Shloka 1

अयोध्याकाण्डे पञ्चषष्टितमः सर्गः — Daśaratha’s Death Discovered in the Palace

Morning Rites Turn to Lament

Devanagari script

अथ रात्र्यां व्यतीतायां प्रातरेवापरेऽहनि।वन्दिनः पर्युपातिष्ठंस्तत्पार्थिव निवेशनम्।।।।सूताः परमसंस्कारा मङ्गलाश्चोत्तमश्रुताः।गायका: स्तुतिशीलाश्च निगदन्तः पृथक् पृथक्।।।।

Transliteration

atha rātryāṃ vyatītāyāṃ prātarevāpare 'hani | vandinaḥ paryupātiṣṭhaṃs tat pārthiva-niveśanam || sūtāḥ paramasaṃskārā maṅgalāś cottamaśrutāḥ | gāyakāḥ stutiśīlāś ca nigadantaḥ pṛthak pṛthak ||

Translation

ఆ రాత్రి గడిచిన తరువాత మరుసటి రోజు ఉదయమే వందిజనులు రాజనివాసానికి వచ్చి నిలిచిరి। ఉత్తమ సంస్కారములు కలిగి మంగళశాస్త్రములలో నిపుణులైన సూతులు, స్తుతిలో నైపుణ్యమున్న గాయకులు ఒక్కొక్కరుగా వేరువేరుగా శుభాశీస్సులను ఘోషించిరి।

Word by Word

• अथ: then/thereafter
• अथ: Sambandha (सम्बन्ध/प्रसङ्ग-निर्देश)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (particle: then/thereafter)

• रात्र्याम्: in the night
• रात्र्याम्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रात्रि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative); एकवचन

• व्यतीतायाम्: having passed
• व्यतीतायाम्: Adhikarana (अधिकरण) (सप्तमी-सम्बन्धः: locative absolute sense)
• Type: Adjective
• Root: वि + अति + इ (धातु) → व्यतीत (कृदन्त, क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति; एकवचन; रात्र्याम् इति विशेषणम्

• प्रातर्: in the morning
• प्रातर्: Kala-adhikarana (काल-अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रातर् (अव्यय/कालवाचक)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time)

• एव: indeed/just
• एव: Sambandha (सम्बन्ध/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थक (emphatic particle: indeed/just)

• अपरे: on the following
• अपरे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: अपर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति; एकवचन; अहनि इति विशेषणम् (on the other/next)

• अहनि: day
• अहनि: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अहन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति; एकवचन

• वन्दिनः: panegyrists/bards
• वन्दिनः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वन्दिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative); बहुवचन

• पर्युपातिष्ठन्: stood by/attended
• पर्युपातिष्ठन्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि + उप + स्था (धातु) → पर्युपतिष्ठ् (धातु) (तिङन्त)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past); प्रथम-पुरुष (3rd person); बहुवचन; परस्मैपद

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म) (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative); एकवचन; निवेशनम् इति विशेषणम्

• पार्थिव: of the king/royal
• पार्थिव: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: पार्थिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी-तत्पुरुषार्थे (genitival sense) अव्ययभावेन/सम्बोधनवत् प्रयोगः; अत्र ‘राज्ञः’ इत्यर्थे (king's)

• निवेशनम्: residence/palace
• निवेशनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: निवेशन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन

Context

Then on the following day (unaware of Dasaratha's death) panegyrists uttering benedictions, highly accomplished bards and genealogists proficient in reciting auspicious words, singers versed in musical science reached the palace one after another eulogising the king's glory.

Characters & Entities

• Daśaratha (implied as the king)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It depicts rājadhrama as ordered public life: the court’s daily rites and words of auspiciousness continue by custom, showing how social institutions run on discipline—even when truth (the king’s death) is not yet known.

What is the narrative situation?

The morning after Daśaratha’s death, court bards arrive as usual, unaware of what has happened in the inner chambers.

Which character virtue is emphasized?

Professional duty and ritual consistency: the court functionaries uphold their role of praise and auspicious recitation.