Previous Verse
Next Verse

Shloka 25

वर्षावर्णनम्

The Monsoon Description and Rama’s Counsel on Timing

निद्रा शनैः केशवमभ्युपैतिद्रुतं नदी सागरमभ्युपैति।हृष्टा बलाका घनमभ्युपैतिकान्ता सकामा प्रियमभ्युपैति।।

nidrā śanaiḥ keśavam abhyupaiti drutaṃ nadī sāgaram abhyupaiti | hṛṣṭā balākā ghanam abhyupaiti kāntā sakāmā priyam abhyupaiti ||

కేశవుని వద్దకు నిద్ర మెల్లగా చేరినట్లే, నది వేగంగా సాగరాన్ని చేరుతుంది। హర్షిత బలాక మేఘాన్ని చేరుతుంది; కోరికతో నిండిన ప్రేయసి తన ప్రియుని చేరుతుంది॥

nidrāsleep
nidrā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnidrā (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
śanaiḥslowly
śanaiḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootśanaiḥ (अव्यय)
FormAdverb (मन्दगत्यर्थक)
keśavamKeśava (Viṣṇu)
keśavam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkeśava (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
abhyupaitiapproaches/comes upon
abhyupaiti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootabhi-√upai (उप-√i/ए धातु, गत्यर्थे)
FormLaṭ-lakāra, Parasmaipada, 3rd person, Singular
drutamswiftly
drutam:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootdruta (प्रातिपदिक)
FormAdverbial accusative (avyayavat): 'swiftly'
nadīriver
nadī:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnadī (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
sāgaramocean
sāgaram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsāgara (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
abhyupaitiapproaches
abhyupaiti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootabhi-√upai (धातु)
FormLaṭ-lakāra, Parasmaipada, 3rd person, Singular
hṛṣṭājoyful
hṛṣṭā:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Roothṛṣṭa (कृदन्त; √hṛṣ हृष् धातु, हर्षे)
FormFeminine, Nominative, Singular; PPP (क्त) qualifying balākā
balākācrane
balākā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbalākā (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
ghanamcloud
ghanam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootghana (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
abhyupaitiapproaches
abhyupaiti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootabhi-√upai (धातु)
FormLaṭ-lakāra, Parasmaipada, 3rd person, Singular
kāntābeloved woman
kāntā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkāntā (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
sa-kāmādesirous, passionate
sa-kāmā:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsa (सह) + kāma (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular; Tatpuruṣa: kāmena saha (with desire)
priyambeloved (man)
priyam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpriya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
abhyupaitiapproaches
abhyupaiti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootabhi-√upai (धातु)
FormLaṭ-lakāra, Parasmaipada, 3rd person, Singular

'Sleep steals over Lord Visnu. The rivers run swiftly to the sea, the female herons fly to catch the clouds joyfully. The young bride eagerly approaches her dear lord. (It is believed that Lord Visnu goes to sleep during chaturmasya, ie. from Asarh to Kartik)

S
sāgara (sea)
N
nadī (river)
G
ghana (cloud)
B
balākā (water-bird)

FAQs

Dharma here is implied through ‘order’: beings move toward their proper ends—river to sea, bird to cloud, lover to beloved—suggesting that right action aligns with one’s nature and rightful relationship, not with confusion or neglect.

During the rainy season in Kishkindhā, Lakṣmaṇa describes monsoon signs to Rāma; the imagery also indirectly intensifies Rāma’s longing and the urgency of keeping promises (such as Sugrīva’s pledged help).

Steadfastness to rightful direction (niyati/niyama): the verse uses natural analogies to highlight purposeful movement—an implicit call for humans too to move toward duty and pledged action.