Sarga 26

Verse 1

अभिवाद्य च कौसल्यां राम स्संप्रस्थितो वनम्।कृतस्वस्त्ययनो मात्रा धर्मिष्ठे वर्त्मनि स्थितः।।।।विराजयन्राजसुतो राजमार्गं नरैर्वृतम्।हृदयान्याममन्थेव जनस्य गुणवत्तया।।।।

కౌసల్యకు అభివాదం చేసి, తల్లి స్వస్త్యయన (మంగళాశీర్వాద) కర్మను నిర్వహించిన తరువాత, రాముడు ధర్మమయమైన మార్గంలో స్థిరుడై వనానికి బయలుదేరాడు. జనసమూహంతో నిండిన రాజమార్గంలో సాగుతూ ఆ రాజకుమారుడు ప్రకాశించాడు; తన గుణమహిమతో ప్రజల హృదయాలను మథించినవాడివలె కనిపించాడు।

Verse 2

अभिवाद्य च कौसल्यां राम स्संप्रस्थितो वनम्।कृतस्वस्त्ययनो मात्रा धर्मिष्ठे वर्त्मनि स्थितः।।2.26.1।।विराजयन्राजसुतो राजमार्गं नरैर्वृतम्।हृदयान्याममन्थेव जनस्य गुणवत्तया।।2.26.2।।

కౌసల్యను అభివాదించి, తల్లి చేసిన స్వస్త్యయన (మంగళాశీర్వాద) కర్మను స్వీకరించి, ధర్మిష్ఠ మార్గంలో స్థిరుడై రాముడు వనానికి బయలుదేరెను. జనులతో నిండిన రాజమార్గాన్ని రాజకుమారుడు తన తేజస్సుతో విరాజిల్లజేసెను; తన గుణవిశేషంతో ప్రజల హృదయాలను మథించుచున్నవాడివలె కనిపించెను.

Verse 3

वैदेही चापि तत्सर्वं न शुश्राव तपस्विनी।तदेव हृदि तस्याश्च यौवराज्याभिषेचनम्।।।।

తపోవ్రతంలో లీనమైన తపస్విని వైదేహి ఆ సంగతులన్నిటిని వినలేదు; ఆమె హృదయంలో యువరాజాభిషేకమే ఒక్క ఆలోచనగా నిలిచింది॥

Verse 4

देवकार्यं स्वयं कृत्वा कृतज्ञा हृष्टचेतना।अभिज्ञा राजधर्माणां राजपुत्रं प्रतीक्षते।।।।

దేవకార్యాన్ని తానే నిర్వహించి, కృతజ్ఞతతో హర్షితమనస్కురాలై, రాజధర్మాలలో నిపుణమైన సీత రాజపుత్రుని రాకను ఎదురుచూసింది॥

Verse 5

प्रविवेशाथ रामस्तु स्वं वेश्म सुविभूषितम्।प्रहृष्टजनसम्पूर्णं ह्रिया किञ्चिदवाङ्मुखः।।।।

అనంతరం రాముడు సువిభూషితమైన తన నివాసంలో ప్రవేశించాడు. అది ఆనందిత జనులతో నిండియుండగా, లజ్జవశాత్తు అతడు ముఖాన్ని కొద్దిగా వంచుకొని నడిచాడు॥

Verse 6

अथ सीता समुत्पत्य वेपमाना च तं पतिम्।अपश्यच्छोकसन्तप्तं चिन्ताव्याकुलितेन्द्रियम्।।।।

అప్పుడు సీత కంపించుచు లేచి నిలిచి తన పతిని చూచెను—శోకముతో దగ్ధుడై, చింతచేత ఇంద్రియములు వ్యాకులమైనవాడై ఉన్నాడు।

Verse 7

तां दृष्ट्वा स हि धर्मात्मा न शशाक मनोगतम्।तं शोकं राघवः सोढुं ततो विवृततां गतः।।।।

ఆమెను చూచి ధర్మాత్ముడైన రాఘవుడు హృదయములో నిలిచిన శోకమును సహించలేకపోయెను; అందుచేత ఆ శోకము బహిర్గతమై స్పష్టముగా కనబడెను।

Verse 8

विवर्णवदनं दृष्ट्वा तं प्रस्विन्नममर्षणम्।आह दुःखाभिसन्तप्ता किमिदानीमिदं प्रभो।।।।

ఆయన ముఖము వర్ణహీనమై, దేహము చెమటతో తడిసి, అమర్షముతో మండుచుండుట చూచి, దుఃఖముతో దగ్ధమైన సీత పలికెను—“ప్రభో, ఇదేమిటి ఇప్పుడు?”

