Sarga 22
बलातिबलोपदेशः — The Instruction of Bala and Atibala
बालकाण्ड
ఈ సర్గలో రాజరక్షణ బాధ్యత విధివిధానంగా తపస్వి-రక్షణగా మారి, రామునికి మొదటిసారిగా మంత్రవిద్య స్పష్టంగా ప్రసాదించబడినది వర్ణించబడుతుంది. వసిష్ఠుని సలహా తరువాత దశరథుడు లక్ష్మణునితో కూడ రాముని పిలిపించి, తల్లిదండ్రులు మరియు రాజపురోహితుడు చేసిన స్వస్త్యయనాది మంగళక్రియల అనంతరం, రాజకుమారుని విశ్వామిత్రునికి అప్పగిస్తాడు. ప్రయాణారంభం పరాగరహిత మృదువైన గాలులు, పుష్పవృష్టి, దివ్య దుందుభి-శంఖనాదాలతో విశ్వసమ్మతమైన శుభసూచకంగా నిలుస్తుంది. విశ్వామిత్రుడు ముందుగా నడుస్తాడు; రెండు సోదరులు ధనుర్ధరులై, తేజస్సుతో వెనుక అనుసరిస్తారు. వారిని బహుఫణి నాగాలవలె, శివుని వెనుక నడిచే స్కంద-విశాఖులవలె ఉన్నత ఉపమానాలతో వర్ణించి, ఆధ్యాత్మిక అధికారానికి లోబడి ఉన్న వారి శస్త్రసిద్ధతను చూపిస్తారు. సరయూ దక్షిణ తీరంలో అర్ధయోజనానికి మించి ప్రయాణించిన తరువాత, ముని రాముని జలాన్ని గ్రహించి ఆచమనసదృశ శుద్ధి చేయమని ఆజ్ఞాపించి, ‘బలా’ ‘అతిబలా’ అనే యుగ్మ విద్యలు/మంత్రాలు ఉపదేశిస్తాడు. వాటి ఫలితాలు—శ్రమ, జ్వరము, దేహక్షయం లేనివ్వడం; నిద్రలో గాని అసావధానంలో గాని రాక్షసులచే అపజేయ రక్షణ; జపంతో ఆకలి-దాహాల నివారణ—అని రక్షణాత్మకంగా, తపస్సుకు అనుకూలంగా చెప్పబడుతుంది. రాముడు శుద్ధుడై విద్యలను స్వీకరించగానే శరదృతు సూర్యునివలె మరింత ప్రకాశిస్తాడు. అనంతరం ముగ్గురూ సరయూతీరంలో కుశశయ్యపై రాత్రి విశ్రాంతి పొందుతారు; ముని సౌమ్యవచనాలు మరియు గురు-శిష్య సేవాధర్మం ఆ విశ్రాంతిని పవిత్రంగా చేస్తాయి.
Shlokas
Verse 1
[Dasaratha sends Rama and Lakshmana with Viswamitra--Viswamitra confers knowledge of bala and atibala to Rama and Lakshmana.] तथा वसिष्ठे ब्रुवति राजा दशरथस्सुतम प्रहृष्टवदनो राममाजुहाव सलक्ष्मणम्।।1.22.1।।
వసిష్ఠుడు అలా పలికినప్పుడు, రాజు దశరథుడు ఆనందముఖంతో రాముణ్ని లక్ష్మణునితో కూడ పిలిపించాడు॥
Verse 2
कृतस्वस्त्ययनं मात्रा पित्रा दशरथेन च।पुरोधसा वसिष्ठेन मङ्गलैरभिमन्त्रितम्।।1.22.2।।स पुत्रं मूर्ध्न्युपाघ्राय राजा दशरथ: प्रियम्।ददौ कुशिकपुत्राय सुप्रीतेनान्तरात्मना।।1.22.3।।
తల్లి మరియు తండ్రి దశరథుడు స్వస్త్యయన (మంగళ వీడ్కోలు) కర్మను నిర్వహించారు; పురోహితుడు వశిష్ఠుడు మంగళ మంత్రాలతో అతనిని అభిమంత్రించాడు. ఆపై రాజు దశరథుడు తన ప్రియ కుమారుని శిరస్సును ముద్దుపెట్టి, అంతరాత్మతో ఆనందించి, అతనిని కుశికపుత్రుడు (విశ్వామిత్రుడు)కు అప్పగించాడు.
