Sarga 73

Verse 1

निदर्शयित्वा रामाय सीतायाः प्रतिपादने।वाक्यमन्वर्थमर्थज्ञः कबन्धः पुनरब्रवीत्।।3.73.1।।

సీతను తిరిగి పొందుటకు తగిన మార్గాన్ని రామునికి సూచించి, అర్థమర్మజ్ఞుడైన కబంధుడు మళ్లీ అర్థానుగుణమైన వాక్యాన్ని పలికాడు.

Verse 2

एष राम शिवः पन्था यत्रैते पुष्पिता द्रुमाः।प्रतीचीं दिशमाश्रित्य प्रकाशन्ते मनोरमाः।।3.73.2।।जम्बूप्रियालपनसप्लक्षन्यग्रोधतिन्धुकाः।अश्वत्थाः कर्णिकाराश्च चूताश्चान्ये च पादापाः।।3.73.3।।धन्वना नागवृक्षाश्च तिलका नक्तमालकाः।नीलाशोकाः कदम्बाश्च करवीराश्च पुष्पिताः।।3.73.4।।अग्निमुख्या अशोकाश्च सुरक्ताः पारिभद्रकाः।

హే రామా! ఇది శివమంగళమైన మార్గము; ఇక్కడ పశ్చిమదిశను ఆశ్రయించి మనోహరమైన పుష్పిత వృక్షములు ప్రకాశించుచున్నవి—జంబూ, ప్రియాల, పనస (జాక్‌ఫ్రూట్), ప్లక్ష, న్యగ్రోధ (వట), తిందుక, అశ్వత్థ, కర్ణికార, చూత (మామిడి) మొదలైనవి; అలాగే ధన్వన, నాగవృక్ష, తిలక, నక్తమాల, నీలాశోక, కదంబ, కరవీర—పుష్పభారితములు; అగ్నిముఖ్య అశోక, సురక్త అశోక మరియు పారిభద్రక (పారిజాతసదృశ) వృక్షములు కూడ।

Verse 3

एष राम शिवः पन्था यत्रैते पुष्पिता द्रुमाः।प्रतीचीं दिशमाश्रित्य प्रकाशन्ते मनोरमाः।।3.73.2।।जम्बूप्रियालपनसप्लक्षन्यग्रोधतिन्धुकाः।अश्वत्थाः कर्णिकाराश्च चूताश्चान्ये च पादापाः।।3.73.3।।धन्वना नागवृक्षाश्च तिलका नक्तमालकाः।नीलाशोकाः कदम्बाश्च करवीराश्च पुष्पिताः।।3.73.4।।अग्निमुख्या अशोकाश्च सुरक्ताः पारिभद्रकाः।

అక్కడ జంబూ, ప్రియాల, పనస, ప్లక్ష, న్యగ్రోధ, తిందుక వృక్షాలు ఉన్నాయి; అలాగే అశ్వత్థ, కర్ణికార, చూత (మామిడి) మరియు మరెన్నో వృక్షాలు కూడా ఉన్నాయి।

Verse 4

एष राम शिवः पन्था यत्रैते पुष्पिता द्रुमाः।प्रतीचीं दिशमाश्रित्य प्रकाशन्ते मनोरमाः।।3.73.2।।जम्बूप्रियालपनसप्लक्षन्यग्रोधतिन्धुकाः।अश्वत्थाः कर्णिकाराश्च चूताश्चान्ये च पादापाः।।3.73.3।।धन्वना नागवृक्षाश्च तिलका नक्तमालकाः।नीलाशोकाः कदम्बाश्च करवीराश्च पुष्पिताः।।3.73.4।।अग्निमुख्या अशोकाश्च सुरक्ताः पारिभद्रकाः।