Verse 9

अद्य बार्हस्पत श्श्रीमान्युक्तः पुष्योऽनु राघव।प्रोच्यते ब्राह्मणैः प्राज्ञैः केन त्वमसि दुर्मनाः।।।।

హే రాఘవా! ఈ రోజు శ్రీమాన్ బృహస్పతి సంయోగంతో పుష్య నక్షత్రం మహాశుభయోగంగా ఉంది; ప్రాజ్ఞ బ్రాహ్మణులు దీనిని అభిషేకానికి యోగ్యమైన దినమని ప్రకటించారు. మరి నీవెందుకు దుఃఖించుచున్నావు?

Verse 10

न ते शतशलाकेन जलफेननिभेन च।आवृतं वदनं वल्गु छत्रेणापि विराजते।।।।

జలఫేనంలా తెల్లగా, శతశలాకలున్న ఛత్రంతో కప్పబడినప్పటికీ, నేడు నీ మనోహర ముఖం ఎందుకు ప్రకాశించడంలేదు?

Verse 11

व्यजनाभ्यां च मुख्याभ्यां शतपत्रनिभेक्षणम्।चन्द्रहंसप्रकाशाभ्यां वीज्यते न तवाननम्।।।।

పద్మసమాన నేత్రాలుగల నీ ముఖాన్ని ఈ రోజు చంద్రుని లేదా రాజహంసవలె ప్రకాశించే ఉత్తమ వ్యజనాలతో ఎందుకు వీచడం లేదు?

Verse 12

वाग्मिनो वन्दिनश्चापि प्रहृष्टास्त्वां नरर्षभ।स्तुवन्तो नात्र दृश्यन्ते मङ्गलैः स्सूतमागधाः।।।।

హే నరశ్రేష్ఠా! మంగళవచనాలతో ఆనందంగా నిన్ను స్తుతించే వాగ్ములు, వందులు ఇక్కడ కనబడటం లేదు; సూత-భాటులు గానీ మాగధ గాయకులు గానీ కనిపించరు.

Verse 13

न ते क्षौद्रं च दधि च ब्राह्मणा वेदपारगाः।मूर्ध्नि मूर्धाभिषिक्तस्य ददति स्म विधानतः।।।।

వేదపారంగత బ్రాహ్మణులు విధి ప్రకారం మూర్ధాభిషిక్తుడైన నీ శిరస్సుపై తేనె మరియు పెరుగు మిశ్రమాన్ని ఎందుకు అభిషేకంగా చల్లడం లేదు?

Verse 14

न त्वां प्रकृतय स्सर्वा श्श्रेणीमुख्याश्च भूषिताः।अनुव्रजितुमिच्छन्ति पौरजानपदास्तथा।।।।

మంత్రివర్గమంతా, అలంకృతమైన శ్రేణి-ముఖ్యులు, అలాగే నగర-జనపద ప్రజలు కూడా నీ వెంట వచ్చి సేవ చేయాలని ఎందుకు కోరడం లేదు?

Verse 15

चतुर्भिर्वेगसम्पन्नैर्हयैः काञ्चनभूषितैः।मुख्यः पुष्यरथो युक्तः किं न गच्छति तेऽग्रतः।।।।

నాలుగు వేగవంతమైన స్వర్ణాలంకృత అశ్వాలతో యుక్తమైన ప్రధాన పుష్యరథం నీ ముందుగా ఎందుకు సాగడం లేదు?

Verse 16

हस्ती चाग्रत श्श्रीमां स्तव लक्षणपूजितः।प्रयाणे लक्ष्यते वीर कृष्णमेघगिरि प्रभः।।।।

హే వీరా! నీ ప్రయాణ సమయంలో ముందుగా ఆ శుభప్రదమైన, శ్రీమంతమైన ఏనుగు—ఉత్తమ లక్షణాలతో పూజింపబడినది, నల్ల మేఘం లేదా పర్వతంలా ప్రకాశించేది—ఎందుకు కనిపించడంలేదు?

Verse 17

न च काञ्चनचित्रं ते पश्यामि प्रियदर्शन।भद्रासनं पुरस्कृत्य यान्तं वीर पुरस्कृतम्।।।।

ప్రియదర్శన వీరా! సంప్రదాయం ప్రకారం బంగారంతో అలంకరించిన శుభాసనాన్ని ముందుంచి తీసుకెళ్లే నీ పరిచారకులు కూడా నాకు కనిపించడం లేదు.

Verse 18

अभिषेको यथा सज्जः किमिदानीमिदं तव।अपूर्वो मुखवर्णश्च न प्रहर्षश्च लक्ष्यते।।।।

అభిషేకం అన్నీ సిద్ధంగా ఉన్నప్పుడు, ఇప్పుడు నీకు ఇది ఎందుకు? నీ ముఖవర్ణం అపూర్వంగా వెలవెలబోయింది; ఆనందమూ కనిపించడం లేదు.