Verse 3
कृतस्वस्त्ययनं मात्रा पित्रा दशरथेन च।पुरोधसा वसिष्ठेन मङ्गलैरभिमन्त्रितम्।।1.22.2।।स पुत्रं मूर्ध्न्युपाघ्राय राजा दशरथ: प्रियम्।ददौ कुशिकपुत्राय सुप्रीतेनान्तरात्मना।।1.22.3।।
తల్లి మరియు తండ్రి దశరథుడు స్వస్త్యయన (మంగళ వీడ్కోలు) కర్మను నిర్వహించారు; పురోహితుడు వశిష్ఠుడు మంగళ మంత్రాలతో అతనిని అభిమంత్రించాడు. ఆపై రాజు దశరథుడు తన ప్రియ కుమారుని శిరస్సును ముద్దుపెట్టి, అంతరాత్మతో ఆనందించి, అతనిని కుశికపుత్రుడు (విశ్వామిత్రుడు)కు అప్పగించాడు.
Verse 4
ततो वायुस्सुखस्पर्शो नीरजस्को ववौ तदा।विश्वामित्रगतं दृष्ट्वा रामं राजीवलोचनम्।।1.22.4।।
అప్పుడు విశ్వామిత్రునితో కలిసి వెళ్తున్న పద్మనేత్రుడైన రాముని చూచి, ధూళిలేని సుఖస్పర్శ గాలి వీచింది।
Verse 5
पुष्पवृष्टिर्महत्यासीद्देवदुन्दुभिनिस्वनै:।शङ्खदुन्दुभिनिर्घोष: प्रयाते तु महात्मनि।।1.22.5।।
మహాత్ముడు ప్రయాణమయ్యగానే దేవదుందుభుల నినాదంతో మహా పుష్పవృష్టి కురిసింది; శంఖదుందుభుల ఘోష కూడా మార్మోగింది।
Verse 6
विश्वामित्रो ययावग्रे ततो रामो धनुर्धर:।काकपक्षधरो धन्वी तं च सौमित्रिरन्वगात्।।1.22.6।।
విశ్వామిత్రుడు ముందుగా వెళ్లెను; ఆపై ధనుస్సు ధరించిన రాముడు నడిచెను; కాకపక్షం ధరించిన ధనుర్ధారి సౌమిత్రుడు (లక్ష్మణుడు) కూడా అనుసరించెను।
Verse 7
कलापिनौ धनुष्पाणी शोभमानौ दिशो दश ।विश्वामित्रं महात्मानं त्रिशीर्षाविव पन्नगौ।।1.22.7।।अनुजग्मतुरक्षुद्रौ पितामहमिवाश्विनौ।
తూణీరధారులై, ధనుస్సు చేతబట్టి ఆ ఇద్దరు దశదిశలలోనూ ప్రకాశించారు. త్రిశిరసర్పాలవలె మహాత్ముడు విశ్వామిత్రుని వెనుక అక్షుద్రులైన వారు నడిచారు; అశ్వినీదేవతలు పితామహుడు బ్రహ్మను అనుసరించునట్లు వారు ఆయనను అనుసరించారు।
Verse 8
तदा कुशिकपुत्रं तु धनुष्पाणी स्वलङ्कृतौ।।1.22.8।।बद्धगोधाङ्गुलित्राणौ खड्गवन्तौ महाद्युती ।कुमारौ चारुवपुषौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ।।1.22.9।।अनुयातौ श्रिया दीप्तौ शोभयेतामनिन्दितौ।स्थाणुं देवमिवाचिन्त्यं कुमाराविव पावकी ।।1.22.10।।
అప్పుడు కుశికపుత్రుడు విశ్వామిత్రుని వెనుక ధనుస్సు చేతబట్టి, సుసజ్జితులై, గోదాచర్మంతో బంధించిన అంగులిత్రాణాలు ధరించి, ఖడ్గాలు కలిగి, మహాద్యుతితో ప్రకాశించే—సుందర వపువులైన అన్నదమ్ములు రామలక్ష్మణులు అనుసరించారు. శ్రీతో దీప్తులై, అనింద్యులై, వారు అచింత్య దేవుడు స్థాణు (శివుడు) వెనుక నడిచే అగ్నిదేవుని ఇద్దరు కుమారులవలె శోభించారు।
