Shloka 45

लक्ष्मणक्रोधः सुग्रीवप्रबोधनं च

Lakshmana’s Wrath and the Summoning of Sugriva

Devanagari script

सत्यसन्धौ महाभागौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।वयस्यभावं सम्प्राप्तौ राज्यार्हौ राज्यदायिनौ।।

Transliteration

satyasandhau mahābhāgau bhrātarau rāmalakṣmaṇau | vayasyabhāvaṃ samprāptau rājyārhau rājyadāyinau ||

Translation

సత్యసంధులైన మహాభాగ్యశాలి సోదరులు రామలక్ష్మణులు నీతో సఖ్యభావమును పొందిరి. వారు రాజ్యార్హులు; నిజముగా నీ రాజ్యమును ప్రసాదించిన దాతలే.

Word by Word

• सत्यसन्धौ: true to their pledge
• सत्यसन्धौ: Karta (कर्ता/qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सत्य + सन्ध (प्रातिपदिके)
• Form: तत्पुरुष-समास (सत्ये सन्धिः/प्रतिज्ञा यस्य); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), द्विवचन; भ्रातरौ इति विशेषण

• महाभागौ: highly fortunate/noble
• महाभागौ: Karta (कर्ता/qualifier)
• Type: Adjective
• Root: महā + भाग (प्रातिपदिके)
• Form: कर्मधारय-समास (महान् भागः/भाग्यं यस्य); पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; भ्रातरौ इति विशेषण

• भ्रातरौ: the two brothers
• भ्रातरौ: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: भ्रातृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन

• रामलक्ष्मणौ: Rama and Lakshmana
• रामलक्ष्मणौ: Karta (कर्ता/apposition)
• Type: Noun
• Root: राम + लक्ष्मण (प्रातिपदिके)
• Form: द्वन्द्व-समास (रामः च लक्ष्मणः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; भ्रातरौ इति विशेषण/अप्पोजिशन

• वयस्यभावम्: friendship
• वयस्यभावम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: वयस्य + भाव (प्रातिपदिके)
• Form: तत्पुरुष-समास (वयस्यस्य भावः = friendship); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सम्प्राप्तौ: have attained
• सम्प्राप्तौ: Kriya (क्रिया/predicate participle)
• Type: Verb
• Root: सम् + प्र + आप् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; ‘having attained’ (predicate with subject भ्रातरौ)

• राज्यार्हौ: worthy of kingship
• राज्यार्हौ: Karta (कर्ता/qualifier)
• Type: Adjective
• Root: राज्य + अर्ह (प्रातिपदिके)
• Form: तत्पुरुष-समास (राज्यं अर्हति); पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; भ्रातरौ इति विशेषण

• राज्यदायिनौ: bestowers of kingship
• राज्यदायिनौ: Karta (कर्ता/qualifier)
• Type: Adjective
• Root: राज्य + दायिन् (प्रातिपदिके)
• Form: तत्पुरुष-समास (राज्यं ददाति); पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; भ्रातरौ इति विशेषण

Context

'Rama and Lakshmana, both the brothers venerable and true to their promise, have conferred on you sovereignty and have extended friendship.'

Characters & Entities

• Rāma
• Lakṣmaṇa
• Sugrīva

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Gratitude and fidelity to alliances are part of dharma: since Rāma enabled Sugrīva’s kingship, Sugrīva is morally bound to honor his promise and friendship in return.

What is the narrative situation?

Sugrīva’s ministers remind him of Rāma and Lakṣmaṇa’s truthfulness and the debt Sugrīva owes them for restoring his rule.

Which character virtue is emphasized?

Satya (truth-steadfastness) in Rāma and Lakṣmaṇa, and the implied virtue expected of Sugrīva: kṛtajñatā (thankful loyalty).