Verse 19

इतीव विलपन्तीं तां प्रोवाच रघुनन्दनः।सीते तत्र भवांस्तातः प्रव्राजयति मां वनम्।।।।

ఇలా విలపిస్తున్న ఆమెతో రఘునందనుడు రాముడు పలికెను—“సీతా! అక్కడ నా పూజ్య తండ్రి నన్ను వనానికి ప్రవ్రాజ్యము చేయుచున్నాడు.”

Verse 20

कुले महति सम्भूते धर्मज्ञे धर्मचारिणि।शृणु जानकि येनेदं क्रमेणाभ्यागतं मम।।।।

హే జానకీ! నీవు మహాకులంలో జన్మించినవాడవు, ధర్మాన్ని తెలిసినదానివి, ధర్మాన్ని ఆచరించేదానివి. విను—ఇది నా మీద క్రమంగా ఎలా వచ్చిందో నేను నీకు చెప్పుదును.

Verse 21

राज्ञा सत्यप्रतिज्ञेन पित्रा दशरथेन च।कैकेय्यै मम मात्रे तु पुरा दत्तौ महावरौ।।।।

సత్యప్రతిజ్ఞుడైన నా తండ్రి రాజు దశరథుడు పూర్వం నా తల్లి కైకేయికి రెండు మహావరాలు ఇచ్చెను.

Verse 22

तयाऽद्य मम सज्जेऽस्मिन्नभिषेके नृपोद्यते।प्रचोदित स्स समयो धर्मेण प्रतिनिर्जितः।।।।

ఈ రోజు నా అభిషేకానికి రాజు సిద్ధమవుతున్న వేళ, ఆమె ఆ పూర్వవరాన్ని గుర్తుచేసి ఆయనను బలవంతపెట్టింది; ‘ధర్మం’ని ఆధారంగా చేసుకొని ఆయనను పూర్తిగా వశపరచుకుంది.

Verse 23

चतुर्दश हि वर्षाणि वस्तव्यं दण्डके मया।पित्रा मे भरतश्चापि यौवराज्ये नियोजितः।।।।

నేను పద్నాలుగు సంవత్సరాలు దండకారణ్యంలో నివసించవలెను; నా తండ్రి భరతుని యువరాజుగా నియమించాడు.

Verse 24

सोऽहं त्वामागतो द्रष्टुं प्रस्थितो विजनं वनम्।भरतस्य समीपे तु नाहं कथ्यः कदाचन।।।।बुद्धियुक्ता हि पुरुषा न सहन्ते परस्तवम्।तस्मान्नते गुणाः कथ्या भरतस्याग्रतो मम।।।।

నేను ఏకాంత వనానికి బయలుదేరే ముందు నిన్ను దర్శించుటకు వచ్చాను. భరతుని సమక్షంలో నా విషయమై ఎప్పుడూ చెప్పకుము; బుద్ధిమంతులు తమ ముందర ఇతరుని స్తుతిని సహించరు. అందుచేత భరతుని ఎదుట నా గుణాలను చెప్పవద్దు.

Verse 25

सोऽहं त्वामागतो द्रष्टुं प्रस्थितो विजनं वनम्।भरतस्य समीपे तु नाहं कथ्यः कदाचन।।2.26.24।।बुद्धियुक्ता हि पुरुषा न सहन्ते परस्तवम्।तस्मान्नते गुणाः कथ्या भरतस्याग्रतो मम।।2.26.25।।

నేను నిన్ను దర్శించుటకు వచ్చాను; ఎందుకంటే నేను ఇప్పుడు నిర్మానుష్య వనానికి బయలుదేరుతున్నాను. భరతుని సమక్షంలో నా విషయమై ఎప్పుడూ చెప్పకుము; బుద్ధిమంతులు తమ ఎదుట ఇతరుల స్తుతిని సహించరు. అందుచేత భరతుని ముందు నా గుణాలను వివరించకుము.

Verse 26

नापि त्वं तेन भर्तव्या विशेषेण कदाचन।अनुकूलतया शक्यं समीपे त्वस्य वर्तितुम्।।।।

అతనివలన నీకు ప్రత్యేక సహాయం ఎప్పుడూ ఆశించకుము. అనుకూలంగా ప్రవర్తించినప్పుడే అతని సమీపంలో ఉండగలవు.

Verse 27

तस्मै दत्तं नृपतिना यौवराज्यं सनातनम्।स प्रसाद्यस्त्वया सीते नृपतिश्च विशेषतः।।।।

రాజు అతనికి వంశపారంపర్య యువరాజ్యాన్ని ప్రసాదించాడు. కాబట్టి, ఓ సీతా, నీవు అతని అనుగ్రహాన్ని సంపాదించాలి—ముఖ్యంగా రాజుని అనుగ్రహాన్ని.

