Sarga 111

Verse 1

अथसंस्मारयामासमातलिराघवंतदा ।अजानन्निवकिंवीरत्वमेनमनुवर्तसे ।।।।

అప్పుడు మాతలి రాఘవునికి గుర్తుచేస్తూ అన్నాడు—“హే వీరా! తెలిసి ఉండి కూడా తెలియనట్టుగా నీవెందుకు ఈ మార్గాన్ని అనుసరిస్తున్నావు?”

Verse 2

विसृजास्मैवधायत्वमस्त्रंपैतामहंप्रभो ।विनाशकालःकथितोःयःसुरैःसोऽद्यवर्तते ।।।।

ప్రభూ! ఇతని వధకై పైతామహ అస్త్రాన్ని ప్రయోగించుము. దేవతలు ముందే చెప్పిన వినాశకాలము నేడు ప్రత్యక్షమైంది।

Verse 3

ततःसंस्मारितोरामस्तेनवाक्येनमातलेः ।जग्राह स शरंदीप्तंनिःश्वसन्तमिवोरगम् ।।।।यंतस्मैप्रथमंप्रादादगस्त्योभगवानृषिः ।ब्रह्मदत्तंमहाबाणममोघंयुधिवीर्यवान् ।।।।

మాతలి వాక్యంతో స్మరణకు వచ్చిన రాముడు, ఫుత్కారించే సర్పంలా ప్రకాశించే ఆ శరాన్ని గ్రహించాడు. అది బ్రహ్మదత్తమైన అమోఘ మహాబాణం; దానిని పూర్వం భగవాన్ ఋషి అగస్త్యుడు ఆ పరాక్రమవంతునికి ప్రసాదించాడు.

Verse 4

ततःसंस्मारितोरामस्तेनवाक्येनमातलेः ।जग्राह स शरंदीप्तंनिःश्वसन्तमिवोरगम् ।।6.111.3।।यंतस्मैप्रथमंप्रादादगस्त्योभगवानृषिः ।ब्रह्मदत्तंमहाबाणममोघंयुधिवीर्यवान् ।।6.111.4।।

భగవాన్ ఋషి అగస్త్యుడు యుద్ధార్థం మొదట అతనికి ప్రసాదించిన, బ్రహ్మదత్తమైన ఆ అమోఘ మహాబాణాన్ని ఆ వీర్యవంతుడు గ్రహించాడు।

Verse 5

ब्रह्मणानिर्मितंपूर्वमिन्द्रार्थममितौजसा ।दत्तंसुरपतेःपूर्वंत्रिलोकजयकाङ्क्षिणः ।।।।

అమిత తేజస్సుగల బ్రహ్ముడు దీనిని పూర్వం ఇంద్రుని నిమిత్తం నిర్మించి, త్రిలోకజయాన్ని కాంక్షించిన దేవాధిపతికి ఆది కాలంలో ప్రసాదించాడు।

Verse 6

यस्यवाजेषुपवनःफलेपावकभास्करौ ।शरीरमाकाशमयंगौरवेमेरुमन्दरौ ।।।।

ఆ బాణపు రెక్కలలో పవనుడు అధిష్ఠానదేవుడు; దాని అగ్రభాగంలో అగ్ని మరియు సూర్యుడు; దాని దేహం ఆకాశమయము, దాని భార-గౌరవానికి మేరువు, మందరము నిలిపబడ్డవి।

Verse 7

जाज्वल्यमानंवपुषासुपुङ्खंहेमभूषितम् ।तेजसासर्वभूतानांकृतंभास्करवर्चसम् ।।।।

ఆ బాణము దేహప్రభతో జ్వలిస్తూ, ఉత్తమ పుంఖములతో యుక్తమై, స్వర్ణాభరణాలతో అలంకృతమై ఉండెను; సమస్త భూతముల తేజస్సుతో నిర్మితమై, సూర్యసమాన కాంతితో విరాజిల్లెను।

Verse 8

सधूममिवकालानगिंदीप्तमाशीविषोपमम् ।नरनागाश्ववृद्धानांभेदनंक्षिप्रकारिणम् ।।।।

ఆ బాణము ధూమసహిత ప్రళయాగ్నివలె, దగ్ధమై విషసర్పసమానముగా ఉండెను; శత్రుపక్షపు మనుష్యులు, ఏనుగులు, గుర్రముల సమూహములను అది క్షణములోనే ఛేదించెను।

