Sarga 51

Verse 1

तं जाग्रतमदम्भेन भ्रातुरर्थाय लक्ष्मणम्।गुहः सन्तापसन्तप्तो राघवं वाक्यमब्रवीत्।।।।

సోదరుని హితార్థం ఎలాంటి ఆడంబరం లేకుండా జాగరూకంగా ఉన్న లక్ష్మణుణ్ని చూసి, దుఃఖంతో దగ్ధుడైన గుహ రాఘవునితో ఈ మాటలు పలికాడు।

Verse 2

इयं तात सुखा शय्या त्वदर्थमुपकल्पिता।प्रत्याश्वसिहि साध्वस्यां राजपुत्र यथासुखम्।।।।

తాత, నీ కోసమే ఈ సుఖదాయకమైన శయ్య సిద్ధం చేయబడింది; ఓ రాజపుత్రా, ఈ శుభ శయ్యపై యథాసుఖంగా విశ్రాంతి పొందుము.

Verse 3

उचितोऽयं जनस्सर्वः क्लेशानां त्वं सुखोचितः।गुप्त्यर्थं जागरिष्यामः काकुत्स्थस्य वयं निशाम्।।।।

ఈ ప్రజలందరూ కష్టాలకు అలవాటుపడ్డవారు; మీరు మాత్రం సుఖానికి అలవాటుపడ్డవారు. అందువల్ల కాకుత్స్థ శ్రీరాముని రక్షణార్థం మేము రాత్రంతా జాగరూకులమై కాపలా కాస్తాము॥

Verse 4

न हि रामात्प्रियतमो ममास्ति भुवि कश्चन।ब्रवीम्येतदहं सत्यं सत्येनैव च ते शपे।।।।

నాకు ఈ లోకంలో రామునికన్నా ప్రియమైనవాడు ఎవరూ లేరు. ఇది నేను సత్యంగా చెబుతున్నాను; సత్యమే సాక్షిగా నీకు ప్రమాణం చేస్తున్నాను॥

Verse 5

अस्य प्रसादादाशंसे लोकेस्मिन् सुमुहद्यशः।धर्मावाप्तिं च विपुलामर्थावाप्तिं च केवलम्।।।।

ఆయన కృపవలననే ఈ లోకంలో నాకు మహత్తర యశస్సు లభిస్తుందని ఆశిస్తున్నాను—అలాగే విస్తారమైన ధర్మప్రాప్తి మరియు అర్థప్రాప్తి కూడా॥

Verse 6

सोऽहं प्रियसखं रामं शयानं सह सीतया।रक्षिष्यामि धनुष्पाणि स्सर्वतो ज्ञातिभि स्सह।।।।

కాబట్టి నేను ధనుస్సు చేతబట్టి, నా బంధువులతో కలిసి, సీతతో విశ్రాంతి తీసుకుంటున్న నా ప్రియసఖుడు రాముని అన్ని వైపుల నుండీ కాపాడుతాను॥

Verse 7

न हि मेऽविदितं किञ्चिद्वनेऽस्मिंश्चरतस्सदा।चतुरङ्गं ह्यपिबलं सुमहत्प्रसहेमहि।।।।

ఈ అరణ్యంలో నాకు తెలియనిది ఏదీ లేదు; ఎందుకంటే నేను ఎల్లప్పుడూ ఇక్కడే సంచరిస్తుంటాను. మేము మహత్తరమైన చతురంగ బలాన్నికూడా ఎదుర్కొని తట్టుకోగలము॥

Verse 8

लक्ष्मणस्तं तदोवाच रक्ष्यमाणास्त्वयानघ।नात्र भीता वयं सर्वे धर्ममेवानुपश्यता।।।।

అప్పుడు లక్ష్మణుడు అతనితో అన్నాడు— “హే అనఘా! ధర్మాన్ని దృష్టిలో ఉంచి నీవు మమ్మల్ని రక్షిస్తున్నావు; అందువల్ల మేమందరం ఇక్కడ ఏమాత్రం భయపడటం లేదు.”

