Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

सुग्रीवस्य वैरानुकथनम्

Sugriva’s Account of Enmity and Appeal to Rama

आर्तश्चाथ बिलद्वारि स्थितस्संवत्सरं नृप।दृष्ट्वाऽहं शोणितं द्वारि बिलाच्चापि समुत्थितम्।।शोकसंविग्नहृदयो भृशं व्याकुलितेन्द्रियः।अपिधाय बिलद्वारं शैलशृङ्गेण तत्तथा।।तस्माद्देशादपाक्रम्य किष्किन्धां प्राविशं पुनः।

ārtaś cātha biladvāri sthitaḥ saṃvatsaraṃ nṛpa | dṛṣṭvā'haṃ śoṇitaṃ dvāri bilāc cāpi samutthitam || śokasaṃvignahṛdayo bhṛśaṃ vyākulitendriyaḥ | apidhāya biladvāraṃ śailaśṛṅgeṇa tattathā || tasmād deśād apākramya kiṣkindhāṃ prāviśaṃ punaḥ |

హే రాజా! నేను ఆర్తితో గుహ ద్వారంలో ఒక సంవత్సరం పాటు నిలిచాను. తరువాత గుహలోనుంచి పైకి వచ్చి ద్వారమంతా వ్యాపించిన రక్తాన్ని చూసి నా హృదయం శోకంతో కంపించింది, ఇంద్రియాలు తీవ్రంగా కలత చెందాయి. అప్పుడు పర్వతశిఖరంలాంటి మహాశిలతో గుహముఖాన్ని మూసి, ఆ స్థలాన్ని విడిచి మళ్లీ కిష్కింధలో ప్రవేశించాను।

आर्तःdistressed
आर्तः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootआर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (अहम्)
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-निपात
अथthen
अथ:
Kāla (काल/sequence)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय (discourse particle), अर्थः—‘then/and then’
बिल-द्वारिat the cave-entrance
बिल-द्वारि:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootबिल (प्रातिपदिक) + द्वार (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (बिलस्य द्वारम्), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (locative), एकवचन
स्थितःstood; stayed
स्थितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootस्था (धातु) → स्थित (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (अहम्)
संवत्सरम्for a year
संवत्सरम्:
Kāla (काल/extent)
TypeNoun
Rootसंवत्सर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (accusative), एकवचन; काल-अवधि (duration)
नृपO king
नृप:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive), पूर्वकाल
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन
शोणितम्blood
शोणितम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशोणित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
द्वारिat the entrance
द्वारि:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootद्वार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (locative), एकवचन
बिलात्from the cave
बिलात्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootबिल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (ablative), एकवचन
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-निपात
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle)
समुत्थितम्issuing forth; coming out
समुत्थितम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्-उत्-स्था (धातु) → समुत्थित (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (शोणितम्)
शोक-संविग्न-हृदयःwith a heart distressed by grief
शोक-संविग्न-हृदयः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशोक (प्रातिपदिक) + संविग्न (कृदन्त) + हृदय (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास (‘whose heart is distressed with grief’), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (अहम्)
भृशम्greatly
भृशम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootभृशम् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
व्याकुलित-इन्द्रियःwith agitated senses
व्याकुलित-इन्द्रियः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि-आ-कुल् (धातु) → व्याकुलित (कृदन्त) + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास (‘whose senses are agitated’), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (अहम्)
अपिधायhaving closed
अपिधाय:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootअपि-धा (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive), पूर्वकाल
बिल-द्वारम्the cave-entrance
बिल-द्वारम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootबिल (प्रातिपदिक) + द्वार (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
शैल-शृङ्गेणwith a mountain-peak (rock)
शैल-शृङ्गेण:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootशैल (प्रातिपदिक) + शृङ्ग (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (‘mountain-peak’), नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; निर्देश (refers to the act/that entrance)
तथाthus
तथा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), अर्थः—‘thus/in that manner’
तस्मात्from that
तस्मात्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपञ्चमी (ablative), एकवचन
देशात्from the place
देशात्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootदेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (ablative), एकवचन
अपाक्रम्यhaving withdrawn
अपाक्रम्य:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootअप-आ-क्रम् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive), पूर्वकाल
किष्किन्धाम्to Kiṣkindhā
किष्किन्धाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकिष्किन्धा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (accusative), एकवचन; गन्तव्य (goal)
प्राविशम्I entered
प्राविशम्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-विश् (धातु)
Formलुङ् (aorist), उत्तमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
पुनःagain
पुनः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)

'O king! I waited at the entrance of the cave for a year. As you did not come out, I felt distressed and my heart sank in great sorrow seeing blood flowing out of the cave. With my senses fused I returned to Kishkinda, closing the entrance with a rock(lest the demon should come out).

V
Vāli
S
Sugrīva
K
Kiṣkindhā
C
cave (bila)

FAQs

Dharma is shown as acting under fear and uncertainty while still trying to protect the kingdom—Sugrīva portrays his return as a duty-driven decision, not betrayal.

Sugrīva explains that he waited a year at a cave entrance, saw blood emerge, sealed the cave, and returned to Kiṣkindhā—events that later fuel Vāli’s suspicion.

Practical responsibility under crisis—choosing protective action when direct knowledge is unavailable.