Sarga 55

Verse 1

ततस्तानाकुलान् दृष्ट्वा विश्वामित्रास्त्रमोहितान्।वसिष्ठश्चोदयामास कामधुक् सृज योगत:।।1.55.1।।

అప్పుడు విశ్వామిత్రుని అస్త్రాల మోహంతో కలవరపడిన వారిని చూసి వశిష్ఠుడు కామధేనువును ప్రేరేపించాడు—“హే కామధేనూ, నీ యోగశక్తితో మరిన్ని బలాలను సృష్టించు।”

Verse 2

तस्याहुम्भारवाज्जाता: काम्भोजा रविसन्निभा:।ऊधसस्त्वथ सञ्जाता: पप्लवाश्शस्त्रपाणय:।।1.55.2।।योनिदेशाच्च यवनाश्शकृद्देशाच्छका स्तथा।रोमकूपेषु च म्लेच्छा हारीतास्सकिरातका:।।1.55.3।।

ఆమె “హుమ్భా” అనే నినాదం నుండి సూర్యసమాన తేజస్సుగల కాంబోజులు జన్మించారు; ఆమె ఉద్ధసము (స్తనదేశము) నుండి శస్త్రధారులైన పప్లవులు ఉద్భవించారు. ఆమె యోనిదేశం నుండి యవనులు, మలద్వారదేశం నుండి శకులు; చర్మ రోమకూపాల నుండి మ్లేచ్ఛులు—హారీతులు, కిరాతులతో కూడి—పుట్టారు.

Verse 3

तस्याहुम्भारवाज्जाता: काम्भोजा रविसन्निभा:।ऊधसस्त्वथ सञ्जाता: पप्लवाश्शस्त्रपाणय:।।1.55.2।।योनिदेशाच्च यवनाश्शकृद्देशाच्छका स्तथा।रोमकूपेषु च म्लेच्छा हारीतास्सकिरातका:।।1.55.3।।

ఆమె యోనిదేశమునుండి యవనులు ఉద్భవించిరి; శకృద్దేశమునుండి శకులు కూడ పుట్టిరి; రోమకూపములనుండి మ్లేచ్ఛులు—హారీతులు, కిరాతులతో సహా—ప్రకటించిరి।

Verse 4

तैस्तैर्निषूदितं सर्वं विश्वामित्रस्य तत्क्षणात्।सपदातिगजं साश्वं सरथं रघुनन्दन।।1.55.4।।

హే రఘునందన! ఆ బలములచేత తక్షణమే విశ్వామిత్రుని సమస్త సైన్యం—పాదాతులు, గజాలు, అశ్వాలు, రథాలతో సహా—నశించెను।

Verse 5

दृष्ट्वा निषूदितं सैन्यं वसिष्ठेन महात्मना।विश्वामित्रसुतानां च शतं नानाविधायुधम्।।1.55.5।।अभ्यधावत्सुसङ्कृद्धं वसिष्ठं जपतां वरम्।हुङ्कारेणैव तान् सर्वान् ददाह भगवान् ऋषि:।।1.55.6।।

మహాత్ముడు వశిష్ఠుడు సైన్యాన్ని సంహరించినదాన్ని చూచి, నానావిధ ఆయుధధారులైన విశ్వామిత్రుని వందమంది కుమారులు క్రోధంతో వశిష్ఠుని వైపు దూసుకొనివచ్చిరి।

Verse 6

दृष्ट्वा निषूदितं सैन्यं वसिष्ठेन महात्मना।विश्वामित्रसुतानां च शतं नानाविधायुधम्।।1.55.5।।अभ्यधावत्सुसङ्कृद्धं वसिष्ठं जपतां वरम्।हुङ्कारेणैव तान् सर्वान् ददाह भगवान् ऋषि:।।1.55.6।।

మహాత్ముడు వశిష్ఠుడు సైన్యాన్ని సంహరించినదాన్ని చూచి, నానావిధ ఆయుధధారులైన విశ్వామిత్రుని వందమంది కుమారులు క్రోధంతో వశిష్ఠుని వైపు దూసుకొనివచ్చిరి।

Verse 7

ते साश्वरथपादाता वसिष्ठेन महात्मना।भस्मीकृता मुहूर्तेन विश्वामित्रसुता स्तदा।।1.55.7।।

జపమునందు శ్రేష్ఠుడైన వశిష్ఠునిపై వారు మహాక్రోధంతో దాడి చేసిరి; కాని భగవాన ఋషి కేవలం ‘హుం’ అనే హుంకారమాత్రముతో వారందరిని భస్మము చేసెను।

Verse 8

दृष्ट्वा विनाशितान् पुत्रान् बलं च सुमहायशा:।सव्रीडश्चिन्तयाऽविष्टो विश्वामित्रोऽभवत्तदा।।1.55.8।।