Verse 28

अहं चापि प्रतिज्ञां तां गुरोस्समनुपालयन्।वनमद्यैव यास्यामि स्थिरा भव मनस्विनी।।।।

నేను కూడా తండ్రి చేసిన ఆ ప్రతిజ్ఞను నిలబెట్టుకొని ఈ రోజే వనానికి వెళ్తాను. ఓ ధైర్యవతీ, నీవు స్థిరంగా ఉండుము.

Verse 29

याते च मयि कल्याणि वनं मुनिनिषेवितम्।व्रतोपवासपरया भवितव्यं त्वयाऽनघे।।।।

ఓ కల్యాణీ, నేను మునులు సేవించే వనానికి వెళ్లిన తరువాత, ఓ అనఘా, నీవు వ్రతములు మరియు ఉపవాసములలో నిమగ్నమై ఉండవలెను.

Verse 30

काल्यमुत्थाय देवानां कृत्वा पूजां यथाविधि।वन्दितव्यो दशरथः पिता मम नरेश्वरः।।।।

ప్రాతఃకాలం లేచి దేవతలకు విధివిధానంగా పూజ చేసి, నా తండ్రి నరేశ్వరుడు దశరథునికి వందనం చేయవలెను॥

Verse 31

माता च मम कौशल्या वृद्धा सन्तापकर्शिता।धर्ममेवाग्रतः कृत्वा त्वत्त स्सम्मानमर्हति।।।।

నా తల్లి కౌశల్య వృద్ధురాలు, శోకంతో క్షీణించింది; ధర్మాన్ని ముందుంచి ఆమెకు తగిన గౌరవం ఇవ్వవలెను॥

Verse 32

वन्दितव्याश्च ते नित्यं या श्शेषा मम मातरः।स्नेह प्रणयसम्भोगै स्समा हि मम मातरः।।।।

నా మిగిలిన తల్లులందరినీ నీవు నిత్యం వందించి గౌరవించవలెను; స్నేహం, ప్రణయం, సేవా‑సత్కారాలలో వారు అందరూ నాకు సమానమైన తల్లులే.

Verse 33

भ्रातृपुत्रसमौ चापि द्रष्टव्यौ च विशेषतः।त्वया भरतशत्रुघ्नौ प्राणैः प्रियतरौ मम।।।।

ప్రత్యేకంగా నీవు భరత‑శత్రుఘ్నులను జాగ్రత్తగా చూసుకోవలెను—వారిని అన్నదమ్ములుగా, కుమారులుగా భావించి; ఎందుకంటే వారు నాకు ప్రాణాలకన్నా ప్రియులు.

Verse 34

विप्रियं न च कर्तव्यं भरतस्य कदाचन।स हि राजा प्रभुश्चैव देशस्य च कुलस्य च।।।।

భరతునికి ఎప్పుడూ అప్రీతికరమైనది చేయకూడదు; ఎందుకంటే అతడే ఇప్పుడు రాజు, దేశానికీ కులానికీ అధిపతి.

Verse 35

आराधिता हि शीलेन प्रयत्नैश्चोपसेविताः।राजान स्सम्प्रसीदन्ति कुप्यन्तिच विपर्यये।।।।

శీలంతో ఆరాధించి, శ్రమతో ఉపసేవ చేస్తే రాజులు ప్రసన్నులవుతారు; దానికి విరుద్ధంగా జరిగితే కోపిస్తారు.

Verse 36

औरसानपि पुत्रान्हि त्यजन्त्यहितकारिणः।समर्थान्सम्प्रगृह्णन्ति जनानपि नराधिपाः।।।।

నరాధిపతులు హితానికి విరుద్ధంగా ప్రవర్తించే తమ స్వజన కుమారులనైనా విడిచిపెడతారు; సామర్థ్యవంతులైన గుణవంతులను—కుటుంబానికి చెందకపోయినా—ఆశ్రయంగా స్వీకరిస్తారు.

Verse 37

सा त्वं वसेह कल्याणि राज्ञस्समनुवर्तिनी।भरतस्य रता धर्मे सत्यव्रतपरायणा।।।।

కాబట్టి హే కల్యాణీ, రాజాజ్ఞను అనుసరించుచు ఇక్కడనే నివసించుము. భరతుని ధర్మమయ ఆజ్ఞలో రతమై, సత్యవ్రతములకు పరాయణమై ఉండుము।

Verse 38

अहं गमिष्यामि महावनं प्रियेत्वया हि वस्तव्यमिहैव भामिनि।यथा व्यलीकं कुरुषे न कस्य चित्तथा त्वया कार्यमिदं वचो मम।।।।

ప్రియే, నేను మహావనమునకు వెళ్లుదును; కాని హే భామినీ, నీవు ఇక్కడనే ఉండవలెను. నీవు ఎవరికీ ఏ విధమునా అపరాధము చేయకుండునట్లు—నా ఈ వచనమును నీవే కార్యరూపముగా చేయుము।