Previous Verse
Next Verse

Shloka 84

शरत्प्रवेशे रामविलापः तथा सुग्रीवप्रमादे लक्ष्मणप्रेषणम्

Autumn’s Onset: Rama’s Lament and Lakshmana Sent to Sugriva

कुरुष्व सत्यं मयि वानरेश्वरप्रतिश्रुतं धर्ममवेक्ष्य शाश्वतम्।मा वालिनं प्रेत्य गतो यमक्षयंत्वमद्य पश्येर्मम चोदितैश्शरैः।।

kuruṣva satyaṃ mayi vānarēśvara |

pratiśrutaṃ dharmam avekṣya śāśvatam |

mā vālinam pretya gato yamakṣayaṃ |

tvam adya paśyer mama coditaiḥ śaraiḥ ||

హే వానరేశ్వరా, నాపట్ల నీ సత్యాన్ని నిలుపు; శాశ్వత ధర్మంగా భావించి ఇచ్చిన ప్రతిజ్ఞను నెరవేర్చు. నేడు నా విడిచిన బాణాలతో గాయపడి యమలోకానికి వెళ్లి అక్కడ వాలిని నీవు చూడకూడదు.

कुरुष्वdo/fulfil
कुरुष्व:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलोट् (आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
सत्यम्truth/promise
सत्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसत्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
मयिtowards me/in my case
मयि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; सप्तमी (अधिकरण), एकवचन
वानरेश्वरO lord of monkeys
वानरेश्वर:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootवानर-ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; तत्पुरुषः (वानराणाम् ईश्वरः)
प्रतिश्रुतम्promised
प्रतिश्रुतम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रति-श्रु (धातु)
Formक्त (PPP) ‘promised’; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘धर्मम्’ इति विशेषणम्
धर्मम्duty/righteous conduct
धर्मम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
अवेक्ष्यhaving considered/observing
अवेक्ष्य:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootअव-ईक्ष् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive) ‘having considered/keeping in view’
शाश्वतम्eternal
शाश्वतम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशाश्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘धर्मम्’ इति विशेषणम्
माdo not
मा:
Sambandha (सम्बन्ध/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootमा (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (prohibitive)
वालिनम्Vali
वालिनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवालिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
प्रेत्यafter dying
प्रेत्य:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootप्र-इ (धातु)
Formअव्यय; क्त्वान्त-निष्पन्न अव्यय (gerundial adverb) ‘having died/after death’
गतःgone
गतः:
Vidhana (विधेय)
TypeAdjective
Rootगम् (धातु)
Formक्त (PPP) ‘gone’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि—‘त्वम्’ इत्यस्य विधेय-विशेषणम्
यमक्षयम्Yama's abode
यमक्षयम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयम-क्षय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (यमस्य क्षयः = यमलोकः/निवासः)
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; प्रथमा (कर्ता), एकवचन
अद्यtoday/now
अद्य:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time)
पश्येःmay you see
पश्येः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formविधिलिङ् (potential/optative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; ‘मा’ इत्यनेन निषेधः
ममmy
मम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; षष्ठी, एकवचन
चोदितैःimpelled/shot
चोदितैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootचुद् (धातु)
Formक्त (PPP) ‘impelled/shot’; पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; ‘शरैः’ इति विशेषणम्
शरैःby arrows
शरैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootशर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन

'O lord of monkeys! Carry out the promise you made to me, consider it to be eternal dharma. Slain by my arrows, you will see Vali in the abode of the lord of death.'

S
Sugriva
V
Vali
Y
Yama
R
Rama

FAQs

Promise-keeping is elevated to śāśvata-dharma (enduring duty). Satya is not optional; it is the moral foundation of political friendship and righteous action.

Rāma threatens punitive action if Sugrīva continues to neglect the promised search for Sītā, invoking Vālī’s fate as a warning.

Rāma’s unwavering commitment to dharma and satya—holding even allies answerable to their sworn obligations.