Shloka 3

Devanagari script

शार्दूलमृगसङ्घुष्टं सिंहैर्भीमरवैर्वृतम्।नानागुल्मलतागूढं बहुपादपसङ्कुलम्4.27.2।।ऋक्षवानरगोपुच्छैर्मार्जारैश्च निषेवितम्।मेघराशिनिभं शैलं नित्यं शुचिजलाशयम्।।4.27.3।।

Transliteration

śārdūla-mṛga-saṅghuṣṭaṃ siṃhair bhīma-ravair vṛtam |

nānā-gulma-latā-gūḍhaṃ bahu-pādapa-saṅkulam || 4.27.2 ||

ṛkṣa-vānara-gopucchair mārjāraiś ca niṣevitam |

megha-rāśi-nibhaṃ śailaṃ nityaṃ śuci-jalāśayam || 4.27.3 ||

Translation

ఈ పర్వతం పులులు, జింకల కేకలతో మార్మోగుతుంది; భయంకర గర్జనలతో ఉన్న సింహాలు దీనిని చుట్టుముట్టి ఉన్నాయి. అనేక రకాల పొదలు, లతలతో దాగి, విస్తారమైన వృక్షసమూహంతో నిండింది. ఎలుగుబంట్లు, వానరాలు, లంగూర్లు, అడవి పిల్లులు నివసించే ఈ శైలం మేఘరాశిలా కనిపిస్తుంది; ఇందులో నిత్యం స్వచ్ఛమైన నీటి కుంటలు ఉంటాయి.

Word by Word

• तस्य: of that
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध

• शैलस्य: of the mountain
• शैलस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शैल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध

• शिखरे: on the peak
• शिखरे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शिखर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; अधिकरण (on the peak)

• महतीम्: great
• महतीम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; गुहाम्-विशेषणम्

• आयताम्: spacious/extended
• आयताम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: आयत (प्रातिपदिक; √यम्)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; गुहाम्-विशेषणम् (extended/long)

• गुहाम्: cave
• गुहाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: गुहा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्म

• प्रत्यगृह्णत: accepted/chose
• प्रत्यगृह्णत: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: प्रति + ग्रह् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन; सकर्मक

• वासार्थम्: for residence
• वासार्थम्: Prayojana (प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: वास + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रयोजन (purpose); तत्पुरुष (वासस्य अर्थः = for dwelling)

• रामः: Rama
• रामः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्ता

• सौमित्रिणा: with Saumitri (Lakshmana)
• सौमित्रिणा: Sahakarana (सहकारण)
• Type: Noun
• Root: सौमित्रि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; सहकारक (with Saumitri = Lakshmana)

• सह: with
• सह: Sahartha (सहार्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)
• Form: अव्यय; सहार्थक उपपद

Context

'O dear! look at the mountain peak in the north rising like a rain-cloud.It is auspicious. It resembles a heap of collyrium.

Characters & Entities

• Prasravaṇa (mountain, implied by traditional context)
• lions (siṃha)
• tigers (śārdūla)
• bears (ṛkṣa)
• monkeys (vānara)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma here is expressed as steadiness and preparedness: the landscape is assessed realistically (danger, shelter, water) so that the righteous mission—searching for Sītā—can be pursued responsibly.

What is the narrative situation?

As the search effort is being organized in Kishkindhā, the speaker describes the mountain terrain—its wildlife, vegetation, and pure water sources—relevant to travel and encampment.

Which character virtue is emphasized?

Practical wisdom and vigilance—carefully observing conditions and conveying them truthfully for the success of a dharmic task.