తన కుమారులు మరియు సైన్యము నశించినదిని చూచి మహాయశస్సుగల విశ్వామిత్రుడు లజ్జతో చింతలో మునిగిపోయెను।

Verse 9

समुद्र इव निर्वेगो भग्नदंष्ट्र इवोरग:।उपरक्त इवादित्यस्सद्यो निष्प्रभतां गत:।।1.55.9।।

అతడు తక్షణమే కాంతిహీనుడయ్యెను—తరంగరహిత సముద్రమువలె, దంతములు విరిగిన సర్పమువలె, గ్రహణగ్రస్త సూర్యునివలె।

Verse 10

हतपुत्रबलो दीनो लूनपक्ष इव द्विज:।हतदर्पो हतोत्साहो निर्वेदं समपद्यत।।1.55.10।।

కుమారులు, సైన్యం హతమై అతడు దుఃఖితుడయ్యాడు; కత్తిరించిన రెక్కల పక్షిలా. గర్వం చూర్ణమై, ఉత్సాహం క్షీణించి, అతడు తీవ్ర నిర్వేదంలో పడిపోయాడు।

Verse 11

स पुत्रमेकं राज्याय पालयेति नियुज्य च।पृथिवीं क्षत्रधर्मेण वनमेवान्वपद्यत।।1.55.11।।

అతడు ఒక కుమారునికి ‘రాజ్యాన్ని పాలించు’ అని ఆజ్ఞాపించి నియమించాడు; క్షత్రియధర్మానుసారంగా రాజ్యభారాన్ని అప్పగించి తానే అరణ్యానికి వెళ్లాడు।

Verse 12

स गत्वा हिमवत्पार्श्वं किन्नरोरगसेवितम्।महादेवप्रसादार्थं तपस्तेपे महातपा:।।1.55.12।।

ఆ మహాతపస్వి హిమవంతుని పర్వతప్రాంతాలకు వెళ్లాడు; అక్కడ కిన్నరులు, నాగులు సంచరిస్తారు. మహాదేవుని అనుగ్రహం పొందుటకై అతడు ఘోర తపస్సు చేశాడు।

Verse 13

केनचित्त्वथ कालेन देवेशो वृषभध्वज:।दर्शयामास वरदो विश्वामित्रं महाबलम्।।1.55.13।।

కొంతకాలానంతరం దేవేశుడు, వృషభధ్వజుడు, వరప్రదాత మహాదేవుడు మహాబలవంతుడైన విశ్వామిత్రునికి దర్శనమిచ్చాడు।

Verse 14

किमर्थं तप्यसे राजन् ब्रूहि यत्ते विवक्षितम्।वरदोऽस्मि वरो यस्ते काङ्क्षितस्सोऽभिधीयताम्।।1.55.14।।

హే రాజా, ఏ ప్రయోజనార్థం నీవు తపస్సు చేస్తున్నావు? నీ మనసులో ఉన్న అభిప్రాయాన్ని చెప్పు. నేను వరదాతను; నీకు కావలసిన వరాన్ని ప్రకటించు.

Verse 15

एवमुक्तस्तु देवेन विश्वामित्रो महातपा:।प्रणिपत्य महादेवमिदं वचनमब्रवीत्।।1.55.15।।

దేవుడు ఇలా పలికినప్పుడు మహాతపస్వి విశ్వామిత్రుడు మహాదేవునికి ప్రణామం చేసి ఈ వచనాన్ని పలికాడు.

Verse 16

यदि तुष्टो महादेव धनुर्वेदो ममानघ।साङ्गोपाङ्गोपनिषदस्सरहस्य: प्रदीयताम्।।1.55.16।।

హే మహాదేవా, హే అనఘా, నీవు ప్రసన్నుడవైతే నాకు ధనుర్వేదాన్ని ప్రసాదించుము—అంగోపాంగాలతో, ఉపనిషత్తత్త్వాలతో, అంతర్గత రహస్యాలతో కూడినదిగా.

Verse 17

यानि देवेषु चास्त्राणि दानवेषु महर्षिषु।गन्धर्वयक्षरक्षस्सु प्रतिभान्तु ममानघ।।1.55.17।।

దేవులు, దానవులు, మహర్షులు, గంధర్వులు, యక్షులు, రాక్షసులలో ప్రసిద్ధమైన ఏ ఏ అస్త్రాలున్నవో, హే అనఘా, అవన్నీ నా బుద్ధిలో స్పష్టంగా ప్రకాశించుగాక.

Verse 18

तव प्रसादाद्भवतु देवदेवममेप्सितम्।एवमस्त्विति देवेशो वाक्यमुक्त्वा गतस्तदा।।1.55.18।।

హే దేవదేవా, నీ ప్రసాదంతో నా అభీష్టం సిద్ధించుగాక. అప్పుడు దేవేశుడు ‘ఏవమస్తు’—‘అలాగే కావుగాక’—అని పలికి అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయాడు.

