Sarga 21

Verse 1

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य स्नेहपर्याकुलाक्षरम् ।समन्युः कौशिको वाक्यं प्रत्युवाच महीपतिम् ॥१॥

రాజు పితృస్నేహంతో వ్యాకులమై కొంత తడబడిన మాటలను విని, కోపంతో ఉప్పొంగిన కౌశికుడు (విశ్వామిత్రుడు) భూపతియైన నరపతికి ప్రత్యుత్తరం పలికెను।

Verse 2

पूर्वमर्थं प्रतिश्रुत्य प्रतिज्ञां हातुमिच्छसि ।राघवाणामयुक्तोऽयं कुलस्यास्य विपर्ययः ॥२॥

ముందుగా విషయాన్ని వాగ్దానం చేసి ఇప్పుడు ఆ ప్రతిజ్ఞను విడిచిపెట్టదలచితివి. ఇది రాఘవులకు తగదు; ఈ వంశానికి ఇది ఘోర విపర్యయం॥

Verse 3

यदीदं ते क्षमं राजन् गमिष्यामि यथाऽगतम् ।मिथ्याप्रतिज्ञः काकुत्स्थ सुखीभव सबान्धवः ॥३॥

హే రాజన్, ఇది నీకు సమ్మతమైతే, నేను వచ్చినట్లే తిరిగి వెళ్లిపోతాను। హే కాకుత్స్థ! నీ ప్రతిజ్ఞను మిథ్యగా చేసి, బంధువులతో కూడి సుఖంగా ఉండుము॥

Verse 4

तस्य रोषपरीतस्य विश्वामित्रस्य धीमतः ।चचाल वसुधा कृत्स्ना विवेश च भयं सुरान् ॥४॥

ఆ ధీమంతుడైన విశ్వామిత్రుడు క్రోధావృతుడగగానే సమస్త భూమి కంపించింది; దేవతలలో భయం ప్రవేశించింది॥

Verse 5

त्रस्तरूपं तु विज्ञाय जगत्सर्वं महानृषिः ।नृपतिं सुव्रतो धीरो वसिष्ठो वाक्यमब्रवीत् ॥५॥

సర్వ జగత్తు భయాక్రాంత రూపాన్ని ధరించినట్లు గ్రహించిన మహర్షి వసిష్ఠుడు—సువ్రతుడు, ధీరుడు—రాజుతో ఈ మాటలు పలికాడు॥

Verse 6

इक्ष्वाकूणां कुले जातस्साक्षाद्धर्म इवापरः ।धृतिमान् सुव्रतः श्रीमान्नधर्मं हातुमर्हसि ॥६॥

ఇక్ష్వాకువంశమున జన్మించిన నీవు సాక్షాత్ ధర్మమునకు మరొక రూపమువలె ఉన్నావు. ధృతిమంతుడవు, సువ్రతుడవు, శ్రీమంతుడవు; నీవు ధర్మమును (నీ కర్తవ్యమును) విడువరాదు।

Verse 7

त्रिषु लोकेषु विख्यातो धर्मात्मा इति राघव ।स्वधर्मं प्रतिपद्यस्व नाधर्मं वोढुमर्हसि ॥७॥

ఓ రాఘవా, నీవు త్రిలోకములలో ‘ధర్మాత్ముడు’ అని విఖ్యాతుడవు. నీ స్వధర్మంలో నిలిచివుండు; అధర్మాన్ని మోయుట నీకు తగదు॥

Verse 8

संश्रुत्यैवं करिष्यामीत्यकुर्वाणस्य राघव ।इष्टापूर्तवधो भूयात्तस्माद्रामं विसर्जय ॥८॥

ఓ రాఘవా, ‘ఇలా చేస్తాను’ అని వాగ్దానం చేసి చేయనివాడికి యజ్ఞదానఫలం నశిస్తుంది. కాబట్టి రాముని (మునితో) పంపుము॥

Verse 9

कृतास्त्रमकृतास्त्रं वा नैनं शक्ष्यन्ति राक्षसाः ।गुप्तं कुशिकपुत्रेण ज्वलनेनामृतं यथा ॥९॥

రాక్షసులు ఆయుధవిద్యలో నిపుణులైనా కాకపోయినా, ఆయనను జయించలేరు. కుశికపుత్రుడు విశ్వామిత్రుడు రక్షిస్తున్న రాముడు, జ్వలించే అగ్నిచే కాపాడబడిన అమృతంలా ఉన్నాడు॥

Verse 10

एष विग्रहवान् धर्म एष वीर्यवतां वरः ।एष बुध्याऽधिको लोके तपसश्च परायणम् ॥१०॥

ఇతడు ధర్మమే మూర్తిమంతమైనవాడు; వీర్యవంతులలో శ్రేష్ఠుడు. లోకంలో బుద్ధిలో అందరిని మించువాడు, తపస్సులో పరమాశ్రయము.