హే రామా! ఇది శివమయమైన మంగళపథము. పశ్చిమదిశను ఆశ్రయించి సాగితే ఇక్కడ మనోహరమైన పుష్పిత వృక్షాలు ప్రకాశిస్తాయి—జంబూ, ప్రియాల, పనస, ప్లక్ష, న్యగ్రోధ, తిందుక; అశ్వత్థ, కర్ణికార, చూత (మామిడి) మొదలైన అనేక వృక్షాలు; ధన్వన వృక్షాలు, నాగవృక్షాలు, తిలక, నక్తమాల; నీలాశోక, కదంబ, పుష్పిత కరవీర; అలాగే అగ్నిముఖ్య అశోక, గాఢరక్తవర్ణ వృక్షాలు, పారిజాతసదృశ పారిభద్రక।

Verse 5

तानारुह्याथवा भूमौ पातयित्वा च तान्बलात्।।3.73.5।।फलान्यमृतकल्पानि भक्षयन्तौ गमिष्यथः।

ఆ చెట్లపై ఎక్కండి, లేక మీ బలంతో వాటిని నేలకూల్చండి. అమృతసమానమైన ఆ ఫలాలను భుజించి తరువాత మీ మార్గం కొనసాగించండి।

Verse 6

तदतिक्रम्य काकुत्स्थ वनं पुष्पितपादपम्।।3.73.6।।नन्दनप्रतिमं चान्यत्कुरवो ह्युत्तरा इव।

హే కాకుత్స్థ! ఆ పుష్పిత వృక్షాలతో నిండిన వనాన్ని దాటి వెళితే, నందనవనంలాంటి మరో అరణ్యాన్ని చేరుతావు; అది ఉత్తరకురుదేశంలా ప్రసిద్ధంగా కనిపిస్తుంది।

Verse 7

सर्वकालफला यत्र पादपास्तु मधुस्रवाः।।3.73.7।।सर्वे च ऋतवस्तत्र वने चैत्ररथे यथा।

అక్కడి వృక్షాలు అన్ని కాలాల్లో ఫలించేలా ఉండి మధువును జారుస్తాయి; ఆ వనంలో అన్ని ఋతువులూ ఒకేసారి విరాజిల్లుతాయి—కుబేరుని చైత్రరథ వనంలాగానే।

Verse 8

फलभारानतास्तत्र महाविटपधारिणः।।3.73.8।।शोभन्ते सर्वतस्तत्र मेघपर्वतसन्निभाः।

అక్కడ అన్ని వైపులా మహాశాఖలు కలిగిన వృక్షాలు ఫలభారంతో వంగి శోభిస్తున్నాయి; అవి రూపంలో మేఘాలూ పర్వతాలూ వంటి వన్నెను కలిగివున్నాయి।

Verse 9

तानारुह्याथवा भूमौ पातयित्वा यथासुखम्।।3.73.9।।फलान्यमृतकल्पानि लक्ष्मणस्ते प्रदास्यति।

నీ ఇష్టానుసారం—ఆ వృక్షాలెక్కి గానీ, లేక నేలపై పడేసి గానీ—లక్ష్మణుడు నీకు అమృతసమానమైన ఫలాలను అందిస్తాడు।

Verse 10

चङ्क्रमन्तौ वरान्देशान्शैलाच्छैलं वनाद्वनम्।।3.73.10।।ततः पुष्करिणीं वीरौ पम्पां नाम गमिष्यथः।

శ్రేష్ఠ దేశాలలో సంచరిస్తూ—కొండ నుండి కొండకు, అడవి నుండి అడవికి వెళ్తూ—మీరు ఇద్దరు వీరులు తరువాత పంపా అనే పుష్కరిణిని చేరుతారు.

Verse 11

अशर्करामविभ्रंशां समतीर्थामशैवलाम्।।3.73.11।।राम सञ्जातवालूकां कमलोत्पलशालिनीम्।

హే రామా! (పంపా) రాళ్లులేని, జారిపడని; దాని తీరం సమంగా, శైవలరహితంగా ఉంది; అక్కడ మృదువైన ఇసుక ఏర్పడి, కమలాలు మరియు ఉత్పలాలతో అది శోభిస్తుంది.

