Shloka 15

स्वयंप्रभा-संवादः

Svayamprabha’s Dialogue with the Vanaras

Devanagari script

इदं प्रविष्टास्सहसा बिलं तिमिरसंवृतम्।एतन्नः कार्यमेतेन कृत्येन वयमागताः।।।।त्वां चैवोपगतास्सर्वे परिद्यूना बुभुक्षिताः।

Transliteration

idaṃ praviṣṭāḥ sahasā bilaṃ timirasaṃvṛtam | etan naḥ kāryam etena kṛtyena vayam āgatāḥ || tvāṃ caivopagatāḥ sarve paridyūnā bubhukṣitāḥ |

Translation

మేము అకస్మాత్తుగా చీకటితో కప్పబడిన ఈ గుహలో ప్రవేశించాము। ఇదే కార్యాన్ని అనుసరించి మేము ఇక్కడికి వచ్చాము; మేమందరం నీ దగ్గరకు చేరాము—అలసిపోయి, ఆకలితో బాధపడుతూ।

Word by Word

• इदम्: this
• इदम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन — Neuter, Nominative singular

• प्रविष्टाः: having entered
• प्रविष्टाः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्र-विश् (धातु)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्यय; PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन — PPP, Masculine, Nominative plural

• सहसा: suddenly
• सहसा: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: सहसा (अव्यय)
• Form: रीतिवाचक-अव्यय — Adverb (suddenly/at once)

• बिलम्: cave
• बिलम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: बिल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अत्र कर्मरूपेण (प्रविष्टाः) — Neuter, Accusative singular (object of entered)

• तिमिरसंवृतम्: shrouded in darkness
• तिमिरसंवृतम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तिमिर-संवृत (प्रातिपदिक; तिमिर + संवृत)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (बिलम्) — Neuter, Accusative singular

• एतत्: this
• एतत्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन — Neuter, Nominative singular

• नः: our
• नः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन (एन्क्लिटिक) — Genitive plural (our)

• कार्यम्: task
• कार्यम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कार्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन — Neuter, Nominative singular

• एतेन: by this
• एतेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन — Instrumental singular (by/with this)

• कृत्येन: by the duty/undertaking
• कृत्येन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: कृत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन — Neuter, Instrumental singular

• वयम्: we
• वयम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन — Nominative plural

• आगताः: have come
• आगताः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: आ-गम् (धातु)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्यय; PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन — PPP, Masculine, Nominative plural

• त्वाम्: you
• त्वाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Accusative singular (you)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय — Conjunction

• एव: indeed
• एव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्यय — Emphatic particle

• उपगताः: have approached/reached
• उपगताः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: उप-गम् (धातु)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्यय; PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन — PPP, Masculine, Nominative plural

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन — Masculine, Nominative plural

• परिद्यूनाḥ: wearied/distressed
• परिद्यूनाḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: परि-द्यून (प्रातिपदिक; कृदन्त-आधारित)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (सर्वे) — Masculine, Nominative plural

• बुभुक्षिताः: hungry
• बुभुक्षिताः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: बुभुक्षित (प्रातिपदिक; कृदन्त-आधारित)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (सर्वे) — Masculine, Nominative plural

Context

'Vexed and starved, we entered this grotto shrouded in darkness.This is our task and we reached here (in the process).

Characters & Entities

• Svayaṃprabhā
• darkness (timira)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is steadfastness in assigned work even under hardship, combined with satya—plainly stating their condition (hunger, exhaustion) without concealment.

What is the narrative situation?

The monkeys explain how, in the course of their mission, they entered a dark cave and eventually encountered Svayaṃprabhā in a weakened state.

Which character virtue is emphasized?

Perseverance—continuing the task despite fear, darkness, and deprivation.