Shloka 39

वालिवधः

The Slaying of Vali

Devanagari script

अथोक्षितश्शोणिततोयविस्रवै-

स्सुपुष्पिताशोक इवानिलोद्धतः।

विचेतनो वासवसूनुराहवे

विभ्रंशितेन्द्रध्वजवत्क्षितिं गतः॥ 4.16.39॥

Transliteration

athokṣitaś śoṇitatoyavisravaiḥ

supuṣpitāśoka ivāniloddhataḥ |

vicetano vāsavasūnur āhave

vibhraṃśitendradhvajavat kṣitiṃ gataḥ || 4.16.39 ||

Translation

అప్పుడు రక్తధారల జలప్రవాహాలతో తడిసిన వాసవపుత్రుడు యుద్ధమున అచేతనుడై పడిపోయెను. వాయువుతో కదిలిన పుష్పభరిత అశోకవృక్షంలా, కూలిన ఇంద్రధ్వజంలా భూమిపై నిప్పెడు పడెను॥

Word by Word

• अथ: then
• अथ: सम्बन्ध (सम्बन्धः)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरार्थक-अव्यय (then/thereupon)

• उक्षितः: sprinkled
• उक्षितः: विशेषण (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: उक्ष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'sprinkled/bedewed'

• शोणिततोयविस्रवैः: with streams of blood-water
• शोणिततोयविस्रवैः: करण (करणम्)
• Type: Noun
• Root: शोणित-तोय-विस्रव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), बहुवचन; तत्पुरुष-समासः (शोणितस्य तोयम्; तस्य विस्रवः)

• सुपुष्पितः: well-flowered
• सुपुष्पितः: विशेषण (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: सु-पुष्पित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपसर्ग-युक्त क्त-कृदन्त (पुष्प्/पुष्पित)

• अशोकः: an Aśoka tree
• अशोकः: उपमान (उपमानम्)
• Type: Noun
• Root: अशोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• इव: like
• इव: सम्बन्ध (सम्बन्धः)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमा-अव्यय

• अनिलउद्धतः: blown about by the wind
• अनिलउद्धतः: विशेषण (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: अनिल-उद्धत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-कृदन्त (उद्-धू) समासे; तत्पुरुषः (अनिलेन उद्धतः)

• विचेतनः: unconscious
• विचेतनः: कर्ता (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: विचेतन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• वासवसूनुः: son of Vāsava (Indra)
• वासवसूनुः: कर्ता (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वासव-सूनु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वासवस्य सूनुः)

• आहवे: in battle
• आहवे: अधिकरण (अधिकरणम्)
• Type: Noun
• Root: आहव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन

• विभ्रंशितेन्द्रध्वजवत्: like a toppled Indra-banner
• विभ्रंशितेन्द्रध्वजवत्: उपमान (उपमानम्)
• Type: Adjective
• Root: विभ्रंशित-इन्द्रध्वज-वत् (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत्-प्रत्ययान्त विशेषण; 'like an Indra-banner that has fallen'; पूर्वपदं क्त-कृदन्त (वि-भ्रंश् + क्त)

• क्षितिम्: to the earth
• क्षितिम्: कर्म (कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षिति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• गतः: gone / fell
• गतः: क्रिया (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-कृदन्त (past active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Context

'You need not be concerned about me on account of Rama. How can one who knows dharma and who has a sense of gratitude commit sin?

Characters & Entities

• Vāli (Vāsavasūnu)
• Indra (Vāsava)
• Aśoka tree
• Wind (anila)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse underscores the moral and existential truth that embodied power is fragile; dharma urges right conduct before the fall that time inevitably brings.

What is the narrative situation?

Vāli collapses unconscious, bleeding, and the poet uses layered similes (aśoka tree, fallen Indra-banner) to depict his downfall.

Which character virtue is emphasized?

The emphasis is less on a virtue and more on a lesson: splendor and force do not protect one from consequence; ethical order ultimately prevails.