Verse 19

प्राप्य चास्त्राणि राजर्षिर्विश्वामित्रो महाबल:।दर्पेण महता युक्तो दर्पपूर्णोऽभवत्तदा।।1.55.19।।

అస్త్రాలను పొందిన మహాబలశాలి రాజర్షి విశ్వామిత్రుడు ఆ సమయంలో మహాదర్పంతో నిండిపోయి అహంకారపూరితుడయ్యాడు.

Verse 20

विवर्धमानो वीर्येण समुद्र इव पर्वणि।हतमेव तदा मेने वसिष्ठमृषिसत्तमम्।।1.55.20।।

శక్తి పెరుగుతూ—పర్వదినాలలో సముద్రం ఉప్పొంగినట్లు—అతడు ఆ సమయంలో ఋషిశ్రేష్ఠుడైన వశిష్ఠుని హతుడైనట్టే భావించాడు.

Verse 21

ततो गत्वाऽऽश्रमपदं मुमोचास्त्राणि पार्थिव:।यैस्तत्तपोवनं सर्वं निर्दग्धं चास्त्रतेजसा।।1.55.21।।

అనంతరం ఆ రాజు ఆశ్రమస్థలానికి వెళ్లి అస్త్రాలను ప్రయోగించాడు; వాటి అస్త్రతేజస్సుతో ఆ సమస్త తపోవనం దగ్ధమైంది.

Verse 22

उदीर्यमाणमस्त्रं तद्विश्वामित्रस्य धीमत:।दृष्ट्वा विप्रद्रुतास्सर्वे मुनयश्शतशो दिश:।।1.55.22।।

ధీమంతుడైన విశ్వామిత్రుడు ప్రేరేపించిన ఆ అస్త్రం ఉద్ధృతమవుతున్నదని చూసి, సమస్త మునులు భయంతో వణికిపోతూ వందల సంఖ్యలో అన్ని దిశలకూ పారిపోయారు.

Verse 23

वसिष्ठस्य च ये शिष्यास्तथैव मृगपक्षिण:।विद्रवन्ति भयाद्भीता नानादिग्भ्यस्सहस्रश:।।1.55.23।।

వసిష్ఠుని శిష్యులూ, అలాగే మృగపక్షులూ, భయంతో అతిభీతులై వేల సంఖ్యలో అనేక దిశలవైపు పారిపోయారు.

Verse 24

वसिष्ठस्याश्रमपदं शून्यमासीन्महात्मन:।मुहूर्तमिव निश्शब्दमासीदिरिणसन्निभम्।।1.55.24।।

మహాత్ముడైన వసిష్ఠుని ఆశ్రమస్థలం శూన్యమైంది; క్షణమాత్రంలోనే అది నిశ్శబ్దమై, పాడుబడ్డ నేలవలె కనిపించింది.

Verse 25

वदतो वै वसिष्ठस्य मा भैरिति मुहुर्मुहु:।नाशयाम्यद्य गाधेयं नीहारमिव भास्कर:।।1.55.25।।

వసిష్ఠుడు మళ్లీ మళ్లీ ‘భయపడకండి’ అని చెప్పుచుండగా, ‘ఈ రోజు గాధేయుడు (విశ్వామిత్రుడు)ను సూర్యుడు మబ్బును తొలగించినట్లు నేను నశింపజేస్తాను’ అని ప్రకటించాడు.

Verse 26

एवमुक्त्वा महातेजा वसिष्ठो जपतां वर:।विश्वामित्रं तदा वाक्यं सरोषमिदमब्रवीत्।।1.55.26।।

ఇలా చెప్పి, మహాతేజస్సుగల వసిష్ఠుడు—జపకులలో శ్రేష్ఠుడు—అప్పుడు కోపంతో విశ్వామిత్రునితో ఈ మాటలు పలికాడు.

Verse 27

आश्रमं चिरसम्वृद्धं यद्विनाशितवानसि।दुराचारोऽसि तन्मूढ तस्मात्त्वं न भविष्यसि।।1.55.27।।

‘దీర్ఘకాలంగా వృద్ధి చెందిన ఆశ్రమాన్ని నీవు ధ్వంసం చేశావు. అందుచేత నీవు దురాచారివి, ఓ మూర్ఖుడా! కాబట్టి నీవు నిలువవు—నశించిపోతావు.’

Verse 28

इत्युक्त्वा परमक्रुद्धो दण्डमुद्यम्य सत्वर:।विधूममिव कालाग्निं यमदण्डमिवापरम्।।1.55.28।।

ఇట్లు పలికి పరమక్రోధంతో ఆవేశించిన మునిశ్రేష్ఠుడు వశిష్ఠుడు వేగంగా తన దండాన్ని ఎత్తెను—అది ధూమరహిత ప్రళయాగ్నివలెను, మరొక యమదండంలాగును భాసించెను।