Verse 12

तत्र हंसाः प्लवाः क्रौञ्चाः कुरराश्चैव राघव।।3.73.12।।वल्गुस्वना विकूजन्ति पम्पासलिलगोचराः।

హే రాఘవా! అక్కడ పంపా జలంలో విహరించే హంసలు, ప్లవ పక్షులు, క్రౌంచాలు, కురరాలు మధురమైన నానావిధ ధ్వనులతో కూయుచున్నారు।

Verse 13

नोद्विजन्ते नरान्दृष्ट्वा वधस्याकोविदाश्शुभाः।।3.73.13।।घृतपिण्डोपमान् स्थूलांस्तान्द्विजान्भक्षयिष्यथः।

మనుష్యులను చూచి ఆ శుభ ద్విజాలు—మరణాన్ని ఎరుగని వారు—భయపడరు; మీరు ఇద్దరూ నెయ్యి ముద్దలవలె స్థూలమైన ఆ పక్షులను పట్టుకొని భక్షించగలరు।

Verse 14

रोहितान्वक्रतुण्डांश्च नडमीनांश्च राघव।।3.73.14।।पम्पायामिषुभिर्मत्स्यांस्तत्र राम वरान्हतान्।निस्त्वक्पक्षानयस्तप्तानकृशानेककण्टकान्।।3.73.15।।तव भक्त्या समायुक्तो लक्ष्मणस्सम्प्रदास्यति।

హే రాఘవా, హే రామా! పంపాలో నీ భక్తితో యుక్తుడైన లక్ష్మణుడు బాణాలతో కొట్టి తెచ్చిన శ్రేష్ఠమైన చేపలను—రోహితాలు, వక్రతుండాలు, నడమీనాలు—ఇనుప శూలాలపై కాల్చినవి, స్థూలమైనవి, ఒక్క ముల్లుగలవి, (వర్ణనప్రకారం) పొలుసులు పంక్తులు లేనివిగా—నీకు సమర్పించును।

Verse 15

रोहितान्वक्रतुण्डांश्च नडमीनांश्च राघव।।3.73.14।।पम्पायामिषुभिर्मत्स्यांस्तत्र राम वरान्हतान्।निस्त्वक्पक्षानयस्तप्तानकृशानेककण्टकान्।।3.73.15।।तव भक्त्या समायुक्तो लक्ष्मणस्सम्प्रदास्यति।

హే రాఘవా, హే రామా! పంపాలో నీ భక్తితో యుక్తుడైన లక్ష్మణుడు బాణాలతో కొట్టి తెచ్చిన శ్రేష్ఠమైన చేపలను—రోహితాలు, వక్రతుండాలు, నడమీనాలు—ఇనుప శూలాలపై కాల్చినవి, స్థూలమైనవి, ఒక్క ముల్లుగలవి, (వర్ణనప్రకారం) పొలుసులు పంక్తులు లేనివిగా—నీకు సమర్పించును।

Verse 16

भृशते खादतो मत्स्यान्पम्पायाः पुष्पसञ्चये।।3.73.16।।पद्मगन्धि शिवं वारि सुखशीतमनामयम्।उद्धृत्य सतताक्लिष्टं रौप्यस्फाटिकसन्निभम्।।3.73.17।।असौ पुष्करपर्णेन लक्ष्मणः पाययिष्यति।

నీవు పంపా పుష్పసంచయ తీరంలో ఆనందంగా చేపలను భక్షించుచుండగా, లక్ష్మణుడు కమలపత్రంలో పద్మసువాసనగల, శుభమైన, సుఖశీతలమైన, ఆరోగ్యకరమైన, సదా స్వచ్ఛమైన—వెండి స్ఫటికంలా ప్రకాశించే—జలాన్ని తీసుకొని నీకు త్రాగించును।

