Shloka 125

पम्पा

तीर-वर्णनम् / Rama’s Lament at Pampa and the Approach to Rishyamuka

Devanagari script

सोऽभ्यतिक्रामदव्यग्रस्तामचिन्त्यपराक्रमः।रामः पम्पां सुरुचिरां रम्यपारिप्लवद्रुमाम्।।।।

Transliteration

so 'bhyatikrāmad avyagras tām acintyaparākramaḥ | rāmaḥ pampāṃ surucirāṃ ramyapāriplavadrumām ||

Translation

అప్పుడు అవ్యగ్రమనస్కుడూ, అచింత్యపరాక్రముడైన రాముడు ఆ అత్యంత సురుచిరమైన పంపా సరస్సును—రమ్యమైన తీరములపై తేలియాడే వృక్షలతలతో శోభితమైనదాన్ని—అతిక్రమించెను॥

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• अभ्यतिक्रामत्: crossed/went beyond
• अभ्यतिक्रामत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अभि + अति + क्रम् (धातु)
• Form: लुङ् (Aorist), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• अव्यग्रः: undistracted
• अव्यग्रः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अव्यग्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण of 'सः/रामः'

• ताम्: that (her/it)
• ताम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; refers to 'पम्पाम्'

• अचिन्त्यपराक्रमः: of unimaginable prowess
• अचिन्त्यपराक्रमः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अचिन्त्य + पराक्रम (प्रातिपदिकानि)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; 'unthinkable valour' as epithet of Rama

• रामः: Rama
• रामः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• पम्पाम्: Pampa (lake)
• पम्पाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पम्पा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• सुरुचिराम्: very delightful
• सुरुचिराम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु + रुचिर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण of 'पम्पाम्'

• रम्यपारिप्लवद्रुमाम्: having lovely floating trees/plants
• रम्यपारिप्लवद्रुमाम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रम्य + पारिप्लव + द्रुम (प्रातिपदिकानि)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष: रम्याः पारिप्लवद्रुमाः यस्यां सा (as descriptive of lake)

Context

No more disturbed by delusion, Rama of unimaginable valour, crossed the very brilliant Pampa with beautiful plants floating on its surface.

Characters & Entities

• Rama
• Pampa (lake)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is shown as purposeful resolve: once steadiness is regained, one proceeds on the righteous task without distraction.

What is the narrative situation?

With composure restored, Rama continues the journey in the Kishkindha region, crossing the Pampa lake.

Which character virtue is emphasized?

Rama’s focused determination and heroic capacity (parākrama) guided by regained mental steadiness.