Sarga 75
जामदग्न्य-रामसंवादः — Parashurama Confronts Rama with the Vaishnava Bow
बालकाण्ड
ఈ సర్గలో శివధనుస్సు విరిచిన అనంతరం అత్యంత ఉద్విగ్నమైన సంభాషణ జరుగుతుంది. జామదగ్న్య పరశురాముడు అక్కడికి వచ్చి రాముని అద్భుత పరాక్రమాన్ని ప్రశంసిస్తూ, విశ్వకర్మ నిర్మించిన అజేయమైన వైష్ణవ ధనుస్సును పరిచయం చేస్తాడు. రెండు దివ్య ధనుస్సుల పురాణప్రసిద్ధి చెబుతాడు—ఒకటి త్రిపురవధ సందర్భంలో రుద్రునికి, మరొకటి విష్ణువుకు అప్పగించబడింది. తరువాత బ్రహ్మ ప్రేరణతో దేవతల జిజ్ఞాస కారణంగా శివ-విష్ణువుల బలపరీక్ష జరుగుతుంది; విష్ణువు ‘హుంకార’ంతో శివధనుస్సు నిష్క్రియమవుతుంది, దేవర్షులు విష్ణువే శ్రేష్ఠుడని నిర్ణయిస్తారు. అనంతరం పరశురాముడు వైష్ణవ ధనుస్సు మానవ పరంపరను వివరిస్తాడు—విష్ణు → ఋచీకుడు → జమదగ్ని → పరశురాముడు. కార్తవీర్య అర్జునుడు తన తండ్రి జమదగ్నిని అన్యాయంగా హతమార్చిన ఘటనను గుర్తుచేసి, ప్రతీకారంగా చేసిన క్షత్రియ సంహారం మరియు తరువాత తన విరమణను చెబుతాడు. రాజు దశరథుడు కుమారుల రక్షణ కోసం వేడుకున్నా పరశురాముడు పట్టించుకోడు. రాముడు వైష్ణవ ధనుస్సుకు జ్యా ఎక్కించి బాణం సంధించమని సవాలు చేస్తాడు; రాముడు సాధిస్తే ద్వంద్వయుద్ధమని ప్రకటిస్తూ—క్షత్రియధర్మం, సంయమం, న్యాయాధికారాల పరీక్షను నిలుపుతాడు.
Shlokas
Verse 1
राम दाशरथे राम वीर्यं ते श्रूयतेऽद्भुतम्।धनुषो भेदनं चैव निखिलेन मया श्रुतम्।।।।
హే దశరథనందన రామా! నీ అద్భుత పరాక్రమం లోకమంతటా ప్రసిద్ధమై వినబడుతోంది; ధనుస్సు విరిచిన నీ మహాకార్యాన్ని నేను పూర్తిగా విన్నాను।
Verse 2
तदद्भुतमचिन्त्यं च भेदनं धनुषस्त्वया।तच्छ्रुत्वाऽहमनुप्राप्तो धनुर्गृह्यापरं शुभम्।।।।
నీ చేత ధనుస్సు భేదించబడినది అద్భుతమూ, ఊహాతీతమూ. అది విని నేను ఇక్కడికి వచ్చాను; మరొక శుభమైన ధనుస్సును తీసుకొని వచ్చాను।
Verse 3
तदिदं घोरसङ्काशं जामदग्न्यं महद्धनु:।पूरयस्व शरेणैव स्वबलं दर्शयस्व च।।।।
ఇదిగో, జామదగ్న్య వంశానికి చెందిన భయంకరాకారమైన మహాధనుస్సు—దానిని బాణంతో సిద్ధం చేసి, నీ స్వబలాన్ని ప్రదర్శించు.
Verse 4
तदहं ते बलं दृष्ट्वा धनुषोऽस्य प्रपूरणे।द्वन्द्वयुद्धं प्रदास्यामि वीर्यश्लाघ्यस्य राघव।।।।
హే రాఘవా! ఈ ధనుస్సును పూర్తిగా సంధించి సిద్ధం చేయడంలో నీ బలాన్ని చూచి, పరాక్రమప్రశంసనీయుడవైన నీకు నేను ద్వంద్వయుద్ధాన్ని అనుగ్రహిస్తాను.
Verse 5
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राजा दशरथस्तदा।विषण्णवदनो दीन: प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत्।।।।
ఆ మాటలు విని, అప్పుడు రాజు దశరథుడు విషణ్ణముఖుడై దీనుడై, అంజలి ఘటించి పలికెను.
