Sarga 21

Verse 1

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य स्नेहपर्याकुलाक्षरम्।समन्यु: कौशिको वाक्यं प्रत्युवाच महीपतिम्।।।।

రాజు పితృస్నేహంతో వ్యాకులమై కొంత తడబడిన మాటలను విని, కోపంతో ఉప్పొంగిన కౌశికుడు (విశ్వామిత్రుడు) భూపతియైన నరపతికి ప్రత్యుత్తరం పలికెను।

Verse 2

पूर्वमर्थं प्रतिश्रुत्य प्रतिज्ञां हातुमिच्छसि।राघवाणामयुक्तोऽयं कुलस्यास्य विपर्यय:।।1.21.2।।

ముందుగా విషయాన్ని వాగ్దానం చేసి ఇప్పుడు ఆ ప్రతిజ్ఞను విడిచిపెట్టదలచితివి. ఇది రాఘవులకు తగదు; ఈ వంశానికి ఇది ఘోర విపర్యయం॥

Verse 3

यदीदं ते क्षमं राजन् गमिष्यामि यथाऽगतम्।मिथ्याप्रतिज्ञ: काकुत्स्थ सुखीभव सबान्धव:।।।।

హే రాజన్, ఇది నీకు సమ్మతమైతే, నేను వచ్చినట్లే తిరిగి వెళ్లిపోతాను। హే కాకుత్స్థ! నీ ప్రతిజ్ఞను మిథ్యగా చేసి, బంధువులతో కూడి సుఖంగా ఉండుము॥

Verse 4

तस्य रोषपरीतस्य विश्वामित्रस्य धीमत:।चचाल वसुधा कृत्स्ना विवेश च भयं सुरान्।।।।

ఆ ధీమంతుడైన విశ్వామిత్రుడు క్రోధావృతుడగగానే సమస్త భూమి కంపించింది; దేవతలలో భయం ప్రవేశించింది॥

Verse 5

त्रस्तरूपं तु विज्ञाय जगत्सर्वं महानृषि:।नृपतिं सुव्रतो धीरो वसिष्ठो वाक्यमब्रवीत्।।।।

సర్వ జగత్తు భయాక్రాంత రూపాన్ని ధరించినట్లు గ్రహించిన మహర్షి వసిష్ఠుడు—సువ్రతుడు, ధీరుడు—రాజుతో ఈ మాటలు పలికాడు॥

Verse 6

इक्ष्वाकूणां कुले जातस्साक्षाद्धर्म इवापर:।धृतिमान् सुव्रत: श्रीमान्नधर्मं हातुमर्हसि।।।।

ఇక్ష్వాకువంశంలో జన్మించిన నీవు సాక్షాత్తు ధర్మమేనని—ప్రత్యక్షంగా మరొక ధర్మమువలె ఉన్నావు। ధైర్యవంతుడవు, సువ్రతుడవు, శ్రీమంతుడవు; ధర్మాన్ని విడిచిపెట్టుట నీకు తగదు॥

Verse 7

त्रिषु लोकेषु विख्यातो धर्मात्मा इति राघव।स्वधर्मं प्रतिपद्यस्व नाधर्मं वोढुमर्हसि।।।।

ఓ రాఘవా, నీవు త్రిలోకములలో ‘ధర్మాత్ముడు’ అని విఖ్యాతుడవు. నీ స్వధర్మంలో నిలిచివుండు; అధర్మాన్ని మోయుట నీకు తగదు॥

Verse 8

संश्रुत्यैवं करिष्यामीत्यकुर्वाणस्य राघव।इष्टापूर्तवधो भूयात्तस्माद्रामं विसर्जय।।।।

ఓ రాఘవా, ‘ఇలా చేస్తాను’ అని వాగ్దానం చేసి చేయనివాడికి యజ్ఞదానఫలం నశిస్తుంది. కాబట్టి రాముని (మునితో) పంపుము॥

Verse 9

कृतास्त्रमकृतास्त्रं वा नैनं शक्ष्यन्ति राक्षसा:।गुप्तं कुशिकपुत्रेण ज्वलनेनामृतं यथा।।।।

రాక్షసులు ఆయుధవిద్యలో నిపుణులైనా కాకపోయినా, ఆయనను జయించలేరు. కుశికపుత్రుడు విశ్వామిత్రుడు రక్షిస్తున్న రాముడు, జ్వలించే అగ్నిచే కాపాడబడిన అమృతంలా ఉన్నాడు॥

Verse 10

एष विग्रहवान् धर्म एष वीर्यवतां वर:।एष बुध्याऽधिको लोके तपसश्च परायणम्।।।।

ఇతడు ధర్మమే మూర్తిమంతమైనవాడు; వీర్యవంతులలో శ్రేష్ఠుడు. లోకంలో బుద్ధిలో అందరిని మించువాడు, తపస్సులో పరమాశ్రయము.

Verse 11

एषोऽस्त्रान् विविधान्वेत्ति त्रैलोक्ये सचराचरे।नैनमन्य: पुमान्वेत्ति न च वेत्स्यन्ति केचन।।।।

ఇతడు త్రిలోకమందు చరాచర సమస్త జీవులలో ఉన్న నానావిధ అస్త్రాలను ఎరుగును. ఇతనివలె మరెవ్వరూ వాటిని ఎరుగరు; భవిష్యత్తులోనూ ఎరుగరు.