Verse 17

भृशते खादतो मत्स्यान्पम्पायाः पुष्पसञ्चये।।3.73.16।।पद्मगन्धि शिवं वारि सुखशीतमनामयम्।उद्धृत्य सतताक्लिष्टं रौप्यस्फाटिकसन्निभम्।।3.73.17।।असौ पुष्करपर्णेन लक्ष्मणः पाययिष्यति।

నీవు పంపా పుష్పసంచయ తీరంలో ఆనందంగా చేపలను భక్షించుచుండగా, లక్ష్మణుడు కమలపత్రంలో పద్మసువాసనగల, శుభమైన, సుఖశీతలమైన, ఆరోగ్యకరమైన, సదా స్వచ్ఛమైన—వెండి స్ఫటికంలా ప్రకాశించే—జలాన్ని తీసుకొని నీకు త్రాగించును।

Verse 18

स्थूलान्गिरिगुहाशय्यान्वराहान्वनचारिणः।।3.73.18।।अपां लोभादुपावृत्तान्वृषभानिव नर्दतः।रूपावनितांश्च पम्पायांद्रक्ष्यसि त्वं नरोत्तम।।3.73.19।।

హే నరోత్తమా! పంపాలో నీవు స్థూలమైన, పర్వతగుహల్లో శయనించే, వనంలో సంచరించే వరాహాలను చూస్తావు—నీటి ఆశతో దగ్గరకు వచ్చి, వృషభాలవలె గర్జిస్తూ, అందమైన రూపంతో ప్రకాశించేవి।

Verse 19

स्थूलान्गिरिगुहाशय्यान्वराहान्वनचारिणः।।3.73.18।।अपां लोभादुपावृत्तान्वृषभानिव नर्दतः।रूपावनितांश्च पम्पायांद्रक्ष्यसि त्वं नरोत्तम।।3.73.19।।

హే నరోత్తమా! పంపాలో నీవు స్థూలమైన, పర్వతగుహల్లో శయనించే, వనంలో సంచరించే వరాహాలను చూస్తావు—నీటి ఆశతో దగ్గరకు వచ్చి, వృషభాలవలె గర్జిస్తూ, అందమైన రూపంతో ప్రకాశించేవి।

Verse 20

सायाह्ने विचरन्राम विटपीन्माल्यधारिणः।शीतोदकं च पम्पाया दृष्ट्वा शोकं विहास्यसि।।3.73.20।।

హే రామా! సాయాహ్న సమయంలో అక్కడ విహరించుచూ, పుష్పమాలలతో భారమైన వృక్షములను మరియు పమ్పా శీతల జలమును చూచి నీవు శోకమును విడిచిపెట్టెదవు।

Verse 21

सुमनोभिश्चितांस्तत्र तिलकान्नक्तमालकान्।उत्पलानि च फुल्लानि पङ्कजानि च राघव।।3.73.21।।

హే రాఘవా! అక్కడ సుమనోహర పుష్పాలతో నిండిన తిలక, నక్తమాల వృక్షాలను, అలాగే వికసించిన ఉత్పలములు మరియు పంకజములు (కమలములు) కూడా నీవు దర్శించెదవు।

Verse 22

न तानि कश्चिन्माल्यानि तत्रारोपयिता नरः।न च वै म्लानतां यान्ति न च शीर्यन्ति राघव।।3.73.22।।

హే రాఘవా! అక్కడ ఆ మాలలను ధరించువాడు ఎవడూ లేడు; అయినా అవి వాడవు, రాలిపోవు కూడా।

Verse 23

मतङ्गशिष्यास्तत्राऽसन्नृषयस्सुसमाहिताः।तेषां भाराभितप्तानां वन्यमाहरतां गुरोः।।3.73.23।।ये प्रपेतुर्महीं तूर्णं शरीरात्स्वेदबिन्दवः।तानि जातानि माल्यानि मुनीनां तपसा तदा।।3.73.24।।स्वेदबिन्दुसमुत्थानि न विनश्यन्ति राघव।

