Shloka 6

प्रस्रवणगिरिवासवर्णनम्

Residence on Mount Prasravana; Counsel during the Rains

Devanagari script

इयं गिरिगुहा रम्या विशाला युक्तमारुता।अस्यां वत्स्याम सौमित्रे वर्षरात्रमरिन्दम4.27.6।।

Transliteration

iyaṃ giriguhā ramyā viśālā yuktamārutā |

asyāṃ vatsyāma saumitre varṣarātram arindama || 4.27.6 ||

Translation

హే సౌమిత్రి, శత్రుదమనా! ఈ పర్వతగుహ రమ్యమై విశాలమై సుగాలి గలది. వర్షాకాల రాత్రులంతా ఇక్కడనే నివసించెదము॥

Word by Word

• इयम्: this
• इयम्: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: idam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; demonstrative pronoun (this)

• गिरिगुहा: mountain-cave
• गिरिगुहा: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: गिरि (प्रातिपदिक) + गुहा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative): गिरेः गुहा = mountain-cave

• रम्या: beautiful
• रम्या: Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; adjective qualifying गिरिगुहा

• विशाला: spacious
• विशाला: Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: विशाल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; adjective qualifying गिरिगुहा

• युक्तमारुता: with pleasant breeze
• युक्तमारुता: Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: युक्त (कृदन्त; √युज् (धातु) + क्त) + मारुत (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; कर्मधारय: युक्तः मारुतः यस्याः सा = having suitable/balmy breeze

• अस्याम्: in this
• अस्याम्: Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
• Type: Noun
• Root: idam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th case), एकवचन; locative: in this (cave)

• वत्स्याम: we shall stay
• वत्स्याम: Kriyā (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: √वस् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), उत्तमपुरुष (1st person), बहुवचन; parasmaipada; ‘we shall dwell’

• सौमित्रे: O Saumitri
• सौमित्रे: Sambodhana (सम्बोधन/Address)
• Type: Noun
• Root: सौमित्रि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; address to Lakṣmaṇa

• वर्षरात्रम्: the rainy nights (season)
• वर्षरात्रम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक) + रात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; तत्पुरुष: वर्षस्य रात्रम् = rainy night(s) (as a period)

• अरिन्दम: O subduer of enemies
• अरिन्दम: Sambodhana (सम्बोधन/Address)
• Type: Noun
• Root: अरि (प्रातिपदिक) + दम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; उपपद-तत्पुरुष: अरिं दमयति इति = subduer of enemies

Context

'O Lakshmana! you have spoken the words of an affectionate and friendly counsellor of proven valour.

Characters & Entities

• Rāma
• Lakṣmaṇa (Saumitri)
• Mountain cave (giriguhā)
• Rainy season (varṣā)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is expressed as restraint and strategic patience: choosing a suitable refuge and waiting for the proper season rather than acting rashly.

What is the narrative situation?

Rāma and Lakṣmaṇa, after allying with Sugrīva, decide to stay in a mountain cave during the monsoon when movement and warfare are difficult.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s calm judgment and foresight—he balances urgency with practical timing and safety.