Shloka 2
वानरसेनामोचनम् / Mobilization of the Vanara Hosts
महेन्द्रहिमवद्विन्ध्यकैलासशिखरेषु च।मन्दरे पाण्डुशिखरे पञ्चशैलेषु ये स्थिताः।।।।तरुणादित्यवर्णेषु भ्राजमानेषु सर्वतः।पर्वतेषु समुद्रान्ते पश्चिमायां च ये दिशि।।।।आदित्यभवने चैव गिरौ सन्ध्याभ्रसन्निभे।पद्मातालवनं भीमं संश्रिता हरिपुङ्गवाः।।।।अञ्जनाम्बुदसङ्काशाः कुञ्जरप्रतिमौजसः।अञ्जने पर्वते चैव ये वसन्ति प्लवङ्गमाः।।।।मनश्शिला गुहावासा वानराः कनकप्रभाः।मेरुपार्श्वगताश्चैव ये धूम्रगिरिं संश्रिताः।।।।तरुणादित्यवर्णाश्च पर्वते ये महारुणे।पिबन्तो मधुमैरेयं भीमवेगाः प्लवङ्गमाः।।।।वनेषु च सुरम्येषु सुगन्धिषु महत्सु च।तापसानां च रम्येषु वनान्तेषु समन्ततः।।।।तांस्तां स्त्वमानय क्षिप्रं पृथिव्यां सर्ववानरान्।सामदानादिभि: स्सर्वैराशु प्रेषय वानरान्।।।।
mahendrahimavadvindhyakailāsaśikhareṣu ca |
mandare pāṇḍuśikhare pañcaśaileṣu ye sthitāḥ ||
taruṇādityavarṇeṣu bhrājamāneṣu sarvataḥ |
parvateṣu samudrānte paścimāyāṃ ca ye diśi ||
ādityabhavane caiva girau sandhyābhrasannibhe |
padmātālavanaṃ bhīmaṃ saṃśritā haripuṅgavāḥ ||
añjanāmbudasaṅkāśāḥ kuñjarapratimaujasaḥ |
añjane parvate caiva ye vasanti plavaṅgamāḥ ||
manaśśilāguhāvāsā vānarāḥ kanakaprabhāḥ |
merupārśvagatāś caiva ye dhūmragiriṃ saṃśritāḥ ||
taruṇādityavarṇāś ca parvate ye mahāruṇe |
pibanto madhumaireyaṃ bhīmavegāḥ plavaṅgamāḥ ||
vaneṣu ca suramyeṣu sugandhiṣu mahatsu ca |
tāpasānāṃ ca ramyeṣu vanānteṣu samantataḥ ||
tāṃs tāṃs tvam ānaya kṣipraṃ pṛthivyāṃ sarvavānarān |
sāmadānādibhiḥ sarvair āśu preṣaya vānarān ||
భూమి అంతటా ఉన్న సమస్త వానరులను వెంటనే సమీకరించు—మహేంద్ర, హిమవత్, వింధ్య, కైలాస శిఖరాలపై; మందరంలో, పంచశైలాల పాండుశిఖరంలో నివసించేవారిని; సముద్రతీరంలోని ప్రకాశించే పర్వతాలలో, పశ్చిమ దిశలో ఉన్నవారిని; సంధ్యామేఘసదృశమైన ‘ఆదిత్యభవన’ అనే గిరిపై ఉన్నవారిని; భయంకరమైన పద్మాతాలవనంలో ఆశ్రయించిన శ్రేష్ఠ హరులను; అంజనాంబుదసమాన శ్యామవర్ణులు, గజసమ బలవంతులు అయిన అంజన పర్వతవాసులను; మనశ్శిల గుహావాసులైన కనకప్రభ వానరులను; మేరుపార్శ్వంలో ఉన్నవారిని, ధూమ్రగిరిని ఆశ్రయించినవారిని; మహారుణ పర్వతంపై ఉదయసూర్యవర్ణులు, మధు-మైరేయం పానముచేసే భయంకర వేగవంతులను; అలాగే సుగంధభరితమైన విశాల రమ్య వనాలలోను, తపస్వుల మనోహర ఆశ్రమవనాల చుట్టుపక్కల నివసించేవారిని। ఆ ఆ గుంపులన్నిటినీ త్వరగా ఇక్కడికి తెప్పించు; సామ, దానాది సమస్త ఉపాయాలతో ఆలస్యం లేకుండా వానరులను పంపించు।
'Send for the monkeys residing at the five mountains of Mahendra, Himavan, Vindhya, Kailasa and the white-peaked mount Mandara; those monkeys residing on the western mountains, on the sea shore and on mount Udaya shining like the rising Sun; monkeys like dark clouds shining in the twilight Sun; those at the fierce Padmatala garden and those at the Anjana mountain who resemble dark clouds like collyriumand are as strong as elephants; those monkeys of golden complexion residing at the red arsenic mountain caves beside mount Meru; those on mount Meru and Dhumra who are of bright red colour like the rising Sun drinking liquor Maireya; the monkeys of terrific speed at mount Maharuna; those staying at the delightful hermitages in the forests, and those living on the ground all must be cajoled and persuaded to report at once.
FAQs
Rajadharma guided by prudence: a leader may use graduated, non-violent means—conciliation and incentives (sāma, dāna)—to assemble support quickly for a righteous end.
Sugrīva issues a wide-ranging summons, naming many regions and habitats where Vānaras live, and instructs Hanumān/agents to gather them rapidly using effective diplomatic methods.
Administrative intelligence—Sugrīva combines geographic awareness, logistics, and diplomacy to serve Rāma’s mission efficiently.