Verse 6
क्षत्ररोषात्प्रशान्तस्त्वं ब्राह्मणश्च महायशा:।बालानां मम पुत्राणामभयं दातुमर्हसि।।।।
మీరు మహాయశస్సుగల బ్రాహ్మణులు; క్షత్రియులపై మీ కోపం శాంతించింది. కనుక నా బాలులైన కుమారులకు అభయం—రక్షణాభయప్రదానం—ఇవ్వవలసినది.
Verse 7
भार्गवाणां कुले जात: स्वाध्यायव्रतशालिनाम्।सहास्राक्षे प्रतिज्ञाय शस्त्रं निक्षिप्तवानसि।।।।
మీరు భార్గవ వంశంలో జన్మించి, స్వాధ్యాయము మరియు వ్రతాలలో స్థిరనిష్ఠుడవై ఉన్నారు. సహస్రాక్షుడు (ఇంద్రుడు) సన్నిధిలో ప్రతిజ్ఞ చేసి మీరు శస్త్రాలను విడిచిపెట్టారు॥
Verse 8
स त्वं धर्मपरो भूत्वा काश्यपाय वसुन्धराम् ।दत्त्वा वनमुपागम्य महेन्द्रकृतकेतन:।।।।
అప్పుడు ధర్మపరుడై మీరు కాశ్యపునికి ఈ భూమిని దానమిచ్చి, అనంతరం అరణ్యానికి వెళ్లి మహేంద్ర పర్వతంపై నివాసం ఏర్పరచుకున్నారు॥
Verse 9
मम सर्वविनाशाय सम्प्राप्तस्त्वं महामुने।न चैकस्मिन् हते रामे सर्वे जीवामहे वयम् ।।।।
హే మహామునీ! మీరు నా సంపూర్ణ వినాశానికే వచ్చినట్టున్నారు; ఎందుకంటే రాముడు ఒక్కడే హతుడైతే మేమందరం జీవించలేము॥
Verse 10
ब्रुवत्येवं दशरथे जामदग्न्य: प्रतापवान्।अनादृत्यैव तद्वाक्यं राममेवाभ्यभाषत।।।।
దశరథుడు ఇలా పలుకుతుండగా ప్రతాపవంతుడైన జామదగ్న్యుడు ఆయన మాటలను లెక్కచేయక రామునినే నేరుగా సంభోదించాడు।
Verse 11
इमे द्वे धनुषी श्रेष्ठे दिव्ये लोकाभिविश्रुते।दृढे बलवती मुख्ये सुकृते विश्वकर्मणा।।।।
ఇవి రెండు ధనుస్సులు శ్రేష్ఠమైనవి—దివ్యమైనవి, లోకాలన్నిటిలో ప్రసిద్ధమైనవి; దృఢమైనవి, బలవంతమైనవి, తమ వర్గంలో ప్రధానమైనవి, విశ్వకర్ముడు నైపుణ్యంతో నిర్మించినవి।
Verse 12
अतिसृष्टं सुरैरेकं त्र्यम्बकाय युयुत्सवे।त्रिपुरघ्नं नरश्रेष्ठ भग्नं काकुत्स्थ यत्त्वया।।।।
హే నరశ్రేష్ఠా, హే కాకుత్స్థా! వీటిలో ఒక ధనుస్సు—త్రిపురఘ్నము—యుద్ధం కోరిన త్ర్యంబక శివునికి దేవతలు ప్రసాదించారు; అదే ధనుస్సును నీవు విరిచివేశావు।
Verse 13
इदं द्वितीयं दुर्धर्षं विष्णोर्दत्तं सुरोत्तमै:।तदिदं वैष्णवं राम धनु: परमभास्वरम्।समानसारं काकुत्स्थ रौद्रेण धनुषा त्विदम्।।।।
ఇది రెండవ ధనుస్సు—దుర్ధర్షమైనది; దేవోత్తములు దీనిని విష్ణువుకు ప్రసాదించారు. హే రామా! ఈ పరమ ప్రకాశవంతమైన వైష్ణవ ధనుస్సు రౌద్ర ధనుస్సుతో సమాన బలసారముగలది, హే కాకుత్స్థా।
Verse 14
तदा तु देवतास्सर्वा: पृच्छन्ति स्म पितामहम्।शितिकण्ठस्य विष्णोश्च बलाबलनिरीक्षया।।।।
అప్పుడు సమస్త దేవతలు పితామహుడు బ్రహ్మను ప్రశ్నించారు—శితికంఠుడైన మహాదేవుడు మరియు విష్ణువు బలాబలాలను పరస్పరం పరిశీలించుటకై।
Verse 15
अभिप्रायं तु विज्ञाय देवतानां पितामह:।विरोधं जनयामास तयो स्सत्यवतां वर:।।।।