Verse 9

द्वाराणांपरिघाणां च गिरीणांचापिभेदनम् ।नानारुधिरदिग्धाङ्गंमेदोदिग्धंसुदारुणम् ।।।।

ఆ బాణము ద్వారములు, పరీఘములు (ఇనుపకడ్డీలు) మరియు పర్వతములనుకూడా ఛేదించగల శక్తిగలది; అనేక శత్రువుల రక్తముతో లేపితమై, మేదోమజ్జతో మసకబారిన, అత్యంత భయంకరముగా కనిపించెను।

Verse 10

वज्रसारंमहानादंनानासमितिदारणम् ।सर्ववित्रासनंभीमंश्वसन्तमिवपन्नगम् ।।।।

అది వజ్రసారమువలె కఠినమైనది, మహానాదంతో గర్జించేది, అనేక యుద్ధవ్యుహాలను ఛేదించేది, సమస్త ప్రాణులను భయపెట్టేది—శ్వాసతో ఫుసఫుసలాడే పన్నగంలా భయంకరంగా ఉండెను।

Verse 11

कङ्कगृध्रबकानां च गोमायुगणरक्षसाम् ।नित्यंभक्षप्रदंयुद्धेयमरूपंभयापहम् ।।।।

యుద్ధంలో అది కంకలు, గద్దలు, కొంగలకును, అలాగే నక్కల గుంపులకును రాక్షసులకును నిత్య భక్ష్యప్రదమై; యమరూపముగా భయంకరమై ఉండెను।

Verse 12

नन्दनंवानरेन्द्राणांरक्षसामवसादनम् ।वाजितंविविधैर्वाजैश्चारुचित्रैर्गरुत्मतः ।।।।

అది వానరేంద్రులకు ఆనందదాయకమై, రాక్షసులకు వినాశకారకమై ఉండెను—గరుత్మంతుని రెక్కలవలె చారుచిత్రములతో, వివిధ శోభన పక్షపాలములతో అలంకృతమైన బాణము।

Verse 13

तमुत्तमेषुंलोकानामिक्ष्वाकुभयनाशनम् ।द्विषतांकीर्तिहरणंप्रहर्षकरमात्मनः ।।।।अभिम्नत्यततोरामस्तंमहेषुंमहाबलः ।वेदप्रोक्तेनविधिनासन्दधेकार्मुकेबली ।।।।

లోకాలలో ఆ ఉత్తమ బాణమును—ఇక్ష్వాకువంశ భయనాశకమును, శత్రువుల కీర్తిని హరించేదాన్ని, తనకు హర్షం కలిగించేదాన్ని—మహాబలుడు రాముడు మంత్రాభిమంత్రణ చేసి; వేదోక్త విధానమున ఆ మహేషువును ధనుస్సుపై సంధానము చేసెను।

Verse 14

तमुत्तमेषुंलोकानामिक्ष्वाकुभयनाशनम् ।द्विषतांकीर्तिहरणंप्रहर्षकरमात्मनः ।।6.111.13।।अभिम्नत्यततोरामस्तंमहेषुंमहाबलः ।वेदप्रोक्तेनविधिनासन्दधेकार्मुकेबली ।।6.111.14।।

లోకాలలో ఆ పరమోత్తమ బాణమును—ఇక్ష్వాకువంశ భయనాశకమును, శత్రువుల కీర్తిని హరించేదాన్ని, తనకు ప్రహర్షం కలిగించేదాన్ని—దృఢసంకల్ప మహాబలుడు రాముడు మంత్రాభిమంత్రణ చేసి; వేదోక్త విధానమున ఆ మహాస్త్రమును ధనుస్సుపై సంధానము చేసెను।

Verse 15

तस्मिन् सधनीयमानेतुराघवेणशरोत्तमे ।सर्वभूतानिसन्त्रेसुश्चचाल च वसुन्धरा ।।।।

రాఘవుడు ఆ శ్రేష్ఠమైన బాణాన్ని సంధానము చేయుచుండగా, సమస్త ప్రాణులు భయంతో సంత్రస్తులై, వసుంధర కూడా కంపించింది।

Verse 16

स रावणायसङ्रुद्धोभृशमायम्यकार्मुकम् ।चिक्षेपपरमायत्तःशरंमर्मविदारणम् ।।।।

రావణునిపై క్రోధంతో ఉప్పొంగి, అతడు ధనుస్సును బలంగా పూర్తిగా లాగి, పరమ ఏకాగ్రతతో మర్మవిదారక బాణాన్ని విసిరెను।