Verse 9
तदा कुशिकपुत्रं तु धनुष्पाणी स्वलङ्कृतौ।।1.22.8।।बद्धगोधाङ्गुलित्राणौ खड्गवन्तौ महाद्युती ।कुमारौ चारुवपुषौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ।।1.22.9।।अनुयातौ श्रिया दीप्तौ शोभयेतामनिन्दितौ।स्थाणुं देवमिवाचिन्त्यं कुमाराविव पावकी ।।1.22.10।।
అప్పుడు కుశికపుత్రుడు విశ్వామిత్రుని వెనుక ధనుస్సు చేతబట్టి, సుసజ్జితులై, గోదాచర్మంతో బంధించిన అంగులిత్రాణాలు ధరించి, ఖడ్గాలు కలిగి, మహాద్యుతితో ప్రకాశించే—సుందర వపువులైన అన్నదమ్ములు రామలక్ష్మణులు అనుసరించారు. శ్రీతో దీప్తులై, అనింద్యులై, వారు అచింత్య దేవుడు స్థాణు (శివుడు) వెనుక నడిచే అగ్నిదేవుని ఇద్దరు కుమారులవలె శోభించారు।
Verse 10
तदा कुशिकपुत्रं तु धनुष्पाणी स्वलङ्कृतौ।।1.22.8।।बद्धगोधाङ्गुलित्राणौ खड्गवन्तौ महाद्युती ।कुमारौ चारुवपुषौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ।।1.22.9।।अनुयातौ श्रिया दीप्तौ शोभयेतामनिन्दितौ।स्थाणुं देवमिवाचिन्त्यं कुमाराविव पावकी ।।1.22.10।।
అప్పుడు ధనుస్సు చేతబట్టి, సువిభూషితులై, గోదాచర్మ అంగులిత్రాణాలు కట్టుకొని, ఖడ్గాలు ధరించి, మహాతేజస్సుతో ప్రకాశించే, సుందరదేహులైన అన్నదమ్ములు రామలక్ష్మణులు కుశికపుత్రుడు విశ్వామిత్రుని అనుసరించారు. శ్రీతో దీప్తులై, నిందలేనివారై, వారు అచింత్య దేవుడు స్థాణు (శివుడు) వెంట నడిచే అగ్నిదేవుని ఇద్దరు కుమారులవలె శోభించారు॥
Verse 11
अध्यर्धयोजनं गत्वा सरय्वा दक्षिणे तटे।रामेति मधुरां वाणीं विश्वामित्रोऽभ्यभाषत।।1.22.11।।
సరయూ నది దక్షిణ తీరాన అర్ధయోజనానికి కొద్దిగా మించి ప్రయాణించి, విశ్వామిత్రుడు ‘రామా’ అని మధురవాణితో పలికాడు॥
Verse 12
गृहाण वत्स सलिलं मा भूत्कालस्य पर्यय:।मन्त्रग्रामं गृहाण त्वं बलामतिबलां तथा।।1.22.12।।
వత్సా, ఈ జలాన్ని గ్రహించు; కాలవిలంబం కలుగనీయకు. నా నుండి మంత్రసమూహాన్ని స్వీకరించు; అలాగే ‘బలా’ ‘అతిబలా’లను కూడా గ్రహించు॥
Verse 13
न श्रमो न ज्वरो वा ते न रूपस्य विपर्यय:।न च सुप्तं प्रमत्तं वा धर्षयिष्यन्ति नैऱृता:।।1.22.13।।
హే రామా! నీకు శ్రమగానీ జ్వరంగానీ కలగదు; నీ రూపంలో ఏ వికృతিও రాదు. నీవు నిద్రలో ఉన్నా లేదా అప్రమత్తంగా ఉన్నా, రాక్షసులు నిన్ను ఎప్పటికీ దాడి చేయలేరు.
