Shloka 5

पञ्चषष्टितमः सर्गः — वानराणां प्लवन-पराक्रम-निरूपणम्

Assessment of the Vanaras’ Leaping Capacity; Jambavan Motivates Hanuman

Devanagari script

गवयो वानरस्तत्र वानरां स्तानुवाच ह।त्रिंशतं तु गमिष्यामि योजनानां प्लवङ्गमाः।।4.65.4।।शरभस्तानुवाचाथ वानरान् वानरर्षभः।चत्वारिंशद्गमिष्यामि योजनानां प्लवङ्गमाः।।4.65.5।।वानरस्तु महातेजा अब्रवीद्गन्धमादनः।योजनानां गमिष्यामि पञ्चाशत्तु न संशयः।।4.65.6।।मैन्दस्तु वानरस्तत्र वानरांस्तानुवाच ह।योजनानां परं षष्टिमहं प्लवितुमुत्सहे।।4.65.7।।ततस्तत्र महातेजा द्विविदः प्रत्यभाषत।गमिष्यामि न सन्देहस्सप्ततिं योजनान्यहम्।।4.65.8।।सुषेणस्तु महातेजा:प्रोक्तवान्हरिसत्तमान्।अशीतिं योजनानां तु प्लवेयं प्लवगेश्वराः।।4.65.9।।

Transliteration

gavayo vānaras tatra vānarāṃs tān uvāca ha |

triṃśataṃ tu gamiṣyāmi yojanānāṃ plavaṅgamāḥ ||

śarabhas tān uvācātha vānarān vānararṣabhaḥ |

catvāriṃśad gamiṣyāmi yojanānāṃ plavaṅgamāḥ ||

vānaras tu mahā-tejā abravīd gandhamādanaḥ |

yojanānāṃ gamiṣyāmi pañcāśat tu na saṃśayaḥ ||

maindas tu vānaras tatra vānarāṃs tān uvāca ha |

yojanānāṃ paraṃ ṣaṣṭim ahaṃ plavitum utsahe ||

tatas tatra mahā-tejā dvividaḥ pratyabhāṣata |

gamiṣyāmi na sandehaḥ saptatiṃ yojanāny aham ||

suṣeṇas tu mahā-tejā proktavān hari-sattamān |

aśītiṃ yojanānāṃ tu plaveyaṃ plavageśvarāḥ ||

Translation

అక్కడ గవయ వానరుడు వానరులతో—“హే ప్లవంగములారా! నేను ముప్పై యోజనాలు వెళ్లగలను” అని అన్నాడు. తరువాత వానరర్షభుడైన శరభుడు—“నేను నలభై యోజనాలు వెళ్లగలను” అన్నాడు. మహాతేజస్వి గంధమాదనుడు—“నేను యాభై యోజనాలు వెళ్లగలను; సందేహమే లేదు” అని పలికెను. మైందుడు—“అరవైకి మించి దూకుటకు నేను ఉత్సాహపడుతున్నాను” అన్నాడు. అప్పుడు మహాతేజస్వి ద్వివిదుడు—“సందేహం లేదు, నేను డెబ్బై యోజనాలు వెళ్లగలను” అని ప్రత్యుత్తరమిచ్చెను. అలాగే ప్రకాశవంతుడైన సుషేణుడు హరిశ్రేష్ఠుల ఎదుట—“హే ప్లవగేశ్వరులారా! నేను ఎనభై యోజనాలు దూకగలను” అని ప్రకటించాడు.

Word by Word

• पूर्वम्: formerly
• पूर्वम्: कालाधिकरण (Temporal)
• Type: Indeclinable
• Root: पूर्व (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (Indeclinable), कालवाचक (temporal adverb)

• अस्माकम्: of us
• अस्माकम्: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive/षष्ठी), बहुवचन (Plural), उत्तमपुरुष-सर्वनाम (1st person pronoun)

• अपि: also
• अपि: निपात (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय (Indeclinable), अवधान/समुच्चयार्थक (particle: also/even)

• आसीत्: there was
• आसीत्: क्रिया (Main verb)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past/लङ्), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular)

• कश्चित्: someone
• कश्चित्: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/प्रथमा), एकवचन (Singular), अनिश्चितार्थक (indefinite pronoun)

• गति-पराक्रमः: one with prowess of movement
• गति-पराक्रमः: कर्ता (Karta/Subject complement)
• Type: Noun
• Root: गति (प्रातिपदिक) + पराक्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (Genitive Tatpuruṣa): गत्याः पराक्रमः = prowess in speed/motion

• ते: we (those)
• ते: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/प्रथमा), बहुवचन (Plural), सर्वनाम (Pronoun)

• वयम्: we
• वयम्: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति (Nominative/प्रथमा), बहुवचन (Plural), उत्तमपुरुष-सर्वनाम (1st person pronoun)

• वयसः: of age
• वयसः: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: वयस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), षष्ठी-विभक्ति (Genitive/षष्ठी), एकवचन (Singular)

• पारम्: the far end/limit
• पारम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: पार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/द्वितीया), एकवचन (Singular)

• अनुप्राप्ताः: have reached
• अनुप्राप्ताः: कर्ता-विशेषण (Predicate to subject)
• Type: Verb
• Root: अनु + प्र + आप् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (Past passive participle/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्तरि प्रयोगे (used predicatively with 'we')

• स्म: indeed/ (auxiliary)
• स्म: निपात (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: स्म (अव्यय)
• Form: अव्यय (Indeclinable), लिट्/भूतार्थ-सहायक-निपात (particle used with past sense)

• साम्प्रतम्: now
• साम्प्रतम्: कालाधिकरण (Temporal)
• Type: Indeclinable
• Root: साम्प्रतम् (अव्यय)
• Form: अव्यय (Indeclinable), वर्तमानकालवाचक (adverb: now/at present)

Context

'If I do not go and no other monkey leader goes, then we have to resort to fasting unto death once again.

Characters & Entities

• Gavaya
• Śarabha
• Gandhamādana
• Mainda
• Dvivida
• Suṣeṇa
• vānaras

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is teamwork grounded in truth (satya): the leaders disclose their limits so the group can act wisely rather than boastfully.

What is the narrative situation?

The monkey chiefs estimate the distance they can leap, measuring whether anyone can cross the ocean to reach the enemy land and continue the search for Sītā.

Which character virtue is emphasized?

Accountability and realism—capacity is stated in measurable terms for the sake of mission success.