Shloka 16

सूर्यानुगमनवृत्तान्तः

The Account of Following the Sun

Devanagari script

आशङ्के तं निपतितं जनस्थाने जटायुषम्।अहं तु पतितो विन्ध्ये दग्धपक्षो जडीकृतः।।।।

Transliteration

āśaṅke taṃ nipatitaṃ janasthāne jaṭāyuṣam | ahaṃ tu patito vindhye dagdhapakṣo jaḍīkṛtaḥ ||

Translation

జనస్థానంలో జటాయువు పడిపోయాడని నేను అనుమానిస్తున్నాను; కానీ నేను విన్ధ్య పర్వతంపై పడిపోయాను—నా రెక్కలు దగ్ధమై, శరీరం జడమై చైతన్యహీనమైంది।

Word by Word

• आशङ्के: I suspect/guess
• आशङ्के: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: √शङ्क् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), आत्मनेपद (Ātmanepada), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन (Singular)

• तम्: that (him)
• तम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग (Masculine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन (Singular)

• निपतितम्: fallen down
• निपतितम्: कर्म-विशेषण (object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: निपतित (कृदन्त; √पत् धातु)
• Form: भूतकृदन्त (past active/PPP in sense 'fallen'), द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन (Singular), पुल्लिङ्ग (Masculine); विशेषण (qualifying 'tam/jaṭāyuṣam')

• जनस्थाने: in Janasthāna
• जनस्थाने: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Noun
• Root: जनस्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन (Singular)

• जटायुषम्: Jatāyu
• जटायुषम्: कर्म (Karma/Object; apposition to 'tam')
• Type: Noun
• Root: जटायु (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग (Masculine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन (Singular)

• अहम्: I
• अहम्: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• तु: but
• तु: सम्बन्ध (discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/विशेषण-अव्यय (particle: contrast/emphasis)

• पतितः: fallen
• पतितः: कर्तृ-सम्बन्धी विशेषण
• Type: Adjective
• Root: पतित (कृदन्त; √पत् धातु)
• Form: भूतकृदन्त, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन, पुल्लिङ्ग; विशेषण (predicate to 'aham')

• विन्ध्ये: in/on the Vindhya (mountains)
• विन्ध्ये: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Noun
• Root: विन्ध्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग (Masculine), सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन (Singular)

• दग्धपक्षः: with burnt wings
• दग्धपक्षः: कर्तृ-सम्बन्धी विशेषण
• Type: Adjective
• Root: दग्ध + पक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (descriptive: 'burnt-winged'), पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (predicate to 'aham')

• जडीकृतः: stupefied, rendered inert
• जडीकृतः: कर्तृ-सम्बन्धी विशेषण
• Type: Adjective
• Root: जडीकृत (कृदन्त; √कृ धातु)
• Form: भूतकृदन्त (past passive participle of causative/denominative sense), प्रथमा-विभक्ति, एकवचन, पुल्लिङ्ग; विशेषण

Context

'O revered sage! I am exhausted and my senses are depressed. I am ashamed of myself. My body is wounded. Therefore I am not able to reply.

Characters & Entities

• Sampāti
• Jatāyu
• Janasthāna
• Vindhya

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Truthful accounting of consequences: actions driven by pride lead to real, lasting suffering—dharma requires learning and restraint afterward.

What is the narrative situation?

After the burning incident, the brothers fall in different places; Sampāti lands on Vindhya incapacitated.

Which character virtue is emphasized?

Candor (satya) in narrating one’s downfall without self-justification.