाय च वीर्यवान् ।
అవి స్వీకరించిన దుర్ధర్షుడైన వీర విభీషణుడు ఆ సమస్త మాంగళ్యకరమైన ద్రవ్యాలను రాఘవ శ్రీరామునికి, అలాగే లక్ష్మణునికీ సమర్పించాడు.
Verse 22
कृतकार्यंसमृद्धार्थंदृष्टवारामोविभीषणम् ।।।।प्रतिजग्राहतत्सर्वंतस्यैवप्रियकाम्यया ।
విభీషణుడు కృతకార్యుడై సమృద్ధిగా స్థిరపడినవాడని చూసిన శ్రీరాముడు, అతనిని సంతోషపెట్టాలనే ఉద్దేశంతోనే ఆ సమస్తాన్ని స్వీకరించాడు.
Verse 23
ततःशैलोपमंवीरंप्राञ्जलिंप्रणतंस्थितम् ।।।।उवाचेदंवचोरामोहनूमन्तंप्लवङ्गमम् ।
అప్పుడు పర్వతసమానమైన వీరుడు, అంజలి బట్టి వినయంగా నిలిచిన హనుమంతుని—ఆ ప్లవంగవీరుని—శ్రీరాముడు ఈ వాక్యములు పలికెను।
Verse 24
अनुज्ञाप्यमहाराजमिमंसौम्य विभीषणम् ।।।।प्रविश्यनगरींलङ्कांकौशलंब्रूहिमैथिलीम् ।
హే సౌమ్యా! ఈ మహారాజు విభీషణుని అనుమతి పొందిన తరువాత లంకానగరంలో ప్రవేశించి మైథిలి కుశలక్షేమమును విచారించుము।
Verse 25
वैदेह्यैमांकुशलिनंसुग्रीवं च सलक्ष्मणम् ।।।।आचक्ष्ववदतांश्रेष्ठरावणं च हतंरणे ।
వైదేహికి చెప్పుము—లక్ష్మణునితో కూడ నేను కుశలముగా ఉన్నాను, సుగ్రీవుడును కుశలమే; హే వాక్యశ్రేష్ఠా, రావణుడు యుద్ధంలో హతుడయ్యాడని కూడా తెలియజేయుము।
Verse 26
प्रियमेतदुदाहृत्यवैदेह्यास्त्वंहरीश्वर ।।।।प्रतिगृह्य च सन्देशमुपावर्तितुमर्हसि ।
హే హరీశ్వరా! వైదేహికి ఈ ప్రియవార్తను తెలియజేసి, ఆమె సందేశమును స్వీకరించి తిరిగి రావలసినది।
Frequently Asked Questions
The pivotal action is the immediate establishment of lawful governance in Laṅkā: Rāma orders Vibhīṣaṇa’s consecration not as a spoil of war but as a dharma-based political settlement, emphasizing loyalty, prior service, and ritual legitimacy to prevent post-war disorder.
Victory is incomplete without restoration of order and humane reconciliation. The sarga teaches that righteous leadership transitions from battlefield success to civic stability through śāstric procedure, gratitude to allies, and truthful, compassionate communication—exemplified by commissioning Hanumān to reassure Sītā.
Laṅkā is foregrounded as the seat of post-war kingship; the ocean functions as a ritual source for abhiṣeka water; and the cultural landmark is the consecration rite itself—mantra-guided, scripture-aligned enthronement with auspicious offerings (dadhi, akṣata, modaka, lājā, flowers) reflecting civic participation in legitimizing rule.