Shloka 29

दक्षिणदिशि सीतान्वेषण-आदेशः

Commissioning the Southern Search for Sītā

Devanagari script

चन्द्रसूर्यांशुसङ्काशस्सागराम्बुसमावृतः।।।।भ्राजते विपुलैश्शृङ्गैरम्बरं विलिखन्निव।

Transliteration

candrasūryāṃśusaṅkāśaḥ sāgarāmbusamāvṛtaḥ |

bhrājate vipulaiḥ śṛṅgair ambaram vilikhann iva ||

Translation

చంద్రసూర్య కిరణాల వంటి కాంతితో, సముద్రజలంతో చుట్టుముట్టబడి, ఆ పర్వతం తన విస్తార శిఖరాలతో ఆకాశాన్ని గీటుతున్నట్లుగా ప్రకాశిస్తుంది।

Word by Word

• चन्द्रसूर्यांशुसङ्काशः: resembling the radiance of moon and sun
• चन्द्रसूर्यांशुसङ्काशः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चन्द्र + सूर्य + अंशु + सङ्काश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः = ‘चन्द्रस्य सूर्यस्य अंशूनां सङ्काशः’ (like the rays of moon and sun)

• सागराम्बुसमावृतः: surrounded by sea-water
• सागराम्बुसमावृतः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सागर + अम्बु + समावृत (कृदन्त, √वृ)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः = ‘सागरस्य अम्भसा समावृतः’ (enclosed by sea-water)

• भ्राजते: shines
• भ्राजते: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भ्राज् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद

• विपुलैः: with broad/huge
• विपुलैः: Karaṇa (करण)
• Type: Adjective
• Root: विपुल (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), बहुवचन

• शृङ्गैः: peaks
• शृङ्गैः: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: शृङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन

• अम्बरम्: sky
• अम्बरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अम्बर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• विलिखन्: scratching, scraping
• विलिखन्: Kriyā-sādhana (क्रियासाधन)
• Type: Verb
• Root: वि + लिख् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘scratching’

• इव: as if
• इव: Upamā (उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: अव्यय, उपमानवाचक (particle of comparison)

Context

'It looks bright, spreading its radiance like the Sun and Moon. It is surrounded by the sea. Its peaks appear as though scratching the sky.

Characters & Entities

• Candra (Moon)
• Sūrya (Sun)
• Ocean (sāgara)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes steadiness amid awe: even when encountering marvels, one should keep the mind aligned to truth and duty, not distracted from the righteous aim.

What is the narrative situation?

Sugriva describes the appearance of the distant mountain landmark, emphasizing its brilliance and towering peaks.

Which character virtue is emphasized?

Focused wonder—appreciating grandeur without losing commitment to the mission.