Shloka 1

Devanagari script

तथा ब्रुवाणं सौमित्रिं प्रदीप्तमिव तेजसा।अब्रवील्लक्ष्मणं तारा ताराधिपनिभानना।।।।

Transliteration

tathā bruvāṇaṃ saumitriṃ pradīptam iva tejasā |

abravīl lakṣmaṇaṃ tārā tārādhipanibhānanā ||

Translation

ఇలా పలుకుతున్న, తేజస్సుతో జ్వలిస్తున్నట్లున్న సౌమిత్రి (లక్ష్మణుడు)ను, నక్షత్రాధిపతిసమ చంద్రవదన తారా లక్ష్మణునితో పలికింది.

Word by Word

• तथा: thus
• तथा: Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (thus/in that manner)

• ब्रुवाणम्: speaking
• ब्रुवाणम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: ब्रू (धातु) + शानच् (कृत्-प्रत्यय)
• Form: शानच्-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (present participle, Ātmanepada), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘सौमित्रिम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• सौमित्रिम्: Saumitri (Lakshmana)
• सौमित्रिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सौमित्रि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; लक्ष्मणस्य पितृव्य-सम्बन्धेन नाम

• प्रदीप्तम्: blazing
• प्रदीप्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: प्र + दीप् (धातु) + क्त
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘सौमित्रिम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• इव: as if
• इव: Sambandha (सम्बन्ध/वाक्य-निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमावाचक (comparative particle)

• तेजसा: with brilliance
• तेजसा: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: तेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• अब्रवीत्: said
• अब्रवीत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लुङ् (Aorist/Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• लक्ष्मणम्: Lakshmana
• लक्ष्मणम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तारा: Tara
• तारा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तारा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• ताराधिपनिभानना: she whose face is like the moon
• ताराधिपनिभानना: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: ताराधिप (प्रातिपदिक) + निभ (प्रातिपदिक) + आनन (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (ताराधिपेन = चन्द्रेण निभम् आननं यस्याः)

Context

While Lakshmana, the son of Sumitra, was glowing like fire with his brilliance, thus spoke the moon-faced Tara:

Characters & Entities

• Lakṣmaṇa
• Tārā

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

When anger flares in a righteous person, wise counsel should intervene to restore proportion and protect dharma from turning into excess.

What is the narrative situation?

After Lakṣmaṇa’s harsh rebuke, Tārā steps forward to pacify him and to explain Sugrīva’s position.

Which character virtue is emphasized?

Prudence and mediation—Tārā’s capacity to speak calmly amid a volatile confrontation.