Sarga 19
विश्वामित्रस्य यज्ञरक्षा-याचना (Visvamitra Requests Rama for Yajna-Protection)
बालकाण्ड
ఈ సర్గంలో రాజసభలో జరిగిన సూత్రబద్ధమైన సంభాషణ వర్ణించబడుతుంది. దశరథుని వినయవాక్యాలకు ప్రతిగా విశ్వామిత్రుడు యజ్ఞంలో ఏర్పడిన సంకటాన్ని వెల్లడిస్తాడు—రూపాంతరం చెందగల రాక్షసులు మారీచుడు, సుబాహుడు యజ్ఞం ముగింపు సమీపించిన వేళ వేదికపై మాంసం, రక్తం వర్షింపజేసి కర్మను భంగం చేస్తారు. యజ్ఞనియమాలకు బద్ధుడైన ముని కోపంతో శాపం వేయడు; ధర్మబద్ధమైన పరిష్కారంగా రాజసహాయాన్ని కోరుతాడు. అతడు దశరథుని వద్దకు అభ్యర్థన చేస్తాడు—జ్యేష్ఠపుత్రుడైన, వీరుడైన, తన పరాక్రమానికి సత్యుడైన రాముణ్ణి కేవలం పది రాత్రుల పాటు యజ్ఞరక్షణకు అప్పగించమని; నిర్ణీత కాలంలో యజ్ఞం పూర్తవ్వాలి. విశ్వామిత్రుడు హామీ ఇస్తాడు—తన సంరక్షణలో, రాముని దివ్య తేజస్సుతో ఆ రాక్షసులు నిలువలేరు; రామునికి త్రిలోకవ్యాప్త కీర్తి కలిగేలా ఆశీర్వాదాలు ప్రసాదిస్తానని చెబుతాడు. అలాగే వసిష్ఠప్రధానులైన ఋషులు, మంత్రుల సమ్మతితోనే రాముణ్ణి పంపాలని విధివిధానాన్ని కూడా సూచిస్తాడు. సర్గాంతంలో పితృస్నేహం మరియు రాజధర్మం మధ్య తడబడిన దశరథుడు భయశోకాలకు లోనై శరీరమంతా కంపించేలా వ్యాకులపడతాడు; ఈ దృశ్యం ఆ అంతర్గత సంఘర్షణను తీవ్రంగా చూపిస్తుంది।
Shlokas
Verse 1
तच्छ्रुत्वा राजसिंहस्य वाक्यमद्भुतविस्तरम्।हृष्टरोमा महातेजा विश्वामित्रोऽभ्यभाषत।।।।
రాజసింహుడైన రాజు పలికిన అద్భుతవిస్తారమైన వాక్యాన్ని విని, రోమాంచితుడైన మహాతేజస్సు విశ్వామిత్రుడు ప్రత్యుత్తరంగా పలికెను।
Verse 2
सदृशं राजशार्दूल तवैतद्भुवि नान्यथा।महावंशप्रसूतस्य वसिष्ठव्यपदेशिन:।।।।
ఓ రాజశార్దూలా! భూమిపై ఈ విధమైన ప్రవర్తన నీకే తగినది; మహావంశంలో జన్మించి వశిష్ఠుని శాసనంలో పెరిగిన నీకు ఇది ఇతరథా కావడం లేదు।
Verse 3
यत्तु मे हृद्गतं वाक्यं तस्य कार्यस्य निश्चयम्।कुरूष्व राजशार्दूल भव सत्यप्रतिश्रव:।।।।
హే రాజశార్దూలా! నా హృదయగతమైన మాటను చెప్పుచున్నాను; ఆ కార్యమునకు నిశ్చయము చేయుము, సత్యప్రతిజ్ఞుడవై నిలుచుము।
Verse 4
अहंनियममातिष्ठे सिध्यर्थं पुरुषर्षभ।तस्य विघ्नकरौ द्वौ तु राक्षसौ कामरूपिणौ।।।।
హే పురుషర్షభా! సిద్ధ్యర్థమై నేను నియమవ్రతమును ఆచరిస్తున్నాను; కాని ఇష్టరూపధారులైన ఇద్దరు రాక్షసులు దానికి విఘ్నములు కలిగించుచున్నారు।
Verse 5
व्रते मे बहुशश्चीर्णे समाप्त्यां राक्षसाविमौ।मारीचश्च सुबाहुश्च वीर्यवन्तौ सुशिक्षितौ।।।।समांसरुधिरौघेण वेदिं तामभ्यवर्षताम्।
