Shloka 42

वर्षावर्णनम्

The Monsoon Description and Rama’s Counsel on Timing

Devanagari script

नवाम्बुधाराहतकेसराणिद्रुतं परित्यज्य सरोरुहाणि।कदम्बपुष्पाणि सकेसराणिनवानि हृष्टा भ्रमराः पतन्तिः।।

Transliteration

navāmbudhārāhatakesarāṇi drutaṃ parityajya saroruhāṇi |

kadambapuṣpāṇi sakesarāṇi navāni hṛṣṭā bhramarāḥ patantiḥ ||

Translation

కొత్త వానధారల దెబ్బకు కేసరాలు దెబ్బతిన్న కమలాలను తేనెటీగలు వెంటనే విడిచిపెట్టి, ఆనందంతో కేసరసంపన్నమైన కొత్త కదంబ పుష్పాలపై వాలుతాయి।

Word by Word

• नवाम्बुधाराहतकेसराणि: whose filaments are struck/damaged by fresh rain-streams
• नवाम्बुधाराहतकेसराणि: Karma-anvayi (कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नव (प्रातिपदिक) + अम्बुधारा (प्रातिपदिक) + हत (कृदन्त, क्त; from हन्) + केसर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; agrees with सरोरुहाणि

• द्रुतम्: quickly
• द्रुतम्: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: द्रुतम् (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• परित्यज्य: having left
• परित्यज्य: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: परि + त्यज् (धातु) → परित्यज्य (क्त्वान्त/gerund)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund)

• सरोरुहाणि: lotuses
• सरोरुहाणि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सरोरुह (प्रातिपदिक; सरस् + रुह)
• Form: तत्पुरुष-समास; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• कदम्बपुष्पाणि: kadamba flowers
• कदम्बपुष्पाणि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कदम्ब (प्रातिपदिक) + पुष्प (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• सकेसराणि: with filaments
• सकेसराणि: Karma-anvayi (कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स (प्रातिपदिक ‘with’) + केसर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; agrees with कदम्बपुष्पाणि

• नवानि: new/fresh
• नवानि: Karma-anvayi (कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; agrees with कदम्बपुष्पाणि

• हृष्टाः: delighted
• हृष्टाः: Karta-anvayi (कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हृष् (धातु) → हृष्ट (कृदन्त, क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; agrees with भ्रमराः

• भ्रमराः: bees
• भ्रमराः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भ्रमर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• पतन्ति: fly/fall (upon)
• पतन्ति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पत् (धातु)
• Form: लट्-लकार, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

Context

'The bees have quit the lotus filaments destroyed by the rain and happily move quickly towards fresh filaments of kadamba flowers.

Characters & Entities

• bees
• lotuses
• rain
• kadamba

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is discernment (viveka): choosing what is wholesome and fit for the moment. The bees’ movement models practical wisdom—seeking the right support rather than clinging to what no longer sustains.

What is the narrative situation?

Rama observes how rain changes the forest’s resources, shifting bees from rain-damaged lotuses to fresh kadamba blooms.

Which character virtue is emphasized?

Pragmatic wisdom: the verse resonates with the Ramayana’s emphasis on timely, truthful judgment—adapting means while keeping the rightful end in view.