అక్కడ మతంగ ముని శిష్యులైన సుసమాధాన ఋషులు నివసించేవారు। గురువుకు అరణ్యఫలాది అర్పణలు మోసుకొస్తూ భారంతో అలసిన వారి శరీరాల నుండి చెమట బిందువులు వేగంగా భూమిపై పడ్డాయి; మునుల తపోబలంతో ఆ బిందువులు మాలలుగా మారాయి—చెమటబిందువుల నుండి పుట్టిన ఆ మాలలు, హే రాఘవా, నశించవు।

Verse 24

मतङ्गशिष्यास्तत्राऽसन्नृषयस्सुसमाहिताः।तेषां भाराभितप्तानां वन्यमाहरतां गुरोः।।3.73.23।।ये प्रपेतुर्महीं तूर्णं शरीरात्स्वेदबिन्दवः।तानि जातानि माल्यानि मुनीनां तपसा तदा।।3.73.24।।स्वेदबिन्दुसमुत्थानि न विनश्यन्ति राघव।

వారు గతించినప్పటికీ వారి పరిచారిక ఇప్పటికీ దర్శనమిస్తుంది—హే కాకుత్స్థా! శబరీ అనే చిరజీవిని శ్రమణీ।

Verse 25

तेषां गतानामद्यापि दृश्यते परिचारिणी।।3.73.25।।श्रमणी शबरी नाम काकुत्स्थ चिरजीविनी।

వారు గతించినప్పటికీ వారి పరిచారిక ఇప్పటికీ దర్శనమిస్తుంది—హే కాకుత్స్థా! శబరీ అనే చిరజీవిని శ్రమణీ।

Verse 26

त्वां तु धर्मे स्थिता नित्यं सर्वभूतनमस्कृतम्।।3.73.26।।दृष्ट्वा देवोपमं राम स्वर्गलोकं गमिष्यति।

ఆమె నిత్యం ధర్మంలో స్థితురాలు; సమస్త భూతములచే నమస్కరింపబడే దేవసముడవైన హే రామా! నిన్ను దర్శించిన వెంటనే ఆమె స్వర్గలోకమునకు గమించును।

Verse 27

ततस्तद्राम पम्पायास्तीरमासाद्य पश्चिमम्।।3.73.27।।आश्रमस्थानमतुलं गुह्यं काकुत्स्थ पश्यसि।

అనంతరం, హే రామా! పంపా నది పశ్చిమ తీరాన్ని చేరి, హే కాకుత్స్థా! నీవు అతులమైన, గూఢమైన, ఏకాంత ఆశ్రమస్థానాన్ని దర్శిస్తావు।

Verse 28

न तत्राक्रमितुं नागाश्शक्नुवन्ति तमाश्रमम्।।3.73.28।।विविधास्तत्र वै नागा वने तस्मिंश्च पर्वते।ऋषेस्तत्र मतङ्गस्य विधानात्तच्च काननम्।।3.73.29।।

అక్కడ ఏనుగులు ఆ ఆశ్రమాన్ని ఆక్రమించుటకు గాని దాడి చేయుటకు గాని శక్తి కలవారు కారు।

Verse 29

न तत्राक्रमितुं नागाश्शक्नुवन्ति तमाश्रमम्।।3.73.28।।विविधास्तत्र वै नागा वने तस्मिंश्च पर्वते।ऋषेस्तत्र मतङ्गस्य विधानात्तच्च काननम्।।3.73.29।।

ఆ అరణ్యంలోను ఆ పర్వతంలోను అనేక విధాల ఏనుగులు సంచరిస్తాయి; అయితే ఋషి మతంగుని విధానబలముచేత ఆ కాననం సక్రమంగా సంరక్షితమై ఉంటుంది।

