Shloka 34

Devanagari script

तत्र भुक्त्वा वरार्हाणि मूलानि च फलानि च।।।।मधूनि पीत्वा मुख्यानि परं गच्छत वानराः।

Transliteration

tatra bhuktvā varārhāṇi mūlāni ca phalāni ca || 4.41.34 ||

madhūni pītvā mukhyāni paraṃ gacchata vānarāḥ |

Translation

అక్కడ శ్రేష్ఠమైన కందమూలాలు, ఫలాలు భుజించి, ఉత్తమమైన మధువును పానంచేసి, ఆపై ముందుకు సాగండి, హే వానరులారా।

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, देशवाचक

• नेत्रमनःकान्तः: pleasing to the eye and mind
• नेत्रमनःकान्तः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नेत्र + मनस् + कान्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः = ‘नेत्रस्य मनसश्च कान्तः’ (pleasing to eye and mind)

• कुञ्जरः: Kunjara
• कुञ्जरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुञ्जर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नामविशेष

• नाम: named
• नाम: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय, नामनिर्देशक

• पर्वतः: mountain
• पर्वतः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पर्वत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अगस्त्यभवनम्: Agastya’s abode
• अगस्त्यभवनम्: Karma (कर्म) / Karta-sāmānādhikaraṇya (depending on ellipsis)
• Type: Noun
• Root: अगस्त्य + भवन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः = ‘अगस्त्यस्य भवनम्’ (Agastya’s dwelling)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, सम्बन्धबोधक देशवाचक (relative locative adverb: where)

• निर्मितम्: built, constructed
• निर्मितम्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि + मा (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘constructed’

• विश्वकर्मणा: by Viśvakarman
• विश्वकर्मणा: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: विश्वकर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), एकवचन

Context

'O monkeys! eat your cherlshed roots and fruits and drink the best of honey there and proceed further.

Characters & Entities

• vānaras
• roots
• fruits
• honey

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes sustaining the body for rightful work: nourishment is not indulgence when it enables continued service to a just mission.

What is the narrative situation?

Sugrīva instructs the searchers to refresh themselves at Vaidyuta and then continue their southward search.

Which character virtue is emphasized?

Prudence: the party is taught to manage resources and strength so the larger duty is not compromised.