Shloka 8

लक्ष्मणक्रोधः सुग्रीवप्रबोधनं च

Lakshmana’s Wrath and the Summoning of Sugriva

Devanagari script

सामोपहितया वाचा रूक्षाणि परिवर्जयन्।वक्तुमर्हसि सुग्रीवं व्यतीतं कालपर्यये।।

Transliteration

sāmopahitayā vācā rūkṣāṇi parivarjayan | vaktum arhasi sugrīvaṃ vyatītaṃ kāla-paryaye ||

Translation

నియమిత కాలం గడిచిపోయింది; కాబట్టి కఠిన వాక్యాలను విడిచి, సామోపేతమైన మధుర వాణితో సుగ్రీవునితో మాట్లాడవలెను॥

Word by Word

• सामोपहितया: with conciliatory (speech)
• सामोपहितया: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: साम-उपहित (प्रातिपदिक; साम+उपहित)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; क्त-कृदन्त ‘उपहित’ (उप+धा/हि); तत्पुरुषः (साम्ना उपहिता)

• वाचा: by speech/words
• वाचा: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: वाच्/वाक् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन

• रूक्षाणि: harsh (words)
• रूक्षाणि: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: रूक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; विशेषण (वचनानि implied)

• परिवर्जयन्: avoiding
• परिवर्जयन्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: परि+वृज्/वर्ज् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तरि

• वक्तुम्: to speak
• वक्तुम्: Prayojana (प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त infinitive (भावे); अव्ययवत् प्रयोग

• अर्हसि: you ought
• अर्हसि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अर्ह् (धातु)
• Form: लट् (Present), मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन, परस्मैपद

• सुग्रीवम्: Sugriva
• सुग्रीवम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुग्रीव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• व्यतीतम्: who has overstepped/let pass
• व्यतीतम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि+अति+इ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण (सुग्रीवम्)

• कालपर्यये: at the turn of time / in due time
• कालपर्यये: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कालपर्यय (प्रातिपदिक; काल+पर्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; तत्पुरुषः (कालस्य पर्ययः)

Context

'Sugriva has exceeded the time limit. Avoiding harsh words, you ought to speak to him in a conciliatory manner.

Characters & Entities

• Rama
• Lakshmana
• Sugriva

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma of speech: even when admonishing delay or failure, one should use measured, conciliatory language rather than cruelty in words.

What is the narrative situation?

Rama sends Lakshmana to remind Sugriva of the overdue task, instructing him to use ‘sāma’ (conciliation) instead of harshness.

Which character virtue is emphasized?

Vāk-saṃyama (control of speech) and diplomatic wisdom.