Shloka 9

पञ्चषष्टितमः सर्गः — वानराणां प्लवन-पराक्रम-निरूपणम्

Assessment of the Vanaras’ Leaping Capacity; Jambavan Motivates Hanuman

Devanagari script

गवयो वानरस्तत्र वानरां स्तानुवाच ह।त्रिंशतं तु गमिष्यामि योजनानां प्लवङ्गमाः।।4.65.4।।शरभस्तानुवाचाथ वानरान् वानरर्षभः।चत्वारिंशद्गमिष्यामि योजनानां प्लवङ्गमाः।।4.65.5।।वानरस्तु महातेजा अब्रवीद्गन्धमादनः।योजनानां गमिष्यामि पञ्चाशत्तु न संशयः।।4.65.6।।मैन्दस्तु वानरस्तत्र वानरांस्तानुवाच ह।योजनानां परं षष्टिमहं प्लवितुमुत्सहे।।4.65.7।।ततस्तत्र महातेजा द्विविदः प्रत्यभाषत।गमिष्यामि न सन्देहस्सप्ततिं योजनान्यहम्।।4.65.8।।सुषेणस्तु महातेजा:प्रोक्तवान्हरिसत्तमान्।अशीतिं योजनानां तु प्लवेयं प्लवगेश्वराः।।4.65.9।।

Transliteration

gavayo vānaras tatra vānarāṃs tān uvāca ha |

triṃśataṃ tu gamiṣyāmi yojanānāṃ plavaṅgamāḥ ||

śarabhas tān uvācātha vānarān vānararṣabhaḥ |

catvāriṃśad gamiṣyāmi yojanānāṃ plavaṅgamāḥ ||

vānaras tu mahā-tejā abravīd gandhamādanaḥ |

yojanānāṃ gamiṣyāmi pañcāśat tu na saṃśayaḥ ||

maindas tu vānaras tatra vānarāṃs tān uvāca ha |

yojanānāṃ paraṃ ṣaṣṭim ahaṃ plavitum utsahe ||

tatas tatra mahā-tejā dvividaḥ pratyabhāṣata |

gamiṣyāmi na sandehaḥ saptatiṃ yojanāny aham ||

suṣeṇas tu mahā-tejā proktavān hari-sattamān |

aśītiṃ yojanānāṃ tu plaveyaṃ plavageśvarāḥ ||

Translation

అక్కడ గవయ వానరుడు వానరులతో—“హే ప్లవంగములారా! నేను ముప్పై యోజనాలు వెళ్లగలను” అని అన్నాడు. తరువాత వానరర్షభుడైన శరభుడు—“నేను నలభై యోజనాలు వెళ్లగలను” అన్నాడు. మహాతేజస్వి గంధమాదనుడు—“నేను యాభై యోజనాలు వెళ్లగలను; సందేహమే లేదు” అని పలికెను. మైందుడు—“అరవైకి మించి దూకుటకు నేను ఉత్సాహపడుతున్నాను” అన్నాడు. అప్పుడు మహాతేజస్వి ద్వివిదుడు—“సందేహం లేదు, నేను డెబ్బై యోజనాలు వెళ్లగలను” అని ప్రత్యుత్తరమిచ్చెను. అలాగే ప్రకాశవంతుడైన సుషేణుడు హరిశ్రేష్ఠుల ఎదుట—“హే ప్లవగేశ్వరులారా! నేను ఎనభై యోజనాలు దూకగలను” అని ప్రకటించాడు.

Word by Word

• किन्तु: but/however
• किन्तु: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: किन्तु (अव्यय)
• Form: विरोधार्थक-अव्यय (adversative conjunction)

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation)

• एवम्: thus/in this way
• एवम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (manner adverb)

• गते: in this situation (when it has come to this)
• गते: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: गत (कृदन्त; √गम् धातु)
• Form: सप्तमी एकवचन (locative absolute sense); नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग; भूतकृदन्त (क्त) = 'when things have come to this'

• शक्यम्: possible
• शक्यम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: शक्य (कृदन्त; √शक् धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; विधेय (predicative) = 'possible'

• इदम्: this
• इदम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; विशेषण to 'कार्यं'

• कार्यम्: task/duty
• कार्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कार्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन

• उपेक्षितुम्: to neglect
• उपेक्षितुम्: Karma (कर्म)
• Type: Verb
• Root: उप-√ईक्ष् (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive) = 'to neglect/overlook'

• यदर्थम्: for which purpose
• यदर्थम्: Hetu (हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास; अव्ययीभाववत् प्रयोग (adverbial) = 'for which purpose'

• कपिराजः: the monkey-king (Sugrīva)
• कपिराजः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कपि (प्रातिपदिक) + राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी: 'कपीनां राजा'); पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• रामः: Rāma
• रामः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• कृत-निश्चयौ: determined/resolved
• कृत-निश्चयौ: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृदन्त; √कृ धातु) + निश्चय (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (कर्मधारयभाव: 'कृतः निश्चयः ययोः'); पुंलिङ्ग, प्रथमा द्विवचन; विशेषण to 'कपिराजः' and 'रामः'

Context

'If I do not go and no other monkey leader goes, then we have to resort to fasting unto death once again.

Characters & Entities

• Gavaya
• Śarabha
• Gandhamādana
• Mainda
• Dvivida
• Suṣeṇa
• vānaras

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is teamwork grounded in truth (satya): the leaders disclose their limits so the group can act wisely rather than boastfully.

What is the narrative situation?

The monkey chiefs estimate the distance they can leap, measuring whether anyone can cross the ocean to reach the enemy land and continue the search for Sītā.

Which character virtue is emphasized?

Accountability and realism—capacity is stated in measurable terms for the sake of mission success.