Shloka 44

वालिवधोत्तरशोकः

Sugriva’s Remorse and Tara’s Lament after Vali’s Death

Devanagari script

आश्वासिता तेन तु राघवेणप्रभावयुक्तेन परन्तपेन।सा वीरपत्नी ध्वनता मुखेनसुवेषरूपा विरराम तारा।।

Transliteration

āśvāsitā tena tu rāghaveṇa prabhāva-yuktena parantapena |

sā vīra-patnī dhvanatā mukhena suveṣa-rūpā virarāma tārā ||

Translation

ప్రభావసంపన్నుడూ శత్రుసంహారకుడూ అయిన రాఘవుడు ఆమెను ఓదార్చాడు. అప్పుడు వీరుని భార్య, సుసజ్జిత తారా, గట్టిగా చేసిన విలాపాన్ని ఆపి నిశ్శబ్దమైంది॥

Word by Word

• आश्वासिता: consoled
• आश्वासिता: कर्म (patient; implied object of consoling)
• Type: Adjective
• Root: आ-√श्वस् (धातु) → आश्वासित (कृदन्त, क्त-प्रत्यय; कर्मणि प्रयोग)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः भूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle) — 'having been consoled'

• तेन: by him
• तेन: करण (instrument/agent in passive sense)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः एकवचनम् (instrumental singular) — 'by him'

• तु: indeed / but
• तु: सम्बन्ध/निपात (discourse particle; no karaka)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; निपातः/समुच्चय-भेदकः (particle; adversative/emphatic) — 'but/indeed'

• राघवेण: by Rāma
• राघवेण: करण (instrument/agent in passive sense)
• Type: Noun
• Root: राघव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः एकवचनम् (instrumental singular) — 'by Rāghava (Rāma)'

• प्रभावयुक्तेन: by the influential/powerful one
• प्रभावयुक्तेन: करण (instrument/agent in passive sense; qualifier of राघवेण)
• Type: Adjective
• Root: प्रभाव (प्रातिपदिक) + युक्त (कृदन्त; √युज् धातु, क्त-प्रत्यय) → प्रभावयुक्त (समास-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः एकवचनम्; तत्पुरुषसमासः (षष्ठी-तत्पुरुषः: प्रभावेन युक्तः) — 'endowed with influence/power'

• परन्तपेन: by the scorcher of enemies
• परन्तपेन: करण (instrument/agent in passive sense; epithet of राघव)
• Type: Noun
• Root: परन्तप (प्रातिपदिक; परान् तपति इति)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः एकवचनम् (instrumental singular); उपाधि/विशेषणरूपेण — 'by the scorcher of foes'

• सा: she
• सा: कर्ता (subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (nominative singular) — 'she/that (woman)'

• वीरपत्नी: the warrior’s wife
• वीरपत्नी: कर्ता (apposition to सा)
• Type: Noun
• Root: वीर (प्रातिपदिक) + पत्नी (प्रातिपदिक) → वीरपत्नी (समास-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम्; तत्पुरुषसमासः (षष्ठी-तत्पुरुषः: वीरस्य पत्नी) — 'wife of a hero/warrior'

• ध्वनता: with a resounding/crying
• ध्वनता: करण (instrument; with मुखेन)
• Type: Adjective
• Root: √ध्वन् (धातु) → ध्वनत् (कृदन्त; शतृ-प्रत्यय, वर्तमानकाले) → ध्वनत्- (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः एकवचनम् (instrumental singular) शतृ-प्रत्ययान्तः वर्तमानकृदन्तः — 'with (a) sounding/crying (mouth)'

• मुखेन: with (her) mouth/face
• मुखेन: करण (instrument)
• Type: Noun
• Root: मुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः एकवचनम् (instrumental singular) — 'with the mouth/face'

• सुवेषरूपा: of charming appearance
• सुवेषरूपा: कर्ता (qualifier of सा/तारा)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + वेष (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक) → सुवेषरूप (समास-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम्; कर्मधारयसमासः (सु-वेषः च तत्-रूपम्) — 'of charming/beautiful appearance (well-attired in form)'

• विरराम: stopped/ceased
• विरराम: क्रिया (main verb)
• Type: Verb
• Root: वि-√रम् (धातु) (परस्मैपदी)
• Form: लिट्-लकारः (परोक्शभूत/Perfect), प्रथमपुरुषः एकवचनम्, परस्मैपदम् — 'ceased/stopped'

• तारा: Tārā
• तारा: कर्ता (subject; apposition to सा)
• Type: Noun
• Root: तारा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (nominative singular) — proper noun 'Tārā'

Context

Consoled by the influential Rama, scorcher of enemies, Tara the charming wife of a warrior, stopped wailing aloud.ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē kiṣkindhākāṇḍē caturviṅśassargaḥ৷৷Thus ends the twentyfourth sarga in Kishkindakanda of the Holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.

Characters & Entities

• Rāma (Rāghava)
• Tārā

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes transforming grief through wise counsel: sorrow is acknowledged, but brought under control so that right action and social order can continue.

What is the narrative situation?

After Rāma’s consoling words, Tārā’s intense wailing subsides, marking a narrative shift from lament to political and communal stabilization.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s compassionate authority (prabhāva) that restores calm; Tārā’s capacity to regain composure.