Shloka 27

Devanagari script

स चेद्राजन्यनेकाग्रे राज्यविभ्रमशङ्कया।नैवमिच्छसि धर्मात्मन् राज्यं राम त्वमात्मनि।।।।प्रतिजाने च ते वीर माऽभूवं वीरलोकभाक्।राज्यं च तव रक्षेयमहं वेलेव सागरम्।।।।

Transliteration

sa ced rājany anekāgre rājyavibhrama-śaṅkayā |

naivam icchasi dharmātman rājyaṃ rāma tvam ātmani ||

pratijāne ca te vīra mā bhūvaṃ vīra-loka-bhāk |

rājyaṃ ca tava rakṣeyam ahaṃ velā iva sāgaram ||

Translation

హే ధర్మాత్మ రామా, రాజు మనస్సు చంచలమై రాజ్యంలో అవ్యవస్థ కలుగుతుందనే భయంతో నీవు నీకోసం రాజ్యాన్ని స్వీకరించదలచుకోకపోతే, హే వీరా, నేను నీకు ప్రతిజ్ఞ చేస్తున్నాను—నీ రాజ్యాన్ని రక్షించకపోతే నాకు వీరలోకప్రాప్తి కలుగకూడదు; తీరము సముద్రాన్ని నియమంలో ఉంచినట్లు నేనే నీ రాజ్యాన్ని కాపాడుదును।

Word by Word

• सः: he/that (you)
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम

• चेत्: if
• चेत्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: चेत् (अव्यय)
• Form: शर्त-निपात (conditional particle: if)

• राजनि: when the king/at the king
• राजनि: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• अनेकाग्रे: in a state of many fronts/indecision
• अनेकाग्रे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: अनेक + अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; समासः अनेकानि अग्राणि यस्य (बहुव्रीह्यर्थे प्रयोगः सम्भव), परन्तु रूपतः ‘अनेक-अग्र’ समास; विशेषणम् (of राजनि/स्थितौ)

• राज्यविभ्रमशङ्कया: by fear of turmoil in the kingdom
• राज्यविभ्रमशङ्कया: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: राज्य + विभ्रम + शङ्का (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; समासः राज्यस्य विभ्रमस्य शङ्का (षष्ठी-तत्पुरुष-श्रृङ्खला)

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध/negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• एवम्: thus
• एवम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (thus)

• इच्छसि: you desire
• इच्छसि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: इष् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन

• धर्मात्मन्: O righteous-souled one
• धर्मात्मन्: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: धर्मात्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; बहुव्रीहिः ‘धर्मः आत्मा यस्य’

• राज्यम्: kingdom
• राज्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• राम: O Rama
• राम: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम

• आत्मनि: for yourself/in yourself
• आत्मनि: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; ‘स्वस्मिन्’ अर्थे

• प्रतिजाने: I promise
• प्रतिजाने: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रति+ज्ञा (धातु)
• Form: लट् (Present), आत्मनेपद, उत्तमपुरुष (1st), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• ते: to you
• ते: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन

• वीर: O hero
• वीर: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वीर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• मा: do not/let not
• मा: Sambandha (सम्बन्ध/negation)
• Type: Indeclinable
• Root: मा (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात (prohibitive particle, used with optative)

• अभूवम्: may I not become (i.e., let it not be my lot)
• अभूवम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative) रूपेण प्रयोगः (benedictive/prohibitive sense with मा), परस्मैपद, उत्तमपुरुष (1st), एकवचन; पाठभेदे ‘अभूवम्’ (aorist-like form)

• वीरलोकभाक्: partaker of the heroes' world
• वीरलोकभाक्: Karta (कर्ता/predicate)
• Type: Adjective
• Root: वीर + लोक + भज् (धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘भाक्’ = भज्-धातोः क्विप्-प्रत्ययान्त (one who partakes) ; समासः वीराणां लोकः (षष्ठी-तत्पुरुष) + भाक्

• राज्यम्: kingdom
• राज्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• तव: your
• तव: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th), एकवचन

• रक्षेयम्: I would protect
• रक्षेयम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: रक्ष् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, उत्तमपुरुष (1st), एकवचन

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (1st), एकवचन

• वेला: shore, boundary
• वेला: Upamana (उपमान)
• Type: Noun
• Root: वेला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; उपमान-उपमेय-प्रयोगे उपमानम्

• इव: like
• इव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमानवाचक-अव्यय (like/as)

• सागरम्: ocean
• सागरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सागर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; उपमेयम् (object compared)

Context

O righteous one, if you apprehend chaos in the kingdom for want of wholehearted support from the (feudatory) kings then, O my valiant brother, I swear to you, I will protect your kingdom like the shore protecting the ocean. Or else, I shall never attain the afterworld of heroes.

Characters & Entities

• Lakṣmaṇa
• Rāma
• rājā (Daśaratha, implied)
• rājya (kingdom)
• sāgara (ocean)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It elevates satya (truthfulness in vows) and rajadharma (protecting the realm) as binding duties; Lakṣmaṇa offers a dharmic solution—stability and protection—if Rāma hesitates.

What is the narrative situation?

Amid the succession crisis, Lakṣmaṇa proposes that if Rāma fears political fragmentation, Lakṣmaṇa himself will guarantee security and order, swearing an oath to that effect.

Which character virtue is emphasized?

Unwavering loyalty expressed as a solemn vow, coupled with a commitment to protect the kingdom as a guardian—steadfastness in service.