Shloka 38

द्वादशः सर्गः — Rama’s Proof of Power, the First Duel, and the Identification Mark

Kishkindha Kanda, Sarga 12

Devanagari script

अभिज्ञानं कुरुष्व त्वमात्मनो वानरेश्वर।येन त्वामभिजानीयां द्वन्द्वयुद्धमुपागतम्4.12.38।।

Transliteration

abhijñānaṃ kuruṣva tvam ātmano vānarēśvara |

yena tvām abhijānīyāṃ dvandvayuddham upāgatam ||

Translation

ఓ వానరేశ్వరా, నీకు నీవే స్పష్టమైన గుర్తు పెట్టుకో; ద్వంద్వయుద్ధంలో ప్రవేశించినప్పుడు నేను నిన్ను సరిగ్గా గుర్తించగలుగునట్లు।

Word by Word

• अभिज्ञानम्: a sign/mark of identification
• अभिज्ञानम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: अभि-√ज्ञा (धातु) + ल्युट्/घञ्-प्रत्ययः → अभिज्ञान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (1st case), एकवचनम्; कर्म-प्रायः (object-like) प्रयोगः

• कुरुष्व: do/make (put on, provide)
• कुरुष्व: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु) — लोट्-लकारः
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुषः (2nd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्ता (Agent)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग-प्रयोगः (सर्वनाम), प्रथमा-विभक्तिः (1st case), एकवचनम्

• आत्मनः: of yourself / your
• आत्मनः: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः (6th case, genitive), एकवचनम्

• वानरेश्वर: O lord of monkeys
• वानरेश्वर: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: वानर + ईश्वर (प्रातिपदिकौ)
• Form: पुंलिङ्गः, सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (वानराणाम् ईश्वरः)

• येन: by which
• येन: करण (Instrument/Means)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (3rd case, instrumental), एकवचनम्

• त्वाम्: you
• त्वाम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग-प्रयोगः (सर्वनाम), द्वितीया-विभक्तिः (2nd case, accusative), एकवचनम्

• अभिजानीयाम्: I may recognize
• अभिजानीयाम्: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: अभि-√ज्ञा (धातु) — विधिलिङ्-लकारः
• Form: विधिलिङ् (Optative/Potential), उत्तमपुरुषः (1st person), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• द्वन्द्वयुद्धम्: a duel (single combat)
• द्वन्द्वयुद्धम्: कर्म (Object) / विशेष्य (as qualifier of upāgatam)
• Type: Noun
• Root: द्वन्द्व + युद्ध (प्रातिपदिकौ)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (2nd case, accusative), एकवचनम्; कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रायः (द्वन्द्वं यत् युद्धम् = duel-fight)

• उपागतम्: having come/arrived (to)
• उपागतम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: उप-√गम् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्ययः) → उपागत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्तः (क्त-प्रत्ययान्तः), नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (2nd case), एकवचनम्; 'द्वन्द्वयुद्धम्' इति विशेष्यस्य विशेषणम्

Context

'O lord of monkeys! while you both are engaged in a duel wear some identification mark by which I can recognise you.

Characters & Entities

• Rama
• Sugriva

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma here is careful discrimination (viveka) before decisive action—ensuring that force is applied only to the proper target and not against one’s ally.

What is the narrative situation?

Rāma anticipates the confusion of a close-quarters duel between similar-looking brothers and instructs Sugrīva to wear an identifying mark.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s prudence and responsibility: he plans to prevent mistaken harm while keeping his promise.