Verse 11

एषोऽस्त्रान् विविधान्वेत्ति त्रैलोक्ये सचराचरे ।नैनमन्यः पुमान्वेत्ति न च वेत्स्यन्ति केचन ॥११॥

ఇతడు త్రిలోకమందు చరాచర సమస్త జీవులలో ఉన్న నానావిధ అస్త్రాలను ఎరుగును. ఇతనివలె మరెవ్వరూ వాటిని ఎరుగరు; భవిష్యత్తులోనూ ఎరుగరు.

Verse 12

न देवा नर्षयः केचिन्नासुरा न च राक्षसाः ।गन्धर्वयक्षप्रवरास्सकिन्नरमहोरगाः ॥१२॥

దేవులు గానీ, ఏ ఋషులు గానీ, అసురులు గానీ, రాక్షసులు గానీ—గంధర్వులు, శ్రేష్ఠ యక్షులు, కిన్నరులు, మహోరగులు గానీ—ఆ జ్ఞానానికి సమానులు కారు.

Verse 13

सर्वास्त्राणि भृशाश्वस्य पुत्राः परमधार्मिकाः ।कौशिकाय पुरा दत्ता यदा राज्यं प्रशासति ॥१३॥

పూర్వకాలంలో, ఆయన రాజ్యాన్ని పాలించుచుండగా, భృశాశ్వుని పరమధార్మిక కుమారులు ఆ సమస్త అస్త్రాలను కౌశికుడు (విశ్వామిత్రుడు) కు దానముగా ఇచ్చిరి।

Verse 14

तेऽपि पुत्रा भृशाश्वस्य प्रजापतिसुतासुताः ।नैकरूपा महावीर्या दीप्तिमन्तो जयावहाः ॥१४॥

వారూ భృశాశ్వుని పుత్రులు, ప్రజాపతి కుమార్తె సంతానానికి పుట్టిన మనుమలు. వారు నానారూపధారులు, మహావీర్యులు, దీప్తిమంతులు, విజయప్రదులు॥

Verse 15

जया च सुप्रभा चैव दक्षकन्ये सुमध्यमे ।ते सुवातेऽस्त्रशस्त्राणि शतं परमभास्वरम् ॥१५॥

దక్షుని సుమధ్యమా కుమార్తెలైన జయ, సుప్రభలు పరమప్రకాశవంతమైన వంద అస్త్రశస్త్రాలను ప్రసవించారు॥

Verse 16

पञ्चाशतं सुतान् लेभे जया नाम परान् पुरा ।वधायासुरसैन्यानाममेयान् कामरूपिणः ॥१६॥

పూర్వకాలంలో జయ యాభై మంది ఉత్తమ పుత్రులను కనెను—అపరిమిత పరాక్రములు, ఇష్టరూపధారులు—అసురసేనల సంహారార్థం॥

Verse 17

सुप्रभाऽजनयच्चापि पुत्रान्पञ्चाशतं पुनः ।संहारान्नामदुर्धर्षान् दुराक्रामान् बलीयसः ॥१७॥

సుప్రభ కూడా మరల యాభై మంది పుత్రులను కనెను; ‘సంహార’ అనే పేరుగల వారు దుర్ధర్షులు, దురాక్రములు, మహాబలవంతులు॥

Verse 18

तानि चास्त्राणि वेत्त्येष यथावत्कुशिकात्मजः ।अपूर्वाणां च जनने शक्तो भूयस्स धर्मवित् ॥१८॥

ఈ కుశికాత్మజుడు ఆ అస్త్రాలను యథావిధిగా సంపూర్ణంగా తెలుసుకొనియున్నాడు; ధర్మవేత్త కావున మరింతగా, కొత్తగా అపూర్వమైన అస్త్రాలను సృష్టించగల సమర్థుడూ॥

Verse 19

एवं वीर्यो महातेजा विश्वामित्रो महायशाः ।न रामगमने राजन् संशयं कर्तुमर्हसि ॥१९॥

ఇలా పరాక్రమశాలి, మహాతేజస్సుతో, సర్వలోకవిఖ్యాత యశస్సుగల విశ్వామిత్రుడు. కాబట్టి, ఓ రాజా, రాముడు ఆయనతో వెళ్లుటలో నీవు సందేహం చేయుట తగదు॥

Verse 20

तेषां निग्रहणे शक्तस्स्वयं च कुशिकात्मजः ।तव पुत्रहितार्थाय त्वामुपेत्याभियाचते ॥२०॥

కుశికాత్మజుడు (విశ్వామిత్రుడు) స్వయంగా వారిని నియంత్రించగల శక్తి ఉన్నప్పటికీ, నీ కుమారుని హితార్థంగా నీ వద్దకు వచ్చి ఈ యాచన చేస్తున్నాడు॥

Verse 21

इति मुनिवचनात्प्रसन्नचित्तो रघुवृषभस्तु मुमोद भास्वराङ्गः ।गमनमभिरुरोच राघवस्य प्रथितयशाः कुशिकात्मजाय बुध्या ॥२१॥

మునివాక్యములవలన రఘువృషభుడు (దశరథుడు) ప్రసన్నచిత్తుడై, ప్రకాశించే దేహంతో ఆనందించాడు। ప్రఖ్యాతయశస్సుగల రాజు వివేకంతో కుశికాత్మజునితో రాఘవుడు వెళ్లుటకు సమ్మతించాడు॥