Previous Verse
Next Verse

Shloka 48

किष्किन्धाप्रवेशः—लक्ष्मणस्य कोपः, तारासान्त्वम्, सुग्रीवदर्शनम्

Lakshmana Enters Kishkindha: Anger, Tara’s Mediation, and Sugriva Encountered

मित्रं ह्यर्थगुणश्रेष्ठं सत्यधर्मपरायणम्।तद्द्वयं तु परित्यक्तं न तु धर्मे व्यवस्थितम्।।4.33.48।।

mitraṃ hy arthaguṇaśreṣṭhaṃ satyadharmaparāyaṇam | tad dvayaṃ tu parityaktaṃ na tu dharme vyavasthitam ||

మిత్రుడు అర్థగుణాలలో శ్రేష్ఠుడు, సత్యధర్మాలలో పరాయణుడు; అటువంటి ద్వివిధ నిధిని విడిచిపెడితే ధర్మంలో స్థిరుడని చెప్పలేం॥

मित्रम्a friend
मित्रम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमित्र (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsakalिङ्ग, Prathamā, Ekavacana
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
FormNipāta (emphasis)
अर्थगुणश्रेष्ठम्excellent in wealth and virtues
अर्थगुणश्रेष्ठम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअर्थ (प्रातिपदिक) + गुण (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsakalिङ्ग, Prathamā, Ekavacana; Tatpuruṣa: arthaguṇayoḥ śreṣṭham (excellent in wealth and qualities)
सत्यधर्मपरायणम्devoted to truth and righteousness
सत्यधर्मपरायणम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसत्य (प्रातिपदिक) + धर्म (प्रातिपदिक) + परायण (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsakalिङ्ग, Prathamā, Ekavacana; Tatpuruṣa: satyadharme parāyaṇam (devoted to truth and dharma)
तत्that
तत्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
FormSarvanāma, Napuṃsakalिङ्ग, Prathamā, Ekavacana; deictic with द्वयम्
द्वयम्the pair/both
द्वयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootद्वय (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsakalिङ्ग, Prathamā, Ekavacana
तुbut
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
FormVirodha/avadhāraṇa-nipāta (but/indeed)
परित्यक्तम्abandoned
परित्यक्तम्:
Kriyā/Predicative (क्रिया/विधेय)
TypeAdjective
Rootपरि-√त्यज् (धातु)
FormBhūta-kṛdanta (past participle/क्त), Napuṃsakalिङ्ग, Prathamā, Ekavacana; agreeing with द्वयम्
not
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
FormNiṣedha-nipāta
तुhowever
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
FormNipāta (contrast)
धर्मेin dharma
धर्मे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Saptamī, Ekavacana
व्यवस्थितम्established/steadfast
व्यवस्थितम्:
Kriyā/Predicative (क्रिया/विधेय)
TypeAdjective
Rootवि-अव-√स्था (धातु)
FormBhūta-kṛdanta (past participle/क्त), Napuṃsakalिङ्ग, Prathamā, Ekavacana; agreeing with द्वयम्
L
Lakṣmaṇa
S
Sugrīva
M
mitra (friend)
S
satya
D
dharma
A
artha

FAQs

Abandoning a truthful, dharmic friend is incompatible with dharma; loyalty to the righteous is itself a moral obligation.

Lakṣmaṇa presses Sugrīva to honor his alliance with Rāma, portraying Rāma as a friend anchored in satya and dharma.

Steadfastness in friendship (mitra-dharma) and alignment with satya—valuing integrity over indulgence.