Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

किष्किन्धाकाण्डे षट्त्रिंशः सर्गः — सुग्रीवस्य भय-त्यागः, कृतज्ञता, तथा लक्ष्मणेन सान्त्वन-प्रेरणा

Sugriva’s Reassurance and Lakshmana’s Counsel

धर्मज्ञस्य कृतज्ञस्य सङ्ग्रामेष्वनिवर्तिनः।उपपन्नं च युक्तं च सुग्रीव तव भाषितम्।।।।

dharmajñasya kṛtajñasya saṅgrāmeṣv anivartinaḥ | upapannaṃ ca yuktaṃ ca sugrīva tava bhāṣitam ||

హే సుగ్రీవా! నీవు ధర్మజ్ఞుడవు, కృతజ్ఞుడవు, యుద్ధంలో వెనుదిరగనివాడవు; అందుచేత నీ మాట సముచితమూ యుక్తమూ అయింది।

धर्मज्ञस्यof the dharma-knowing
धर्मज्ञस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive qualifier)
TypeAdjective
Rootधर्मज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; विशेषणम् (of one who knows dharma)
कृतज्ञस्यof the grateful
कृतज्ञस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive qualifier)
TypeAdjective
Rootकृतज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; विशेषणम्
सङ्ग्रामेषुin battles
सङ्ग्रामेषु:
Adhikarana (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootसङ्ग्राम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन; अधिकरण
अनिवर्तिनःof the non-retreating
अनिवर्तिनः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive qualifier)
TypeAdjective
Rootअनिवर्तिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; विशेषणम् (non-retreating)
उपपन्नम्proper/consistent
उपपन्नम्:
Karta (कर्ता/Predicate complement)
TypeAdjective
Rootउपपद् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् भाषितम्
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय
युक्तम्fitting/appropriate
युक्तम्:
Karta (कर्ता/Predicate complement)
TypeAdjective
Rootयुज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् भाषितम्
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय
सुग्रीवO Sugriva
सुग्रीव:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootसुग्रीव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
तवyour
तव:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th), एकवचन
भाषितम्speech/statement
भाषितम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootभाष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle used as noun: 'speech/utterance'), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

'O best of monkeys! barring you and my elder brother, who else would be capable of speaking this way about themselves even when you are aware of other's faults?

L
Lakṣmaṇa
S
Sugrīva
D
Dharma (principle)

FAQs

Dharma is measured by consistent virtues—dharma-knowledge, gratitude, and steadfastness make one’s words trustworthy (satya-worthy).

Lakṣmaṇa validates Sugrīva’s statement by pointing to Sugrīva’s proven character.

Kṛtajñatā (gratitude) joined with courage—moral reliability demonstrated in both speech and action.