Verse 17

स वज्रइवदुर्धर्षोवज्रिबाहुविसर्जितः ।कृतान्तइवचावार्योन्यपतद्रावणोरसि ।।।।

వజ్రధారి ఇంద్రుని భుజం నుండి విడిచిన వజ్రంలా ఆ బాణము దుర్ధర్షము; కృతాంతునివలె అడ్డుకోలేనిదై రావణుని వక్షస్థలంపై పడింది।

Verse 18

स विसृष्टोमहावेगश्शरीरान्तकरश्शरः ।चिच्छेदहृदयंतस्यरावणस्यदुरात्मनः ।।।।

అత్యంత వేగంతో విడిచిన ఆ శరీరాంతకర బాణము దురాత్ముడైన రావణుని హృదయాన్ని చీల్చివేసింది।

Verse 19

रुधिराक्तस्सवेगेनशरीरान्तकरःशरः ।रावणस्यहरन्प्राणान्विवेशधरणीतलम् ।।।।

రక్తంతో లిప్తమైన ఆ శరీరాంతకర బాణము వేగంగా దూసుకెళ్లి రావణుని ప్రాణాలను హరించి భూమితలంలో ప్రవేశించింది।

Verse 20

स शरोरावणंहत्वारुधिरार्द्रीकृतच्छविः ।कृतकर्मानिभृतवत्स्वतूणींपुनराविशत् ।।।।

ఆ బాణము రావణుని సంహరించి, రక్తంతో తన కాంతిని మసకబార్చుకొని, కర్తవ్యము నెరవేర్చినవాడై నిశ్శబ్దంగా మళ్లీ తన తూణీరంలో ప్రవేశించింది।

Verse 21

तस्यहस्ताद्धतस्याशुकार्मुकं च ससायकम् ।निपपातसहप्राणैर्भ्रश्यमानस्यजीवितात् ।।।।

అతడు హతుడవగానే, జీవితం జారిపోతుండగా, అతని చేతిలోని ధనుస్సు మరియు బాణము వెంటనే కింద పడిపోయాయి—ప్రాణాలతో కూడి పడినట్లుగా।

Verse 22

गतासुर्भीमवेगस्तुनैरृतेन्द्रोमहाद्युतिः ।पपातस्यन्दनाद्भूमौवृत्रोवज्रहतोयथा ।।।।

ప్రాణము విడిచిన భయంకర వేగశాలి, మహాతేజస్సుగల రాక్షసాధిపతి రావణుడు రథమునుండి భూమిపై పడిపోయాడు—ఇంద్రుని వజ్రంతో హతమైన వృత్రాసురునివలె।

Verse 23

तंदृष्टवापतितंभूमौहतशेषानिशाचराः ।हतनाधाभयत्रस्तास्सर्वतस्सम्प्रदुद्रुवुः ।।।।

అతడు భూమిపై పడిపోయినదాన్ని చూసి, మిగిలిన నిశాచరులు—తమ ప్రభువు హతుడైనందున నాయకహీనులై—భయంతో వణికుతూ అన్ని దిశలకూ పరుగెత్తి పారిపోయారు।

Verse 24

सर्वतश्चाभिपेतुस्तान्वानराद्रुमयोधिनः ।दशग्रीववधंदृष्टवावानराजितकाशिनः ।।।।

అన్ని దిక్కుల నుండీ వృక్షాలను ఆయుధాలుగా ధరించిన వానరయోధులు వారిపై దూకి పడ్డారు. దశగ్రీవుని వధను చూచి వానరులు విజయకాంతితో ప్రకాశిస్తూ ఉల్లాసంగా సంచరించారు॥

Verse 25

अर्दितावानरैर्भ्रष्टालङ्कामभ्यपतन् भयात् ।हताश्रयात्वात्करुणैर्भाष्पप्रस्रवणैर्मुखैः ।।।।

వానరుల దాడితో గాయపడి యుద్ధంలో చిత్తుగా ఓడిన వారు భయంతో లంక వైపు పరుగెత్తారు. ఆశ్రయం పోయినందున వారి ముఖాలు కరుణతో నిండిపోయి కన్నీళ్లు ధారగా ప్రవహించాయి॥

