Shloka 10

दुन्दुभिवधप्रसङ्गः

The Dundubhi Episode and the Proof of Rama’s Prowess

Devanagari script

ततस्समुद्रो धर्मात्मा समुत्थाय महाबलः।अब्रवीद्वचनं राजन्नसुरं कालचोदितम्4.11.10।।

Transliteration

tataḥ samudro dharmātmā samutthāya mahābalaḥ | abravīd vacanaṃ rājan asuraṃ kālacoditam ||

Translation

అప్పుడు ధర్మాత్ముడైన మహాబలవంతుడు సముద్రుడు లేచి, హే రాజా, కాలప్రేరణతో మరణముఖానికి నడిచే ఆ అసురునితో ఈ వాక్యములు పలికెను।

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb), कालवाचक (temporal)

• समुद्रः: the ocean
• समुद्रः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: समुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• धर्मात्मा: righteous-souled
• धर्मात्मा: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धर्म (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय: 'धर्मः आत्मा यस्य/धर्मात्मा' (righteous-souled)

• समुत्थाय: having risen
• समुत्थाय: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण; prior action)
• Type: Verb
• Root: सम्-उत्-स्था (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्ययभाव

• महाबलः: mighty
• महाबलः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा (प्रातिपदिक) + बल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय: 'महद् बलम् यस्य'

• अब्रवीत्: spoke
• अब्रवीत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• वचनम्: words
• वचनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन

• असुरम्: to the demon
• असुरम्: Karma (कर्म; recipient of speech)
• Type: Noun
• Root: असुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; वचनम् इत्यस्य कर्म (to the demon)

• कालचोदितम्: impelled by fate
• कालचोदितम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: काल (प्रातिपदिक) + चोदित (कृदन्त-प्रातिपदिक from चुद्)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तृतीया-तत्पुरुष: 'कालेन चोदितः' (driven by fate/time)

Context

'O king, then the powerful and righteous king of the ocean came out and spoke to the demon (Dundubhi) who was driven to death by fate.'

Characters & Entities

• Samudra (Ocean)
• asura (demon)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is portrayed as cosmic order: even powerful beings act according to right limits, while Kāla (time) drives the arrogant toward their destined end.

What is the narrative situation?

In the account of the Dundubhi episode, the Ocean rises and addresses the demon who seeks conflict.

Which character virtue is emphasized?

Righteous restraint—strength guided by propriety rather than impulse.