Verse 9

कथं दशरथौ भूमौ शयाने सह सीतया।शक्या निद्रा मया लब्धुं जीवितं वा सुखानि वा।।।।

దశరథనందనుడు శ్రీరాముడు సీతతో కలిసి నిరావరణ భూమిపై శయనిస్తున్నప్పుడు, నాకు నిద్ర ఎలా కలుగుతుంది? జీవితం గానీ సుఖాలు గానీ నాకు ఎలా విలువైనవిగా అనిపిస్తాయి?

Verse 10

यो न देवासुरैः सर्वैः शक्यः प्रसहितुं युधि।तं पश्य सुखसंविष्टं तृणेषु सह सीतया।।।।

చూడుము—సమస్త దేవాసురులు కూడి యుద్ధంలో ఎదుర్కోలేని వాడే, ఇక్కడ సీతతో కలిసి తృణాలపై సుఖంగా విశ్రాంతి పొందుచున్నాడు।

Verse 11

यो मन्त्रतपसा लब्धो विविधैश्च पराश्रमैः।एको दशरथस्येष्टः पुत्रः सदृशलक्षणः।।।।अस्मिन् प्रव्राजिते राजा न चिरं वर्तयिष्यति।विधवा मेदिनी नूनं क्षिप्रमेव भविष्यति।।।।

మంత్రసహిత తపస్సుతోను, అనేక కఠిన ప్రయత్నాలతోను లభించినవాడు—దశరథునికి ఏకైక ప్రియపుత్రుడు, తండ్రితో సమాన లక్షణములు కలవాడు—అతడు ప్రవ్రాజితుడైతే రాజు ఎక్కువకాలం నిలువడు; నిశ్చయంగా ఈ భూమి త్వరలోనే విధవవలె అవుతుంది।

Verse 12

यो मन्त्रतपसा लब्धो विविधैश्च पराश्रमैः।एको दशरथस्येष्टः पुत्रः सदृशलक्षणः।।2.51.11।।अस्मिन् प्रव्राजिते राजा न चिरं वर्तयिष्यति।विधवा मेदिनी नूनं क्षिप्रमेव भविष्यति।।2.51.12।।

మంత్రతపస్సుతో, అనేక కఠిన ప్రయత్నాలతో లభించిన ఆ దశరథుని ఏకైక ప్రియపుత్రుడు, తండ్రితో సమాన లక్షణములు కలవాడు—అతడు ప్రవ్రాజితుడైతే రాజు ఎక్కువకాలం నిలువడు; ఈ భూమి నిశ్చయంగా త్వరలోనే విధవవలె అవుతుంది।

Verse 13

विनद्य सुमहानादं श्रमेणोपरताः स्त्रियः।निर्घोषोपरतं चातो मन्ये राजनिवेशनम्।।।।

మహా ఆర్తనాదం చేసి స్త్రీలు శ్రమచేత నిశ్శబ్దమై ఉండవచ్చు; అందువల్ల రాజనివాసమూ ఘోషలేక నిశ్శబ్దమైందని నేను భావిస్తున్నాను।

Verse 14

कौशल्या चैव राजा च तथैव जननी मम।नाशंसे यदि जीवन्ति सर्वे ते शर्वरीमिमाम्।।।।

కౌశల్యా దేవి, మహారాజు, అలాగే నా జనని—వీరందరూ ఈ రాత్రిని దాటి జీవిస్తారని నాకు ఆశ లేదు।

Verse 15

जीवेदपि हि मे माता शत्रुघ्नस्यान्ववेक्षया।तद्दुःखं यत्तु कौशल्या वीरसूर्विनशिष्यति।।।।

శత్రుఘ్నుని ఆశ్రయించి నా తల్లి బతికే అవకాశముంది; కానీ వీరుని జనని కౌశల్యా నశించటం నిజంగా మహాదుఃఖం।

Verse 16

अनुरक्तजनाकीर्णा सुखालोकप्रियावहा।राजव्यसनसंसृष्टा सा पुरी विनशिष्यति।।।।

అనురక్త జనసమూహంతో నిండిన, సుఖాన్ని ప్రసాదించే, ప్రజలకు ప్రియమైన ఆ నగరమూ—రాజుని దురదృష్టజన్య విపత్తులతో కలుషితమై—వినశించును.

