Shloka 16

अङ्गदोपदेशः समुद्रदर्शन-विषादश्च

Angada’s Counsel and the Vanaras’ Despondency at the Ocean

Devanagari script

ततस्तान्हरिवृद्धांश्च तच्च सैन्यमरिन्दमः।अनुमान्याङ्गदश्श्रीमान्वाक्यमर्थवदब्रवीत्।।।।

Transliteration

tatas tān harivṛddhāṃś ca tac ca sainyam arindamaḥ | anumānyāṅgadaś śrīmān vākyam arthavad abravīt ||

Translation

అనంతరం శత్రుదమనుడు శ్రీమాన్ అంగదుడు వానరవృద్ధులనూ ఆ సేననూ సమ్యకంగా అనుమానించి (వారి విశ్వాసం పొందించి) అర్థవంతమైన మాటలు పలికాడు.

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: काल-अव्यय (adverb: then/thereupon)

• तान्: those
• तान्: Karma (कर्म; of ‘anumānya’)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• हरिवृद्धान्: elder monkeys
• हरिवृद्धान्: Karma (कर्म; of ‘anumānya’)
• Type: Noun
• Root: हरि + वृद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘elder monkeys’

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (and)

• तत्: that
• तत्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘सैन्यम्’ विशेषण/निर्देशक

• च: also
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (and)

• सैन्यम्: army
• सैन्यम्: Karma (कर्म; of ‘anumānya’)
• Type: Noun
• Root: सैन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अरिन्दमः: subduer of enemies
• अरिन्दमः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अरि + दम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘subduer of foes’; ‘अङ्गदः’ विशेषण

• अनुमान्य: having reassured/taken into confidence
• अनुमान्य: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण; prior action)
• Type: Verb
• Root: अनु-√मन् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund): ‘having conciliated/consulted/taken into confidence’

• अङ्गदः: Angada
• अङ्गदः: Karta (कर्ता; of ‘abravīt’)
• Type: Noun
• Root: अङ्गद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• श्रीमान्: illustrious
• श्रीमान्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: श्रीमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘अङ्गदः’ विशेषण

• वाक्यम्: speech/words
• वाक्यम्: Karma (कर्म; of ‘abravīt’)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अर्थवत्: meaningful
• अर्थवत्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अर्थवत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘वाक्यम्’ विशेषण

• अब्रवीत्: said
• अब्रवीत्: Kriyā (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन

Context

'Now which mighty monkey will cross the ocean? Who will prove Sugriva, subduer of enemies, true to his promise?

Characters & Entities

• Aṅgada
• Vānara army

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Ethical leadership through consent and clarity: a dharmic leader aligns elders and followers, then speaks with purposeful truth aimed at the common good.

What is the narrative situation?

Immediately before Aṅgada’s address, he consolidates support among seniors and troops to prevent disorder and to direct the mission forward.

Which character virtue is emphasized?

Nīti (sound policy) and persuasive responsibility: Aṅgada unifies the group before proposing a decisive course.