Previous Verse
Next Verse

Shloka 10

लक्ष्मणक्रोधः सुग्रीवप्रबोधनं च

Lakshmana’s Wrath and the Summoning of Sugriva

ततश्शुभमतिः प्राज्ञो भ्रातुः प्रियहिते रतः।लक्ष्मणः प्रतिसंरब्धो जगाम भवनं कपेः।।शक्रबाणासनप्रख्यं धनुः कालान्तकोपमः।प्रगृह्य गिरिशृङ्गाभं मन्दरः सानुमानिव।।।।

tataḥ śubha-matiḥ prājño bhrātuḥ priya-hite rataḥ |

lakṣmaṇaḥ pratisaṃrabdho jagāma bhavanaṃ kapeḥ ||

śakra-bāṇāsana-prakhyaṃ dhanuḥ kālānta-kopamaḥ |

pragṛhya giri-śṛṅgābhaṃ mandaraḥ sānumān iva ||

అప్పుడు శుభమతి, ప్రాజ్ఞుడు, అన్న రాముని ప్రియహితంలో నిమగ్నుడైన లక్ష్మణుడు దృఢనిశ్చయంతో ఉవ్వెత్తున ఉగ్రుడై కపిరాజు నివాసానికి వెళ్లెను. ఇంద్రుని ధనుస్సువలె, ప్రళయాంతక క్రోధంలా భయంకరమైన, పర్వతశిఖరంలా ఎత్తైన ధనుస్సును గ్రహించి—సానువులతో మంద్రపర్వతంలా—అతడు ముందుకు సాగెను।

ततःthen
ततः:
Kala (काल)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; अपादान/अनन्तरार्थक (then, thereafter)
शुभमतिःgood-minded
शुभमतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशुभमति (प्रातिपदिक; शुभ+मति)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारयः (शुभा मतिः यस्य)
प्राज्ञःwise
प्राज्ञः:
Apposition (समनाधिकरण)
TypeNoun
Rootप्राज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
भ्रातुःof (his) brother
भ्रातुः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootभ्रातृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
प्रियहितेin what is dear and beneficial
प्रियहिते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootप्रियहित (प्रातिपदिक; प्रिय+हित)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; द्वन्द्वः (प्रियं च हितं च)
रतःengaged
रतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootरम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
लक्ष्मणःLakshmana
लक्ष्मणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
प्रतिसंरब्धःhighly agitated/ready
प्रतिसंरब्धः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रति+सम्+रभ् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
जगामwent
जगाम:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपद
भवनम्mansion
भवनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
कपेःof the monkey (king)
कपेः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकपि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
शक्रबाणासनप्रख्यम्like Indra's bow
शक्रबाणासनप्रख्यम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशक्र-बाणासन-प्रख्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; तत्पुरुषः (शक्रस्य बाणासनं तद्वत् प्रख्यम्)
धनुःbow
धनुः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootधनुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
कालान्तकोपमःlike Death at the end-time
कालान्तकोपमः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकालान्तक-उपम (प्रातिपदिक; कालान्तक+उपम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुषः (कालान्तकस्य उपमः)
प्रगृह्यhaving seized
प्रगृह्य:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootप्र+ग्रह् (धातु)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (absolutive/gerund)
गिरिशृङ्गाभम्like a mountain peak
गिरिशृङ्गाभम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootगिरि-शृङ्ग-आभ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; तत्पुरुषः (गिरेः शृङ्गस्य आभा/सदृशम्)
मन्दरःMandara (mountain)
मन्दरः:
Upamana (उपमान)
TypeNoun
Rootमन्दर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; उपमान (simile subject)
सानुमान्with slopes/ridges
सानुमान्:
Upamana (उपमान)
TypeNoun
Rootसानुमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त (possessive)
इवlike
इव:
Upama (उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-वाचक निपात (particle of comparison)

The noble-hearted, benevolent and wise Lakshmana, eager to please Rama, picked up his bow looking like a mountain peak, comparable to the bow of Indra and agitated with the anger of the god of Death entered the mansion of Sugriva which stood like the mountain peak of Mandara.

L
Lakshmana
S
Sugriva
I
Indra (Shakra)
M
Mandara (mountain)

FAQs

Dharma sometimes requires firm enforcement: when pledged duty is neglected, righteous authority may act decisively to restore truth and order.

Lakṣmaṇa, acting for Rāma, proceeds to Sugrīva’s residence to demand immediate action on the promise to search for Sītā.

Protective zeal and disciplined loyalty—Lakṣmaṇa’s readiness to act for justice without personal hesitation.