Shloka 13

मैत्रीप्रतिष्ठा

Rama–Sugriva Alliance and Fire-Rite of Friendship

Devanagari script

एतत्तु वचनं श्रुत्वा सुग्रीवेण सुभाषितम्।सम्प्रहृष्टमना हस्तं पीडयामास पाणिना4.5.13।।हृद्यं सौहृदमालम्ब्यपर्यष्वजत पीडितम्।

Transliteration

etat tu vacanaṁ śrutvā sugrīveṇa subhāṣitam |

samprahṛṣṭa-manā hastaṁ pīḍayāmāsa pāṇinā || 4.5.13 ||

hṛdyaṁ sauhṛdam ālambya paryaṣvajata pīḍitam |

Translation

సుగ్రీవుని సుభాషిత వచనాన్ని విని రాఘవుని మనస్సు పరమానందంతో ఉల్లసించింది. ఆయన తన చేతితో సుగ్రీవుని చేతిని బిగిగా పట్టి నొక్కాడు; హృదయస్థమైన సౌహార్దాన్ని ఆశ్రయించి స్నేహంతో దగ్గరకు వచ్చి అతనిని దృఢంగా ఆలింగనం చేసాడు।

Word by Word

• एतत्: this
• एतत्: कर्मविशेषण (Karma-viśeṣaṇa)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; वचनम् इत्यस्य विशेषणवत्

• तु: indeed / then
• तु: सम्बन्ध (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय, विरोध/अनुवाद (particle: but/indeed)

• वचनम्: speech/words
• वचनम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: पूर्वकालक्रिया (Pūrvakāla-kriyā)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund): "having heard"

• सुग्रीवेण: by Sugriva
• सुग्रीवेण: कर्ता (Kartā; agent in participial passive)
• Type: Noun
• Root: सुग्रीव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (करण/कर्ता), एकवचन; कर्तृवाचक तृतीया (agent of passive participle subhāṣitam)

• सुभाषितम्: well-spoken
• सुभाषितम्: कर्मविशेषण (Karma-viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + भाषित (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः: "सु + भाषितम्" = well-spoken; वचनम् इत्यस्य विशेषणम्

• सम्प्रहृष्टमना: with very delighted mind
• सम्प्रहृष्टमना: कर्तृविशेषण (Kartṛ-viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: सम् + प्र + हृष् (धातु) + मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः: "सम्प्रहृष्टं मनः यस्य सः"

• हस्तम्: hand
• हस्तम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: हस्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• पीडयामास: pressed/squeezed
• पीडयामास: क्रिया (Kriyā/Predicate)
• Type: Verb
• Root: पीड् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्; णिच्-प्रयोग (causative stem pīḍaya-)

• पाणिना: with (his) hand
• पाणिना: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: पाणि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन

Context

Then, Hanuman vanquisher of enemies, gave up his guise of a mendicant, assumed his natural form and generated fire by rubbing two pieces of wood. Well-pleased at heart, he made an offering of flowers to the flaming fire and placed it between them.

Characters & Entities

• Rāma
• Sugrīva

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is shown through sincere reciprocity: Rāma responds to offered friendship with transparent goodwill, making the alliance morally grounded rather than opportunistic.

What is the narrative situation?

Rāma accepts Sugrīva’s proposal of friendship, sealing it through handclasp and embrace—visible signs of mutual trust.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s capacity for loyal friendship (sauhṛda) and his readiness to bind himself to a righteous commitment.