Shloka 16

वानरसेनामोचनम् / Mobilization of the Vanara Hosts

Devanagari script

तस्य वानर राजस्य श्रुत्वा वायुसुतो वचः।दिक्षु सर्वासु विक्रान्तान्प्रेषयामास वानरान्।।।।

Transliteration

tasya vānara-rājasya śrutvā vāyusuto vacaḥ |

dikṣu sarvāsu vikrāntān preṣayāmāsa vānarān ||

Translation

ఆ వానరరాజు వచనమును విని వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు అన్ని దిశలలోనూ విక్రమశాలులైన వానరులను పంపెను।

Word by Word

• तस्य: of that
• तस्य: सम्बन्ध (Possessor)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन

• वानरराजस्य: of the monkey-king
• वानरराजस्य: सम्बन्ध (Possessor)
• Type: Noun
• Root: वानर-राज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; समासः: वानराणां राजा (षष्ठी-तत्पुरुष)

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: पूर्वकाल (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: √श्रु + त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive)

• वायुसुतः: son of Wind (Hanuman)
• वायुसुतः: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: वायु-सुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः: वायोः सुतः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• वचः: words
• वचः: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन

• दिक्षु: in directions
• दिक्षु: अधिकरण (Location)
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (Locative), बहुवचन

• सर्वासु: in all
• सर्वासु: विशेषण (Qualifier of dikṣu)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन

• विक्रान्तान्: valiant; mighty
• विक्रान्तान्: विशेषण (Qualifier of vānarān)
• Type: Adjective
• Root: विक्रान्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), बहुवचन

• प्रेषयामास: sent
• प्रेषयामास: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: प्र√इष् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; causative sense in usage 'sent forth'

• वानरान्: monkeys
• वानरान्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: वानर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

Context

Having heard Sugriva's command, Hanuman, son of the Wind-god, sent powerful monkeys in all directions.

Characters & Entities

• Sugrīva
• Hanumān
• Vāyu (Wind-god)
• Vānara

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Sevā and fidelity to duty: a trusted minister/agent responds promptly to rightful authority for the sake of the larger righteous aim.

What is the narrative situation?

After Sugrīva’s orders, Hanumān begins implementation by sending strong teams outward in every direction.

Which character virtue is emphasized?

Reliability—Hanumān acts without delay, translating command into effective action.