Shloka 12

पम्पा

तीर-वर्णनम् / Rama’s Lament at Pampa and the Approach to Rishyamuka

Devanagari script

प्रस्तरेषु च रम्येषु विविधाः काननद्रुमाः।वायुवेगप्रचलिताः पुष्पैरवकिरन्ति गाम्।।।।

Transliteration

prastareṣu ca ramyeṣu vividhāḥ kānana-drumāḥ | vāyu-vega-pracalitāḥ puṣpair avakiranti gām ||

Translation

ఆ మనోహర శిలాప్రదేశాలలో నానావిధ అరణ్యవృక్షాలు గాలి వేగానికి కదిలి పుష్పాలను జల్లుతూ నేలను పూలతో పరచుతాయి।

Word by Word

• प्रस्तरेषु: on rocky places
• प्रस्तरेषु: अधिकरण (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रस्तर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative/अधिकरण), बहुवचन; 'on rocks/rocky ground'

• च: and
• च: सम्बन्ध/समुच्चय (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction); 'and'

• रम्येषु: beautiful
• रम्येषु: विशेषण (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; agrees with प्रस्तरेषु; 'beautiful'

• विविधाः: various
• विविधाः: विशेषण (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विविध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; agrees with काननद्रुमाः; 'various'

• कानन-द्रुमाः: forest trees
• कानन-द्रुमाः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कानन (प्रातिपदिक) + द्रुम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुष-समास (कानने द्रुमाः); 'forest-trees'

• वायु-वेग-प्रचलिताः: shaken by the force of wind
• वायु-वेग-प्रचलिताः: विशेषण (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वायु (प्रातिपदिक) + वेग (प्रातिपदिक) + प्र-चल् (धातु) → प्रचलित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुष-समास (वायुवेगेन प्रचलिताः); 'shaken by wind-force'

• पुष्पैः: with flowers
• पुष्पैः: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पुष्प (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; 'with flowers'

• अवकिरन्ति: scatter
• अवकिरन्ति: क्रिया (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव-किॄ (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद; 'they scatter down'

• गाम्: the ground
• गाम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'earth/ground'

Context

Various forest trees shaken by the force of the wind scatter flowers on the beautiful rocky surface of earth.

Characters & Entities

• forest (kānana)
• wind (vāyu)
• flowers (puṣpa)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Indirectly, it reflects ṛta/dharmic order: nature’s harmony forms the setting in which human duty and righteous action unfold.

What is the narrative situation?

The epic describes the landscape—rocky, beautiful forest terrain—establishing the atmosphere of the Kishkindha region.

Which character virtue is emphasized?

Not a direct virtue statement; the verse supports contemplative awareness (sensitivity to place) that frames later dharmic choices.