Shloka 2

पृथिवीमण्डलपरिज्ञानम्

Sugriva on Surveying the Earth’s Regions

Devanagari script

सुग्रीवस्तु ततो राममुवाच प्रणतात्मवान्।श्रूयतां सर्वमाख्यास्ये विस्तरेण नरर्षभ।।।।

Transliteration

sugrīvas tu tato rāmam uvāca praṇatātmavān |

śrūyatāṁ sarvam ākhyāsye vistareṇa nararṣabha ||

Translation

అప్పుడు వినయశీలుడూ నమ్రహృదయుడైన సుగ్రీవుడు రామునితో అన్నాడు— “వినండి; ఓ నరశ్రేష్ఠా, నేను సమస్తాన్ని విస్తారంగా వివరిస్తాను।”

Word by Word

• सुग्रीवः: Sugriva
• सुग्रीवः: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: सुग्रीव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तु: but
• तु: निपात (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle; contrast/‘but’)

• ततः: then
• ततः: कालाधिकरण (Temporal setting)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: काल/क्रम-अव्यय (temporal adverb ‘then’)

• रामम्: to Rama
• रामम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• उवाच: spoke
• उवाच: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• प्रणतात्मवान्: humble, reverent
• प्रणतात्मवान्: कर्ता-विशेषण (Kartā-viśeṣaṇa/Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: प्रणत + आत्मन् + वत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः ‘प्रणतः आत्मा यस्य सः’ (one whose self is bowed/submissive)

• श्रूयताम्: please listen
• श्रूयताम्: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: √श्रु (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; आज्ञार्थे (impersonal polite: ‘let it be heard’ = ‘please listen’)

• सर्वम्: everything
• सर्वम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मरूपे (as object: ‘everything’)

• आख्यास्ये: I will narrate
• आख्यास्ये: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: √ख्या (धातु) + आ- (उपसर्ग)
• Form: लृट्-लकार (Simple future), परस्मैपद, उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन

• विस्तरेण: in detail
• विस्तरेण: करण (Karaṇa/Instrument; manner)
• Type: Noun
• Root: विस्तर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/तृतीया), एकवचन; प्रकारे (adverbial instrumental: ‘in detail’)

• नरर्षभ: O best of men
• नरर्षभ: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: नर + ऋषभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘नराणाम् ऋषभः’

Context

'There I saw, filled with minerals the mountain behind which the Sun rises and the milky ocean frequented by the apsaras.

Characters & Entities

• Sugrīva
• Rāma

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma here is truthful, respectful speech—approaching a righteous ally with humility and committing to an honest, complete account (satya).

What is the narrative situation?

Sugrīva begins narrating to Rāma the background of his conflict with Vālī and the events that led him to seek refuge.

Which character virtue is emphasized?

Sugrīva’s humility and sincerity: he offers respect and promises a detailed, truthful narration.