Verse 17

कथं पुत्रं महात्मानं ज्येष्ठं प्रियमपश्यतः।शरीरं धारयिष्यन्ति प्राणा राज्ञो महात्मनः।।।।

మహాత్ముడైన, ప్రియమైన జ్యేష్ఠ పుత్రుని చూడలేకపోతే, ఆ మహాత్మ రాజుని ప్రాణాలు శరీరాన్ని ఎలా ధరించగలవు?

Verse 18

विनष्टे नृपतौ पश्चात्कौसल्या विनशिष्यति।अनन्तरं च माताऽपि मम नाशमुपैष्यति।।।।

నృపతి వినశించిన తరువాత కౌసల్యా దేవీ కూడా వినశించును; ఆపై నా మాత కూడా నాశాన్ని పొందును.

Verse 19

अतिक्रान्तमतिक्रान्तमनवाप्य मनोरथम्।राज्ये राममनिक्षिप्य पिता मे विनशिष्यति।।।।

గతమైనది గతమే; అయినా తన మనోరథం నెరవేర్చుకోక—రాముని రాజ్యంలో ప్రతిష్ఠించక—నా తండ్రి వినశించును.

Verse 20

सिद्धार्थाः पितरं वृत्तं तस्मिन्कालेऽप्युपस्थिते।प्रेतकार्येषु सर्वेषु संस्करिष्यन्ति भूमिपम्।।।।

ఆ సమయంలో నా తండ్రి అయిన ఈ భూపతి సమీపంలో ఉండి, ఆయనకు సంబంధించిన సమస్త ప్రేతకార్యాలను విధివిధానంగా నిర్వహించేవారు తమ కార్యసిద్ధిని పొందుతారు।

Verse 21

रम्यचत्वरसंस्थानां सुविभक्तमहापथाम्।हर्म्यप्रासादसम्पन्नाम् गणिकावरशोभिताम्।।।।रथाश्वगजसम्बाधां तूर्यनादविनादिताम्।सर्वकल्याणसम्पूर्णां हृष्टपुष्टजनाकुलाम्।।।।आरामोद्यानसम्पन्नां समाजोत्सवशालिनीम्।सुखिता विचरिष्यन्ति राजधानीं पितुर्मम।।।।

మనోహరమైన చతురస్త్రాలతో అలంకృతమైన, సువ్యవస్థిత విశాల రాజమార్గాలున్న, హర్మ్య-ప్రాసాదాలతో సమృద్ధమైన, శ్రేష్ఠ గణికల శోభతో విరాజిల్లే; రథ-అశ్వ-గజాలతో కిటకిటలాడే, తూర్యనాదాలతో మార్మోగే; సర్వ మంగళసంపదలతో పరిపూర్ణమైన, హర్షపుష్ట జనసమూహంతో నిండిన; ఆరామ-ఉద్యానాలతో సంపన్నమైన, సమాజోత్సవాలతో ప్రకాశించే—నా తండ్రి రాజధానిలో వారు సుఖంగా సంచరిస్తారు।

Verse 22

रम्यचत्वरसंस्थानां सुविभक्तमहापथाम्।हर्म्यप्रासादसम्पन्नाम् गणिकावरशोभिताम्।।2.51.21।।रथाश्वगजसम्बाधां तूर्यनादविनादिताम्।सर्वकल्याणसम्पूर्णां हृष्टपुष्टजनाकुलाम्।।2.51.22।।आरामोद्यानसम्पन्नां समाजोत्सवशालिनीम्।सुखिता विचरिष्यन्ति राजधानीं पितुर्मम।।2.51.23।।