Verse 30

तस्मिन्नन्दनसङ्काशे देवारण्योपमे वने।नानाविहगसङ्कीर्णे रंस्यसे राम निर्वृतः।।3.73.30।।

హే రామా! నందనవనసమానమైన, దేవారణ్యంలాంటి ఆ వనంలో నానావిధ పక్షులతో నిండిన ఆ रम్యస్థలంలో నీవు శోకముక్తుడై ఆనందంగా విహరిస్తావు।

Verse 31

ऋष्यमूकश्च पम्पायाः पुरस्तात्पुष्पितद्रुमः।सुदुःखारोहणो नाम शिशुनागाभिरक्षितः।।3.73.31।।उदारो ब्रह्मणा चैव पूर्वकाले विनिर्मितः।

పంపా సరస్సు ముందర పుష్పిత వృక్షాలతో శోభించే ఋష్యమూక పర్వతం ఉంది. దానికి ‘సుదుఃఖారోహణ’ అనే పేరు—ఎక్కుటకు అత్యంత కష్టమైనది; దానిని చిన్న ఏనుగులు కాపాడుతాయి. ఆ మహత్తర శైలం ప్రాచీనకాలంలో బ్రహ్మదేవుడు నిర్మించాడు।

Verse 32

शयानः पुरुषो राम तस्य शैलस्य मूर्धनि।।3.73.32।।यत्स्वप्ने लभते वित्तं तत्प्रबुद्धोऽधिगच्छति।

హే రామా! ఆ పర్వత శిఖరంపై శయనించే మనిషి స్వప్నంలో పొందిన ధనాన్ని మేల్కొన్న వెంటనే యథార్థంగా పొందుతాడు।

Verse 33

नत्वेनं विषमाचार पापकर्माऽधिरोहति।।3.73.33।।यस्तु तं विषमाचारः पापकर्माऽधिरोहति।तत्रैव प्रहऱन्त्येनं सुप्तमादाय राक्षसाः।।3.73.34।।

కానీ దుష్టాచారుడు, పాపకర్మలో నిమగ్నుడు ఆ పర్వతాన్ని ఎక్కడు।

Verse 34

नत्वेनं विषमाचार पापकर्माऽधिरोहति।।3.73.33।।यस्तु तं विषमाचारः पापकर्माऽधिरोहति।तत्रैव प्रहऱन्त्येनं सुप्तमादाय राक्षसाः।।3.73.34।।

అయితే ఏదైనా దుష్టాచారుడు, పాపకర్మి ఆ పర్వతాన్ని ఎక్కితే, రాక్షసులు అక్కడే అతడు నిద్రిస్తున్నప్పుడు పట్టుకొని ప్రహరించి సంహరిస్తారు।

Verse 35

तत्रापि शिशुनागानामाक्रन्धश्श्रूयते महान्।क्रीडतां राम पम्पायां मतङ्गारण्यवासिनाम्।।3.73.35।।

హే రామా, అక్కడ కూడా పంపా తీరాన మతంగ అరణ్యవాసులు క్రీడిస్తున్న శిశు-గజాల మహా కేకలు, ఘోర గర్జనలు వినిపిస్తున్నాయి।

Verse 36

सिक्ता रुधिरधाराभिस्संहृत्य परमद्विपाः।प्रचरन्ति पृथक्कीर्णा मेघवर्णास्तरस्विनः।।3.73.36।।

మదధారలతో తడిసిన ఆ మహాగజాలు కొంతసేపు గుంపుగా చేరి, తరువాత మేఘవర్ణులై, వేగవంతులై, విడివిడిగా చెల్లాచెదురై సంచరిస్తారు।

Verse 37

ते तत्र पीत्वा पानीयं विमलं शीतमव्ययम्।निर्वृतास्संविगाहन्ते वनानि वनगोचराः।।3.73.37।।