Verse 12

न देवा नर्षय: केचिन्नासुरा न च राक्षसा:।गन्धर्वयक्षप्रवरास्सकिन्नरमहोरगा:।।।।

దేవులు గానీ, ఏ ఋషులు గానీ, అసురులు గానీ, రాక్షసులు గానీ—గంధర్వులు, శ్రేష్ఠ యక్షులు, కిన్నరులు, మహోరగులు గానీ—ఆ జ్ఞానానికి సమానులు కారు.

Verse 13

सर्वास्त्राणि भृशाश्वस्य पुत्रा: परमधार्मिका:।कौशिकाय पुरा दत्ता यदा राज्यं प्रशासति।।।।

పూర్వకాలంలో, ఆయన రాజ్యాన్ని పాలించుచుండగా, భృశాశ్వుని పరమధార్మిక కుమారులు ఆ సమస్త అస్త్రాలను కౌశికుడు (విశ్వామిత్రుడు) కు దానముగా ఇచ్చిరి।

Verse 14

तेऽपि पुत्रा भृशाश्वस्य प्रजापतिसुतासुता:।नैकरूपा महावीर्या दीप्तिमन्तो जयावहा:।।।।

వారూ భృశాశ్వుని పుత్రులు, ప్రజాపతి కుమార్తె సంతానానికి పుట్టిన మనుమలు. వారు నానారూపధారులు, మహావీర్యులు, దీప్తిమంతులు, విజయప్రదులు॥

Verse 15

जया च सुप्रभा चैव दक्षकन्ये सुमध्यमे।ते सुवातेऽस्त्रशस्त्राणि शतं परमभास्वरम्।।।।

దక్షుని సుమధ్యమా కుమార్తెలైన జయ, సుప్రభలు పరమప్రకాశవంతమైన వంద అస్త్రశస్త్రాలను ప్రసవించారు॥

Verse 16

पञ्चाशतं सुतान् लेभे जया नाम परान् पुरा।वधायासुरसैन्यानाममेयान् कामरूपिण:।।।।

పూర్వకాలంలో జయ యాభై మంది ఉత్తమ పుత్రులను కనెను—అపరిమిత పరాక్రములు, ఇష్టరూపధారులు—అసురసేనల సంహారార్థం॥

Verse 17

सुप्रभाऽजनयच्चापि पुत्रान्पञ्चाशतं पुन:।संहारान्नामदुर्धर्षान् दुराक्रामान् बलीयस:।।।।

సుప్రభ కూడా మరల యాభై మంది పుత్రులను కనెను; ‘సంహార’ అనే పేరుగల వారు దుర్ధర్షులు, దురాక్రములు, మహాబలవంతులు॥

Verse 18

तानि चास्त्राणि वेत्त्येष यथावत्कुशिकात्मज:।अपूर्वाणां च जनने शक्तो भूयस्स धर्मवित्।।।।

ఈ కుశికాత్మజుడు ఆ అస్త్రాలను యథావిధిగా సంపూర్ణంగా తెలుసుకొనియున్నాడు; ధర్మవేత్త కావున మరింతగా, కొత్తగా అపూర్వమైన అస్త్రాలను సృష్టించగల సమర్థుడూ॥

Verse 19

एवं वीर्यो महातेजा विश्वामित्रो महायशाः।न रामगमने राजन् संशयं कर्तुमर्हसि।।।।

ఇలా పరాక్రమశాలి, మహాతేజస్సుతో, సర్వలోకవిఖ్యాత యశస్సుగల విశ్వామిత్రుడు. కాబట్టి, ఓ రాజా, రాముడు ఆయనతో వెళ్లుటలో నీవు సందేహం చేయుట తగదు॥

Verse 20

तेषां निग्रहणे शक्तस्स्वयं च कुशिकात्मज:।तव पुत्रहितार्थाय त्वामुपेत्याभियाचते।।।।

కుశికాత్మజుడు (విశ్వామిత్రుడు) స్వయంగా వారిని నియంత్రించగల శక్తి ఉన్నప్పటికీ, నీ కుమారుని హితార్థంగా నీ వద్దకు వచ్చి ఈ యాచన చేస్తున్నాడు॥

Verse 21

इति मुनिवचनात्प्रसन्नचित्तोरघुवृषभस्तु मुमोद भास्वराङ्ग:।गमनमभिरुरोच राघवस्यप्रथितयशा: कुशिकात्मजाय बुध्या।।।।

మునివాక్యములవలన రఘువృషభుడు (దశరథుడు) ప్రసన్నచిత్తుడై, ప్రకాశించే దేహంతో ఆనందించాడు। ప్రఖ్యాతయశస్సుగల రాజు వివేకంతో కుశికాత్మజునితో రాఘవుడు వెళ్లుటకు సమ్మతించాడు॥

Verse 22

ఈ కుశికాత్మజుడు ఆ అస్త్రాలను యథావిధిగా సంపూర్ణంగా తెలుసుకొనియున్నాడు; ధర్మవేత్త కావున మరింతగా, కొత్తగా అపూర్వమైన అస్త్రాలను సృష్టించగల సమర్థుడూ॥