దేవతల అభిప్రాయాన్ని గ్రహించిన సత్యవంతులలో శ్రేష్ఠుడైన పితామహుడు బ్రహ్మ, శితికంఠుడు మరియు విష్ణువు మధ్య విరోధాన్ని కలిగించాడు।
Verse 16
विरोधे च महद्युद्धमभवद्रोमहर्षणम् ।शितिकण्ठस्य विष्णोश्च परस्परजिगीषुणो:।।।।
పరస్పరం జయించాలనే తపనతో ఉన్న శితికంఠుడు మరియు విష్ణువు మధ్య విరోధం వల్ల మహత్తరమైన, రోమాంచకరమైన యుద్ధం ఏర్పడింది।
Verse 17
तदा तु जृम्भितं शैवं धनुर्भीमपराक्रमम्।हुङ्कारेण महादेव स्तम्भितोऽथ त्रिलोचन:।।।।
అప్పుడు భయంకర పరాక్రమముగల శైవ ధనుస్సు బిగుసుకొని లేచింది; విష్ణువు చేసిన గంభీర ‘హుం’కారంతో త్రినేత్రుడైన మహాదేవుడు స్థంభించి నిలిచిపోయాడు।
Verse 18
देवैस्तदा समागम्य सर्षिसघै स्सचारणै:।याचितौ प्रशमं तत्र जग्मतुस्तौ सुरोत्तमौ।।।।
అప్పుడు దేవతలు ఋషిసమూహాలతోను చారణులతోను కలిసి అక్కడికి చేరి, ఆ ఇద్దరు సురోత్తములను శాంతి కోరుతూ ప్రార్థించారు; ఆ ఇద్దరూ అక్కడే సమాధానాన్ని స్వీకరించారు।
Verse 19
जृम्भितं तद्धनुर्द्रृष्ट्वा शैवं विष्णुपराक्रमै:।अधिकं मेनिरे विष्णुं देवा स्सर्षिगणास्तदा ।।।।
విష్ణువు పరాక్రమంతో శైవధనుస్సు బలంగా లాగబడి జృంభించినదాన్ని చూచి, ఆ సమయంలో దేవగణములు మరియు ఋషిసమూహములు విష్ణువునే అధిక మహిమగలవాడిగా భావించారు।
Verse 20
धनू रुद्रस्तु सङ्कृद्धो विदेहेषु महायशा:।देवरातस्य राजर्षेर्ददौ हस्ते ससायकम्।।।।
కానీ మహాయశస్సుగల రుద్రుడు కోపంతో, విదేహదేశంలో రాజర్షి దేవరాతుని చేతిలో ఆ ధనుస్సును బాణంతో కూడి ఉంచాడు।
Verse 21
इदं च वैष्णवं राम धनु: परपुरञ्जयम्।ऋचीके भार्गवे प्रादाद्विष्णु: स न्यासमुत्तमम्।।।।
మరియు ఓ రామా, ఇది వైష్ణవ ధనుస్సు—శత్రుపురాలను జయించగలది. విష్ణువు దీనిని భృగువంశీయుడైన ఋచీకునకు ఉత్తమ న్యాసముగా అప్పగించాడు।
Verse 22
ऋचीकस्तु महातेजा: पुत्रस्याप्रतिकर्मण:।पितुर्मम ददौ दिव्यं जमदग्नेर्महात्मन:।।।।
మహాతేజస్సుగల ఋచీకుడు ఆ దివ్యధనుస్సును తన కుమారుడైన—అప్రతిమ పరాక్రమశాలియైన—మహాత్ముడు జమదగ్నికి, నా తండ్రికి, ఇచ్చాడు।
Verse 23
न्यस्तशस्त्रे पितरि मे तपोबलसमन्विते।अर्जुनो विदधे मृत्युं प्राकृतां बुद्धिमास्थित:।।।।
తపోబలసంపన్నుడైన నా తండ్రి ఆయుధాలను పక్కన పెట్టినప్పుడు, అర్జునుడు నీచబుద్ధిని ఆశ్రయించి ఆయన మరణానికి కారణమయ్యాడు।
Verse 24
वधमप्रतिरूपं तु पितु श्शृत्वा सुदारुणम्।क्षत्रमुत्सादयन्रोषाज्जातं जातमनेकश:।।।।पृथिवीं चाखिलां प्राप्य काश्यपाय महात्मने ।यज्ञस्यान्ते तदा राम दक्षिणां पुण्यकर्मणे ।दत्त्वा महेन्द्रनिलयस्तपोबलसमन्वित:।।।।
