Shloka 21

हनूमद्विक्रम-प्रशंसा तथा महेन्द्रारोहणम्

Hanuman’s Self-Assertion of Power and Ascent of Mount Mahendra

Devanagari script

महामेरुप्रतीकाशं मां द्रक्ष्यथ वानराः।।4.67.21।।दिवमावृत्य गच्छन्तं ग्रसमानमिवाम्बरम्।

Transliteration

mahāmerupratīkāśaṃ māṃ drakṣyatha vānarāḥ || 4.67.21 ||

divam āvṛtya gacchantaṃ grasamānam ivāmbaram |

Translation

హే వానరులారా! మీరు నన్ను మహామేరు పర్వతసమానంగా దర్శిస్తారు—ఆకాశాన్ని కప్పుకుంటూ ముందుకు సాగుతూ, ఆకాశాన్నే మింగుతున్నట్టుగా।

Word by Word

• महामेरुप्रतीकाशम्: resembling the great Meru
• महामेरुप्रतीकाशम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: महामेरु-प्रतीकाश (प्रातिपदिक; महा+मेरु+प्रतीकाश)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; विशेषणम् (qualifier)

• माम्: me
• माम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/सर्वनाम, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• द्रक्ष्यथ: you (all) will see
• द्रक्ष्यथ: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future/भविष्यत्), परस्मैपदम्, मध्यम-पुरुष, बहुवचन

• वानराः: O monkeys
• वानराः: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वानर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; संबोधनार्थे (addressing)

• दिवम्: the sky
• दिवम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• आवृत्य: having covered/enveloped
• आवृत्य: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: आ-√वृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive), पूर्वकालिक-क्रिया (having covered)

• गच्छन्तम्: going/moving
• गच्छन्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्यय (present active participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; माम् इति कर्मणि विशेषणम्

• ग्रसमानम्: as if swallowing
• ग्रसमानम्: Karma (कर्म)
• Type: Verb
• Root: ग्रस् (धातु)
• Form: शानच्-प्रत्यय (present middle participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; गच्छन्तम् इति विशेषणम्

• इव: like/as if
• इव: Sambandha (सम्बन्ध/उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमा-अव्यय (particle of comparison)

• अम्बरम्: the sky/firmament
• अम्बरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अम्बर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Context

'O monkeys! when I fly in the sky like the great mount Meru, you will see me as if I am swallowing the sky because I will be enveloping it with my strides.

Characters & Entities

• Hanumān
• Meru (mountain)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma highlights responsible heroism: greatness is presented to inspire others toward the truthful mission, not to intimidate or dominate for ego.

What is the narrative situation?

Immediately before the leap, Hanumān describes the magnitude of his form and stride as he traverses the sky.

Which character virtue is emphasized?

Mahattva (grandeur) joined with sevā-bhāva (service-intent): his ‘vastness’ serves the rescue effort.