ఇక్కడ అయోధ్యా నగర వైభవాన్ని మళ్లీ అదే విధంగా పునరుక్తి చేశారు—మనోహర చతురస్త్రాలు, సువ్యవస్థిత విశాల మార్గాలు, హర్మ్య-ప్రాసాద సంపద, గణికల శోభ, రథ-అశ్వ-గజ సమూహం, తూర్యనాద ప్రతిధ్వని, సర్వమంగళ సమృద్ధి, హర్షపుష్ట జనసమూహం, ఆరామ-ఉద్యానాలు, సమాజోత్సవ కాంతి; అక్కడ ప్రజలు సుఖంగా సంచరిస్తారు।

Verse 23

रम्यचत्वरसंस्थानां सुविभक्तमहापथाम्।हर्म्यप्रासादसम्पन्नाम् गणिकावरशोभिताम्।।2.51.21।।रथाश्वगजसम्बाधां तूर्यनादविनादिताम्।सर्वकल्याणसम्पूर्णां हृष्टपुष्टजनाकुलाम्।।2.51.22।।आरामोद्यानसम्पन्नां समाजोत्सवशालिनीम्।सुखिता विचरिष्यन्ति राजधानीं पितुर्मम।।2.51.23।।

ఈ పదసమూహంలో అయోధ్యా యొక్క అదే విస్తృత మంగళవర్ణనాన్ని మళ్లీ సమగ్రంగా నిలిపారు—సువ్యవస్థితమైన, సమృద్ధమైన, తూర్యనాద-ఉత్సవాలతో నిండిన నగరంలో ప్రజలు సుఖంగా సంచరిస్తారు।

Verse 24

अपि जीवेद्दशरथो वनवासात्पुनर्वयम्।प्रत्यागम्य महात्मानमपि पश्येम सुव्रतम्।।।।

దశరథుడు ఇంకా జీవించి ఉంటాడా? మేము వనవాసం నుండి తిరిగి వచ్చి, వ్రతనిష్ఠుడైన ఆ మహాత్మ రాజును మళ్లీ దర్శించగలమా?

Verse 25

अपि सत्यप्रतिज्ञेन सार्धं कुशलिना वयम्।निवृत्ते वनवासेऽस्मिन्नयोध्यां प्रविशेमहि।।।।

ఈ వనవాసం ముగిసిన తరువాత, సత్యప్రతిజ్ఞుడైన కుశలుడు శ్రీరామునితో కలిసి మేము మళ్లీ అయోధ్యలో ప్రవేశించగలమా?

Verse 26

परिदेवयमानस्य दुखार्तस्य महात्मनः।तिष्ठतो राजपुत्रस्य शर्वरी साऽत्यवर्तत।।।।

విలపిస్తూ, దుఃఖంతో బాధపడుతున్న ఆ మహాత్ముడైన రాజకుమారుడు అలా నిలుచుండగానే ఆ రాత్రి గడిచిపోయింది.

Verse 27

तथा हि सत्यं ब्रुवति प्रजाहितेनरेन्द्रपुत्रे गुरुसौहृदाद्गुहः।मुमोच बाष्पं व्यसनाभिपीडितोज्वरातुरो नाग इव व्यथातुरः।।।।

ప్రజాహితంలో నిమగ్నుడైన నరేంద్రపుత్రుడు ఇలా సత్యం పలికినప్పుడు, గురుస్నేహంతో కదిలిన గుహ దుఃఖంతో నలిగి కన్నీళ్లు విడిచాడు— జ్వరంతో బాధపడుతూ వేదనతో తల్లడిల్లే ఏనుగువలె.