Verse 14
न बाह्वोस्सदृशो वीर्ये पृथिव्यामस्ति कश्चन।त्रिषु लोकेषु वै राम न भवेत्सदृशस्तव ।।1.22.14।।
హే రామా! భూమిపై నీ భుజబలానికి సమానుడు ఎవరూ లేరు; నిజంగా మూడు లోకాలలో కూడా నీతో సమానుడు ఉండడు.
Verse 15
न सौभाग्ये न दाक्षिण्ये न ज्ञाने बुद्धिनिश्चये।नोत्तरे प्रतिवक्तव्ये समो लोके तवाऽनघ।।1.22.15।।
హే నిర్దోషా! సౌభాగ్యంలో, దాక్షిణ్యంలో (ఉదార కరుణలో), జ్ఞానంలో మరియు దృఢ నిర్ణయంలో, అలాగే సమాధానం ఇవ్వవలసినప్పుడు తగిన ప్రత్యుత్తరం చెప్పడంలో—ఈ లోకంలో నీకు సమానుడు లేడు.
Verse 16
एतद्विद्याद्वये लब्धे भविता नास्ति ते सम:।बलात्वतिबला चैव सर्वज्ञानस्य मातरौ।।1.22.16।।
ఈ రెండు విద్యలను పొందిన తరువాత ప్రస్తుతం గానీ భవిష్యత్తులో గానీ నీకు సమానుడు ఉండడు; ఎందుకంటే ‘బలా’ మరియు ‘అతిబలా’ సమస్త జ్ఞానానికి జననులు.
Verse 17
क्षुत्पिपासे न ते राम भविष्येते नरोत्तम ।बलामतिबलां चैव पठत: पथि राघव।।1.22.17।।
హే రామా, నరోత్తమ రాఘవా! మార్గంలో ‘బలా’ మరియు ‘అతిబలా’ను పఠిస్తే నీకు ఆకలి దాహాల బాధ కలగదు.
Verse 18
विद्याद्वयमधीयाने यशश्चाप्यतुलं त्वयि।पितामहसुते ह्येते विद्ये तेजस्समन्विते।।1.22.18।।प्रदातुं तव काकुत्स्थ सदृशस्त्वं हि धार्मिक।
ఈ రెండు విద్యలను అధ్యయనం చేస్తే నీకు అపూర్వమైన యశస్సు కలుగుతుంది. ఈ రెండు తేజోమయ విద్యలు పితామహుడు బ్రహ్మదేవుని కుమార్తెలని చెప్పబడుతున్నాయి. ఓ కాకుత్స్థా! నీవు ధర్మాత్ముడవు; కనుక వాటిని స్వీకరించుటకు నీవు సంపూర్ణంగా యోగ్యుడవు.
Verse 19
कामं बहुगुणास्सर्वे त्वय्येते नात्र संशय:। तपसा सम्भृते चैते बहुरूपे भविष्यत:।।1.22.19।।
నిజమే, ఈ అనేక గుణాలన్నీ నీలోనే ఉన్నాయి—ఇందులో సందేహం లేదు. తపస్సుతో బలపడినప్పుడు ఈ రెండు విద్యలు అనేక రూపాలలో ప్రకాశిస్తాయి.