నా వ్రతము అనేకసార్లు ఆచరింపబడి సమాప్తికి సమీపించిన వేళ, వీర్యవంతులూ సుశిక్షితులైన ఈ ఇద్దరు రాక్షసులు—మారీచుడు, సుబాహుడు—ఆ వేదిపై మాంసమిశ్రిత రక్తప్రవాహములను వర్షింపజేసిరి।
Verse 6
अवधूते तथाभूते तस्मिन्नियमनिश्चये।।।।कृतश्रमो निरुत्साहस्तस्माद्देशादपाक्रमे।
ఆ వ్రత-నియమాల దృఢనిశ్చయం అలా విసర్జింపబడి భంగమైపోయినప్పుడు, నేను శ్రమతో అలసి ఉత్సాహరహితుడనై ఆ దేశం నుండి వెనుదిరిగాను।
Verse 7
न च मे क्रोधमुत्स्रष्टुं बुद्धिर्भवति पार्थिव।।।।तथा भूता हि सा चर्या न शापस्तत्र मुच्यते।
ఓ రాజా, నా బుద్ధి నాకు క్రోధాన్ని విడిచిపెట్టనీయదు; ఎందుకంటే ఆ యాగాచరణ విధి అటువంటిది—ఆ సమయంలో అక్కడ శాపం విడుదల చేయబడదు।
Verse 8
स्वपुत्रं राजशार्दूल रामं सत्यपराक्रमम्।।।।काकपक्षधरं शूरं ज्येष्ठं मे दातुमर्हसि।
ఓ రాజశార్దూలా, మీ స్వపుత్రుడైన—జ్యేష్ఠుడు, శూరుడు, కాకపక్షధారి, సత్యపరాక్రముడైన రాముణ్ణి—నాకు అప్పగించడం మీకు యుక్తం।
Verse 9
शक्तो ह्येष मया गुप्तो दिव्येन स्वेन तेजसा।।।।राक्षसा ये विकर्तारस्तेषामपि विनाशने।
ఈ రాముడు నా రక్షణతోను, తన స్వదివ్య తేజస్సుతోను సంరక్షితుడై, ఉపద్రవం చేసే ఆ రాక్షసుల వినాశనానికీ సమర్థుడు।
Verse 10
श्रेयश्चास्मै प्रदास्यामि बहुरूपं न संशय:।।।।त्रयाणामपि लोकानां येन ख्यातिं गमिष्यति।
నేను నిస్సందేహంగా అతని శ్రేయస్సుకోసం అనేక విధాలైన శుభ వరాలను ప్రసాదిస్తాను; వాటివల్ల అతడు త్రిలోకాలలో ఖ్యాతిని పొందుతాడు।
Verse 11
न च तौ राममासाद्य शक्तौ स्थातुं कथञ्चन।।।।न च तौ राघवादन्यो हन्तुमुत्सहते पुमान्।
రాముని ఎదుర్కొన్న వెంటనే ఆ ఇద్దరూ ఏ విధంగానూ నిలువలేరు; రాఘవుని తప్ప మరెవ్వరికీ వారిని సంహరించే శక్తి లేదు।
Verse 12
वीर्योत्सिक्तौ हि तौ पापौ कालपाशवशं गतौ।।।।रामस्य राजशार्दूल न पर्याप्तौ महात्मन:।
వీర్యమదంతో ఉన్మత్తులైన ఆ ఇద్దరు పాపులు ఇప్పటికే కాలపాశాధీనులయ్యారు। ఓ రాజశార్దూలా! మహాత్ముడైన రామునికి వారు సరిపోలరు।
Verse 13
न च पुत्रकृतस्नेहं कर्तुमर्हसि पार्थिव।।।।अहं ते प्रतिजानामि हतौ तौ विद्धि राक्षसौ।
ఓ పార్థివా! పుత్రస్నేహం వల్ల నీవు అడ్డుపడకూడదు। నేను నీకు ప్రతిజ్ఞ చేస్తున్నాను—నిశ్చయంగా తెలుసుకో, ఆ ఇద్దరు రాక్షసులు సంహరింపబడతారు।
Verse 14
अहं वेद्मि महात्मानं रामं सत्यपराक्रमम्।।।।वसिष्ठोऽपि महातेजा ये चेमे तपसि स्थिता:।
నేను మహాత్ముడైన, సత్యపరాక్రముడైన రాముణ్ణి తెలుసుకొనియున్నాను. మహాతేజస్సు గల వశిష్ఠుడు మరియు తపస్సులో స్థితులైన ఈ మునులందరూ కూడా ఆయనను బాగా తెలుసుకొనియున్నారు.