Verse 26

ततोविनेदुःसम्हृष्टावानराःजितकाशिनः ।वदन्तोराघवजयंरावणस्य ज तद्वधम् ।।।।

అప్పుడు హర్షంతో, విజయలక్షణాలతో ప్రకాశించే వానరులు ఘోషగా నినదించారు—రాఘవుని జయం, రావణుని వధమని ప్రకటించారు॥

Verse 27

अथान्तरिक्षेव्यनदत्सौम्यस्त्रिदशदुन्धुभिः ।दिव्यगन्धशहस्तत्रमारुतस्सुसुकोववौ ।।।।

అప్పుడు ఆకాశంలో దేవతల మంగళకర దుందుభుల ధ్వని మార్మోగింది. దివ్యసుగంధాన్ని మోసుకొచ్చే సుఖదమైన మృదువైన గాలి కూడా మెల్లగా వీచింది॥

Verse 28

निपपातान्तरिक्षाच्चपुष्पवृष्टिस्तदाभुवि ।किरन्तीराघवरथंदुरवापामनोहरा ।।।।

అప్పుడు ఆకాశం నుండి భూమిపై పుష్పవృష్టి కురిసింది. అది మనోహరమైనదీ, దుర్లభమైనదీ; రాఘవుని రథంపై చుట్టూరా పూలను చల్లుతూ దానిని కప్పివేసింది॥

Verse 29

राघवस्तवसंयुक्तागगने च विशुश्रुवे ।साधुसाध्वितिवागग्य्रादेवतानांमहात्मनाम् ।।।।

ఆకాశంలో మహాత్ములైన దేవతల శ్రేష్ఠ వాక్కు స్పష్టంగా వినిపించింది; రాఘవుని స్తుతిస్తూ—“సాధు! సాధు!” అని పలికింది.

Verse 30

अविवेशमहान् हर्षोदेवानांचारणैःसह ।रावणेनिहतेरौद्रेसर्वलोकभयङ्करे ।।।।

సర్వలోకాలకు భయంకరుడైన ఉగ్ర రావణుడు హతుడైనప్పుడు, చారణులతో కూడిన దేవతలలో మహా హర్షం ప్రవేశించింది.

Verse 31

ततःसकामंसुग्रीवमङ्गदं च विभीषणम् ।चकारराघवःप्रीतोहत्वाराक्षसपुङ्गवम् ।।।।

రాక్షసపుంగవుని సంహరించి ప్రీతుడైన రాఘవుడు, సుగ్రీవుడు, అంగదుడు, విభీషణుడు కోరిన కోరికలను నెరవేర్చి వారిని సంతోషపరిచాడు.

Verse 32

ततःप्रजग्मुःप्रशमंमरुद्गणादिशःप्रसेदुर्विमलंनभोऽभवत् ।महीचकम्पे न च मारुतोववौस्थिरप्रभश्चाप्यभवद्दिवाकरः ।।।।

అప్పుడు మరుత్గణాలు శాంతించాయి; దిక్కులు ప్రసన్నమయ్యాయి; ఆకాశం నిర్మలమైంది. భూమి కంపించడం ఆగింది, గాలి ఉగ్రంగా వీచలేదు, సూర్యుడూ స్థిర కాంతితో ప్రకాశించాడు.

Verse 33

ततस्तुसुग्रीवविभीषणाङ्गदाःसुहृद्विशिष्टास्सहलक्ष्मणास्तदा ।समेत्यहृष्टाविजयेनराघवंरणेऽभिरामंविधिनाभ्यपूजयन् ।।।।

అప్పుడు సుగ్రీవుడు, విభీషణుడు, అంగదుడు—లక్ష్మణుడుతో పాటు ఇతర శ్రేష్ఠ సుహృదులతో కలిసి—విజయానందంతో సమేతులై వచ్చి, యుద్ధంలో మనోహరుడైన రాఘవుని విధివిధానంగా పూజించి గౌరవించారు।

Verse 34

स तुनिहतरिपुस्स्थिरप्रतिज्ञःस्वजनबलाभिवृतोरणेरराज ।रघुकुलनृपनन्दनोमहौजास्त्रिदशगणैरभिसंवृतोयथेन्द्रः ।।।।

శత్రువు సంహరింపబడి, ప్రతిజ్ఞలో స్థిరుడై, తన స్వజనబలముచే పరివృతుడై ఆయన రణభూమిలో ప్రకాశించాడు—రఘుకుల నృపులకు ఆనందకరుడైన మహాతేజస్సు రాముడు—దేవగణములతో ఆవరించబడిన ఇంద్రునివలె।