Verse 20
ततो रामो जलं स्पृष्ट्वा प्रहृष्टवदनश्शुचि:।प्रतिजग्राह ते विद्ये महर्षेर्भावितात्मन:।।1.22.20।।
ఆపై రాముడు జలాన్ని స్పర్శించి శుద్ధుడై, ఆనంద ముఖంతో, ఆత్మసిద్ధ మహర్షి నుండి ఆ రెండు విద్యలను స్వీకరించాడు.
Verse 21
विद्यासमुदितो रामश्शुशुभे भूरिविक्रम:।सहस्ररश्मिर्भगवान् शरदीव दिवाकर:।।1.22.21।। गुरुकार्याणि सर्वाणि नियुज्य कुशिकात्मजे।ऊषुस्तां रजनीं तत्र सरय्वां सुसुखं त्रय:।।1.22.22।।
విద్యతో సమృద్ధుడై, మహా పరాక్రమశాలియైన రాముడు శరదృతువులోని సహస్రకిరణ సూర్యునివలె ప్రకాశించాడు. కుశికాత్మజుడు (విశ్వామిత్రుడు)కు సంబంధించిన గురుకార్యాలన్నీ నిర్వహించి, ఆ ముగ్గురు సరయూ తీరంలో ఆ రాత్రిని ఎంతో సుఖంగా గడిపారు.
Verse 22
विद्यासमुदितो रामश्शुशुभे भूरिविक्रम:।सहस्ररश्मिर्भगवान् शरदीव दिवाकर:।।1.22.21।। गुरुकार्याणि सर्वाणि नियुज्य कुशिकात्मजे।ऊषुस्तां रजनीं तत्र सरय्वां सुसुखं त्रय:।।1.22.22।।
విద్యతో సమృద్ధుడై, మహా పరాక్రమశాలియైన రాముడు శరదృతువులోని సహస్రకిరణ సూర్యునివలె ప్రకాశించాడు. కుశికాత్మజుడు (విశ్వామిత్రుడు)కు సంబంధించిన గురుకార్యాలన్నీ నిర్వహించి, ఆ ముగ్గురు సరయూ తీరంలో ఆ రాత్రిని ఎంతో సుఖంగా గడిపారు.
Verse 23
दशरथनृपसूनुसत्तमाभ्यां तृणशयनेऽनुचिते सहोषिताभ्याम्। कुशिकसुतवचोऽनुलालिताभ्यां सुखमिव सा विबभौ विभावरी च।।1.22.23।।
దశరథ నృపుని ఆ ఇద్దరు శ్రేష్ఠ కుమారులు, అనుచితమైన తృణశయ్యపై కలిసి విశ్రమించినప్పటికీ, కుశికనందనుడు (విశ్వామిత్రుడు) పలికిన స్నిగ్ధ వచనాలచే సాంత్వన పొందగా ఆ రాత్రి వారికి సుఖమయమైనదిగా అనిపించింది।
Verse 24
ఈ శ్లోకానికి మూల దేవనాగరి పాఠ్యం ఇవ్వలేదు. దయచేసి బాలకాండం సర్గ 22, శ్లోకం 24 యొక్క శుద్ధ దేవనాగరి పాఠ్యాన్ని (లేదా స్పష్టమైన చిత్రం) పంపండి; అప్పుడు నేను భక్తిభావంతో యథార్థ అనువాదం అందిస్తాను.
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Daśaratha’s consent to place his young heir under Viśvāmitra’s ascetic guardianship—an ethics-of-duty decision where royal attachment yields to a higher protective obligation toward sages and social order.
Knowledge is transmitted through ritual purity, timely obedience, and guru-sevā: Bala and Atibala exemplify mantra as disciplined power that preserves bodily steadiness and moral agency, enabling dharmic action without exhaustion, fear, or distraction.
The Sarayū River’s southern bank functions as a liminal training-space where courtly life transitions into forest-ascetic praxis; the svastyayana farewell rite and water-taking gesture mark the cultural protocols of departure and initiation.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.