Verse 15
यदि ते धर्मलाभं च यशश्च परमं भुवि।।।।स्थितमिच्छसि राजेन्द्र रामं मे दातुमर्हसि।
హే రాజేంద్ర! నీవు ధర్మలాభమును మరియు ఈ లోకమందు పరమమైన, స్థిరమైన యశస్సును కోరుకుంటే, రాముణ్ణి నాకు అప్పగించుట నీకు సముచితం.
Verse 16
यदिह्यनुज्ञां काकुत्स्थ ददते तव मन्त्रिण:।।।।वसिष्ठप्रमुखा: सर्वे ततो रामं विसर्जय।
హే కాకుత్స్థ! వశిష్ఠప్రముఖులైన నీ మంత్రులందరూ అనుమతి ఇస్తే, అప్పుడు రాముణ్ణి పంపుము.
Verse 17
अभिप्रेतमसंसक्तमात्मजं दातुमर्हसि।।।।दशरात्रं हि यज्ञस्य रामं राजीवलोचनम्।
నీకు ప్రియమైన కుమారుని ఆసక్తి లేకుండా అప్పగించుట సముచితం. యజ్ఞమునకు దశరాత్రులపాటు పద్మనేత్రుడైన రాముడు అవసరం.
Verse 18
नात्येति कालो यज्ञस्य यथाऽयं मम राघव।।।।तथा कुरुष्व भद्रं ते मा च शोके मन: कृथा:।
హే రాఘవ! నా యజ్ఞకాలము ఆలస్యం కాకుండా అట్లే చేయుము. నీకు మంగళం కలుగుగాక; శోకములో మనస్సును ముంచకుము.
Verse 19
इत्येवमुक्त्वा धर्मात्मा धर्मार्थसहितं वच:।।।।विरराम महातेजा विश्वामित्रो महामुनि:।
ధర్మాత్ముడైన మహాతేజస్సు మహాముని విశ్వామిత్రుడు ధర్మార్థసహితమైన వచనములు పలికి మౌనమయ్యెను।
Verse 20
स तन्निशम्य राजेन्द्रो विश्वामित्रवचश्शुभम्।।।।शोकमभ्यगमत्तीव्रं व्यषीदत भयान्वित:।
విశ్వామిత్రుని శుభవచనములు విని రాజేంద్ర దశరథుడు తీవ్రమైన శోకమునకు లోనై, భయంతో వ్యాకులుడై విషాదపడెను।
Verse 21
इति हृदयमनोविदारणंमुनिवचनं तदतीव शुश्रुवान्।नरपतिरभवन्महांस्तदाव्यथितमना: प्रचचाल चासनात्।।।।
ఇలా హృదయమును మనసును చీల్చివేసే మునివచనాన్ని అత్యంత శ్రద్ధతో విని, ఆ మహానరపతి మనస్సు తీవ్రంగా వ్యథితమై, సింహాసనం నుండి జారినట్లుగా కంపించాడు।
Verse 22
హే పురుషర్షభా! సిద్ధ్యర్థమై నేను నియమవ్రతమును ఆచరిస్తున్నాను; కాని ఇష్టరూపధారులైన ఇద్దరు రాక్షసులు దానికి విఘ్నములు కలిగించుచున్నారు।
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Viśvāmitra’s demand that Daśaratha entrust Rāma for yajña-protection. The ethical dilemma is Daśaratha’s conflict between putrakṛta-sneha (paternal attachment) and the king’s obligation to support ascetic rites and uphold public dharma through timely, consent-backed decision-making.
Dharma is portrayed as disciplined action within constraints: Viśvāmitra does not curse because the sacrificial context requires restraint, so he seeks a lawful remedy through royal cooperation. The sarga teaches that righteous ends (protecting yajña) should be pursued through procedurally legitimate means (counsel and sage consent) and with detachment from private emotion.
The key cultural landmark is the yajña-vedi (altar), symbolizing ritual order and social stability. The imagery of trailokya (three worlds) frames fame as a cosmological measure of merit, while the courtly setting—ministers and sages led by Vasiṣṭha—highlights the governance tradition where royal decisions are validated by spiritual authority.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.