నా తండ్రి యొక్క ఆ అత్యంత క్రూరమైన, సాటిలేని వధను విని నేను కోపంతో, తరతరాలుగా పుట్టిన క్షత్రియులను మళ్లీ మళ్లీ సంహరించాను। హే రామా, సమస్త భూమిని జయించి యజ్ఞాంతంలో పుణ్యకర్ముడైన మహాత్ముడు కాశ్యపునకు దక్షిణగా దానమిచ్చి, తపోబలసంపన్నుడనై మహేంద్ర పర్వతాన్ని నా నివాసంగా చేసుకున్నాను।
Verse 25
वधमप्रतिरूपं तु पितु श्शृत्वा सुदारुणम्।क्षत्रमुत्सादयन्रोषाज्जातं जातमनेकश:।।1.75.24।।पृथिवीं चाखिलां प्राप्य काश्यपाय महात्मने ।यज्ञस्यान्ते तदा राम दक्षिणां पुण्यकर्मणे ।दत्त्वा महेन्द्रनिलयस्तपोबलसमन्वित:।।1.75.25।।
నా తండ్రి యొక్క ఆ అత్యంత క్రూరమైన, సాటిలేని వధను విని నేను కోపంతో, తరతరాలుగా పుట్టిన క్షత్రియులను మళ్లీ మళ్లీ సంహరించాను। హే రామా, సమస్త భూమిని జయించి యజ్ఞాంతంలో పుణ్యకర్ముడైన మహాత్ముడు కాశ్యపునకు దక్షిణగా దానమిచ్చి, తపోబలసంపన్నుడనై మహేంద్ర పర్వతాన్ని నా నివాసంగా చేసుకున్నాను।
Verse 26
अद्यतूत्तमवीर्येण त्वया राम महाबल।श्रुतवान् धनुषो भेदं ततोऽहं द्रुतमागत:।।।।
హే మహాబల రామా, ఈ రోజు నీ అసమాన పరాక్రమంతో ధనుస్సు విరిగిందని విని నేను వెంటనే ఇక్కడికి వచ్చాను।
Verse 27
तदिदं वैष्णवं राम पितृपैतामहं महत्।क्षत्रधर्मं पुरस्कृत्य गृह्णीष्व धनुरुत्तमम्।।।।
కాబట్టి హే రామా, నా తండ్రి-పితామహుల నుండి వచ్చిన ఈ మహత్తర వైష్ణవ ధనుస్సును క్షత్రధర్మాన్ని ముందుంచి నీవు స్వీకరించు।
Verse 28
योजयस्व धनुश्श्रेष्ठे शरं परपुरञ्जयम्।यदि शक्नोषि काकुत्स्थ द्वन्द्वं दास्यामि ते तत:।।।।
ఈ శ్రేష్ఠ ధనుస్సుపై శత్రు-పురజయకరమైన బాణాన్ని అమర్చు. హే కాకుత్స్థా, నీవు అది చేయగలిగితే, ఆపై నేను నీతో ద్వంద్వయుద్ధం చేస్తాను.
Frequently Asked Questions
Rāma is placed under a public dharma-test: whether he can accept Paraśurāma’s challenge to string the Vaiṣṇava bow (and potentially duel) without violating maryādā—balancing kṣatriya obligation, respect to a brahmin-ascetic warrior, and the risks to familial and royal stability.
Power is validated not only by capability (stringing the bow) but by disciplined restraint and rightful context; the sarga frames prowess as legitimate when governed by dharma, while also critiquing cycles of vengeance through Paraśurāma’s autobiographical remembrance and withdrawal.
Videha is referenced as the locale where Rudra’s bow is placed into Devarāta’s hands, and Mahendra mountain appears as Paraśurāma’s ascetic abode—both functioning as cultural anchors linking royal courts, sacred geography, and the transmission of divine weapons.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.