Shloka 19

पूर्वदिशि सीतामार्गण-नियोगः

Deployment to the Eastern Quarter for the Search of Sita

Devanagari script

तत्र सीतां च वैदेहीं निलयं रावणस्य च।।4.40.19।।मार्गध्वं गिरिशृङ्गेषु वनेषु च नदीषु च।

Transliteration

tatra sītāṃ ca vaidehīṃ nilayaṃ rāvaṇasya ca || 4.40.19 ||

mārgadhvaṃ giri-śṛṅgeṣu vaneṣu ca nadīṣu ca |

Translation

అక్కడ వైదేహి సీతను, అలాగే రావణుని నివాసస్థానమును కూడా అన్వేషించండి. పర్వతశిఖరాలలో, అరణ్యాలలో, నదీతీరాలలో అన్నిచోట్ల వెదకండి।

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: अधिकरण (स्थानाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययम्; देशवाचक-अव्यय (locative adverb) — “there”

• सीताम्: Sītā
• सीताम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: सीता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन (fem. acc. sg.)

• च: and
• च: समुच्चय (connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयबोधक-निपात (conjunction) — “and/also”

• वैदेहीम्: Vaidehī (princess of Videha)
• वैदेहीम्: कर्म (सीताम् इति कर्मपदस्य विशेषणम्)
• Type: Noun
• Root: वैदेही (प्रातिपदिक; विदेह-देशसम्बन्धिनी)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन (fem. acc. sg.); सीतायाः विशेषण-रूपेण (appositional epithet)

• निलयम्: abode, dwelling
• निलयम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: निलय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन (masc. acc. sg.)

• रावणस्य: of Rāvaṇa
• रावणस्य: षष्ठी-सम्बन्ध (सम्बन्ध/अधिकार—possessor)
• Type: Noun
• Root: रावण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति; एकवचन (masc. gen. sg.)

• च: and
• च: समुच्चय (connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयबोधक-निपात (conjunction) — “and/also”

• मार्गध्वम्: search (you all), seek
• मार्गध्वम्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √मार्ग् (धातु) + ध्वम् (आत्मनेपद-प्रत्यय)
• Form: लोट्-लकार (imperative); मध्यम-पुरुष; बहुवचन; आत्मनेपद (2nd person plural, imp., Ātmanepada)

• गिरिशृङ्गेषु: on the mountain-peaks
• गिरिशृङ्गेषु: अधिकरण (स्थानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गिरि + शृङ्ग (प्रातिपदिक-द्वय)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: गिरिणां शृङ्गेषु); नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति; बहुवचन (neut. loc. pl.)

• वनेषु: in forests
• वनेषु: अधिकरण (स्थानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति; बहुवचन (neut. loc. pl.)

• च: and
• च: समुच्चय (connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयबोधक-निपात (conjunction) — “and/also”

• नदीषु: in rivers / on river-banks
• नदीषु: अधिकरण (स्थानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नदी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति; बहुवचन (fem. loc. pl.)

• च: and
• च: समुच्चय (connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयबोधक-निपात (conjunction) — “and/also”

Context

'Search for Sita in the abode of Ravana, on mountain peaks and river banks and in forests.

Characters & Entities

• Sugrīva
• Sītā (Vaidehī)
• Rāvaṇa
• Mountains
• Forests
• Rivers

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is steadfast effort in a just mission: the search must be thorough and truthful, covering all likely terrains so that action rests on verified discovery rather than rumor.

What is the narrative situation?

Sugrīva gives concrete search instructions to the troop heading east, specifying where to look for Sītā and for clues to Rāvaṇa’s residence.

Which character virtue is emphasized?

Diligence and discipline—systematic searching reflects commitment to truth (Satya) and duty.