Shloka 18

विन्ध्यगुहाविचयः — Searching the Vindhya Caves and the Cursed Forest

Southern Search

Devanagari script

तं दृष्ट्वा वानरा घोरं स्थितं शैलमिवापरम्।गाढं परिहितास्सर्वे दृष्ट्वा तान्पर्वतोपममान्।।।।

Transliteration

taṃ dṛṣṭvā vānarā ghoraṃ sthitaṃ śailam ivāparam |

gāḍhaṃ parihitāḥ sarve dṛṣṭvā tān parvatopamān ||

Translation

ఆ భయంకరుడు మరో పర్వతంలా అచలంగా నిలిచి ఉండటం చూసి వానరులందరూ గట్టిగా సిద్ధమయ్యారు; అతడూ పర్వతసమాన బలమున్న వారిని చూసి ఎదురుగా స్థిరంగా నిలిచాడు।

Word by Word

• तम्: him
• तम्: कर्म (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: क्रियाविशेषण (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive), अव्ययभाव; पूर्वकालिक क्रिया (having seen)

• वानराः: monkeys
• वानराः: कर्ता (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: वानर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• घोरम्: terrifying
• घोरम्: विशेषण (कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: घोर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण of तम्

• स्थितम्: standing
• स्थितम्: विशेषण (कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (past participle/क्त), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण of तम्

• शैलम्: a mountain
• शैलम्: उपमान (comparison standard)
• Type: Noun
• Root: शैल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• इव: like
• इव: उपमा-सूचक
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमावाचक (comparative particle: like/as)

• अपरम्: another
• अपरम्: विशेषण (उपमान-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अपर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण of शैलम् (another)

• गाढम्: firmly
• गाढम्: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: गाढ (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावे प्रयुक्तम्; क्रियाविशेषण (adverb: firmly/tightly)

• परिहिताः: having assumed (a posture)
• परिहिताः: कर्ता-विशेषण (predicate participle)
• Type: Verb
• Root: परि-धा (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (past participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘having put on/assumed (a stance)’

• सर्वे: all
• सर्वे: कर्ता (apposition to वानराः)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनामसदृश (all)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: क्रियाविशेषण (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive), अव्ययभाव; पूर्वकालिक क्रिया

• तान्: them
• तान्: कर्म (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम

• पर्वत-उपमम्: mountain-like
• पर्वत-उपमम्: विशेषण (कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर्वत (प्रातिपदिक) + उपम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण of तम्; समासः—तत्पुरुष (पर्वतेन उपमः)

• आन्: (textual residue)
• आन्: अनिर्णीत
• Type: Indeclinable
• Root: (पाठभेद/सन्धि-अवशेष)
• Form: पाठे ‘...उपममान्’ इत्यत्र ‘मान्’ प्रत्ययान्त-रूपस्य/पाठदोषस्य सम्भावना; प्रचलित पाठः ‘पर्वतोपमम्’ (एकवचन)

Context

Seeing the monkeys, the infuriated demon ran towards them, raising his fist firmly, saying, 'You are all as good as dead, now that I have caught you.'

Characters & Entities

• vānarāḥ (monkeys)
• asura (demon, implied from prior verse)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes preparedness: when danger arises, one should stand united and steady rather than panic—especially while serving a collective righteous aim.

What is the narrative situation?

The Vānara group and the demon confront each other; the monkeys tense and ready themselves for conflict.

Which character virtue is emphasized?

Collective resolve and disciplined readiness.