Shloka 14
सूर्यानुगमनवृत्तान्तः
The Account of Following the Sun
Devanagari script
जटायुर्मामनापृच्छ्य निपपात महीं ततः।तं दृष्ट्वा तूर्णमाकाशादात्मानं मुक्तवानहम्।।।।
Transliteration
jaṭāyur mām anāpṛcchya nipapāta mahīṃ tataḥ | taṃ dṛṣṭvā tūrṇam ākāśād ātmānaṃ muktavān aham ||
Translation
జటాయువు నన్ను అడగకుండానే అప్పుడు భూమిపైకి దూకాడు. అతడిని అలా చూసి నేనూ వెంటనే ఆకాశం నుండి నన్ను విడిచిపెట్టి దిగిపోయాను॥
Word by Word
जटायुःJatāyu
जटायुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootजटायु (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग (masc), प्रथमा (Nominative), एकवचन (singular)
माम्me
माम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, उत्तमपुरुष, एकवचन (singular), द्वितीया (Accusative)
अनापृच्छ्यwithout taking leave
अनापृच्छ्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootन + आ + पृच्छ् (धातु)
Formनञ्-पूर्वक क्त्वा-प्रत्ययान्त कृदन्त (negative gerund): 'without asking/taking leave'
निपपातfell down
निपपात:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootनि + पत् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular), परस्मैपद
महीम्to the earth
महीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमही (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (fem), द्वितीया (Accusative), एकवचन (singular)
ततःthen/thereupon
ततः:
Apadana/Kala (अपादान/काल)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय, तस्मात्-प्रभव (ablatival adverb: then/thereupon/from there)
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुल्लिङ्ग (masc), द्वितीया (Accusative), एकवचन (singular)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerund/absolutive): 'having seen'
तूर्णम्quickly
तूर्णम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतूर्णम् (अव्यय)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण
आकाशात्from the sky
आकाशात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootआकाश (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), पञ्चमी (Ablative), एकवचन (singular)
आत्मानम्myself
आत्मानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग (masc), द्वितीया (Accusative), एकवचन (singular)
मुक्तवान्(I) descended/let down
मुक्तवान्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootमुच् (धातु) + क्तवत् (कृदन्त)
Formक्तवत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (past active participle), पुल्लिङ्ग (masc), प्रथमा (Nominative), एकवचन (singular); कर्तरि प्रयोगे 'अहम्' इत्यस्य सह (periphrastic perfect sense: 'I descended/let myself down')
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, उत्तमपुरुष, एकवचन (singular), प्रथमा (Nominative)
Context
'I thought Jatayu had fallen down somewhere at Janasthana, but I fell on Vindhya, wings burnt, in an unconscious state.
Characters & Entities
S
SampātiJ
JatāyuM
Mahī (Earth)Ā
Ākāśa (sky)FAQs
It highlights responsibility in companionship: one responds immediately to another’s perilous action, even when communication fails.
Jatāyu abruptly descends; Sampāti follows him down from the sky.
Promptness and concern for another (anukampā, readiness to act).