Shloka 16

महाभिषेकः

Sugriva’s Coronation and Angada’s Installation

Devanagari script

इयं गिरिगुहा रम्या विशाला युक्तमारुता।प्रभूतसलिला सौम्य प्रभूतकमलोत्पला।।

Transliteration

iyaṁ giriguhā ramyā viśālā yuktamārutā | prabhūtasalilā saumya prabhūtakamalotpalā ||

Translation

హే సౌమ్య సుగ్రీవా, ఈ పర్వతగుహ రమ్యమైనది, విశాలమైనది, చక్కని గాలివాటం కలది. ఇక్కడ సమృద్ధిగా నీరు ఉంది; కమలాలు, ఉత్పలాలు విరివిగా ఉన్నాయి॥

Word by Word

• कार्तिके: in (the month of) Kartika
• कार्तिके: Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कार्तिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; कालाधिकरण

• समनुप्राप्ते: when (it) has arrived
• समनुप्राप्ते: Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण) (locative absolute)
• Type: Verb
• Root: सम् + अनु + प्र + आप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त past participle); पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम

• रावणवधे: in the slaying of Ravana
• रावणवधे: Viṣaya-adhikaraṇa (विषयाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रावण-वध (प्रातिपदिक); वध (from हन्)
• Form: तत्पुरुष-समास: रावणस्य वधः; पुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; विषय/अधिकरण (in the matter of slaying Ravana)

• यत: strive, make effort
• यत: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: यत् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (imperative), परस्मैपद; मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन

• एषः: this
• एषः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम

• नः: for us/our
• नः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th) बहुवचन (enclitic); 'of us/for us'

• समयः: proper time
• समयः: Karta (कर्ता) (predicate of एषः)
• Type: Noun
• Root: समय (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विधेय (predicate)

• सौम्य: O gentle one
• सौम्य: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सौम्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन

• प्रविश: enter
• प्रविश: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + विश् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (imperative), परस्मैपद; मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (1st), एकवचन

• स्वम्: your own
• स्वम्: Karma (कर्म) (as qualifier)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण (of आलयम्)

• आलयम्: abode, residence
• आलयम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: आलय (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; गन्तव्य-स्थान

• अभिषिक्तः: having been consecrated/installed
• अभिषिक्तः: Karta (कर्ता) (as qualifier of implied 'त्वम्')
• Type: Verb
• Root: अभि + सिच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त past participle); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तरि/कर्मणि-भावः (being consecrated)

• स्व: yourself
• स्व: Karta (कर्ता) (reflexive)
• Type: Noun
• Root: स्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: आत्मवाचक सर्वनाम; प्रथमा (1st), एकवचन; 'yourself' (used with participle)

• राज्ये: in the kingdom
• राज्ये: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)

• सुहृदः: friends
• सुहृदः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुहृद् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; कर्म (those to be gladdened)

• सम्प्रहर्षय: gladden, cheer
• सम्प्रहर्षय: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + प्र + हृष् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (imperative), परस्मैपद; मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन; causative sense (make rejoice)

Context

'Dear Sugriva! this cavern of the mountain is large and airy. It has abundant water resources with lotuses and lilies.

Characters & Entities

• Rāma
• Sugrīva
• kamala
• utpala

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Care for allies: Rāma treats Sugrīva with respect and consideration, ensuring comfort and safety—an aspect of righteous friendship and leadership.

What is the narrative situation?

Rāma indicates a suitable, pleasant mountain-cavern as a place of stay while coordinating the next steps in the alliance with Sugrīva.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s thoughtful guardianship and courteous alliance-building (saumya-sambhāṣaṇa and protective foresight).