అక్కడ వనసంచార గజాలు నిర్మలమైన, చల్లని, అక్షయమైన నీటిని త్రాగి తృప్తి పొందుతారు; ఆనందంతో మళ్లీ అడవుల్లోకి లోతుగా ప్రవేశిస్తారు।

Verse 38

ऋक्षांश्च द्वीपिनश्चैव नीलकोमलकप्रभान्।रुरूनपेतापजयान् दृष्ट्वा शोकं जयिष्यसि।।3.73.38।।

నీలమణి వంటి কোমల కాంతితో మెరిసే ఎలుగుబంట్లు, పులులు, అలాగే అపజయాన్ని ఎరుగని హరিণాలను చూచి నీవు నీ శోకాన్ని జయిస్తావు।

Verse 39

राम तस्य तु शैलस्य महती शोभते गुहा।शिलापिधाना काकुत्स्थ दुःखं चास्याः प्रवेशनम्।।3.73.39।।

హే రామా, ఆ పర్వతంలో ఒక మహత్తర గుహ ఎంతో శోభిస్తుంది; కానీ హే కాకుత్స్థా, దాని ప్రవేశద్వారం శిలాపటంతో మూసి ఉండటంతో లోనికి ప్రవేశించడం కష్టం।

Verse 40

तस्या गुहायाः प्राग्द्वारे महान्शीतोदको ह्रदः।फलमूलान्वितो रम्यो नानामृगसमावृतः।।3.73.40।।

ఆ గుహ యొక్క తూర్పు ద్వారమున శీతల జలములతో కూడిన ఒక మహా హ్రదము ఉంది—అతి రమ్యమైనది, ఫలమూలాలతో సమృద్ధమైనది, నానావిధ మృగములతో నిండినది।

Verse 41

तस्यां वसति सुग्रीवश्चतुर्भिस्सह वानरैः।कदाचिच्छिखरे तस्य पर्वतस्यावतिष्ठते।।3.73.41।।

ఆ గుహలో సుగ్రీవుడు నాలుగు వానరులతో కలిసి నివసిస్తున్నాడు; కొన్నిసార్లు ఆ పర్వత శిఖరముపై నిలిచి ఉంటాడు।

Verse 42

कबन्धस्त्वनुशास्यैवं तावुभौ रामलक्ष्मणौ।स्रग्वी भास्करवर्णाभः खे व्यरोचत वीर्यवान्।।3.73.42।।

ఇలా రామలక్ష్మణులకు ఉపదేశించి, వీర్యవంతుడైన కబంధుడు—మాలాధారి, సూర్యవర్ణప్రభతో—ఆకాశమందు ప్రకాశించాడు।

Verse 43

तं तु खस्थं महाभागं कबन्धं रामलक्ष्मणौ।प्रस्थितौ त्वं व्रजस्वेति वाक्यमूचतुरन्तिके।।3.73.43।।

అప్పుడు ప్రయాణానికి సిద్ధమైన రామలక్ష్మణులు ఆకాశస్థుడైన ఆ మహాభాగ కబంధుని సమీపించి ఇలా అన్నారు—“ఇప్పుడు మీరు గమనించండి (వెళ్లండి)।”

Verse 44

गम्यतां कार्यसिद्ध्यर्थमिति तावब्रवीत्स च।सुप्रीतौ तावनुज्ञाप्य कबन्धः प्रस्थितस्तदा।।3.73.44।।

అతడు వారిద్దరితో—“మీ కార్యసిద్ధి కోసం వెళ్లండి” అని చెప్పాడు. ఆపై సంతోషించిన ఆ ఇద్దరినీ అనుమతితో వీడ్కోలు తీసుకొని కబంధుడు అప్పుడే బయలుదేరాడు।

Verse 45

स तत्कबन्धः प्रतिपद्य रूपं वृतश्श्रिया भास्करतुल्यदेहः।निदर्शयन्राममवेक्ष्य खस्थः सख्यं कुरुष्वेति तदाभ्युवाच।।3.73.45।।

అప్పుడు కబంధుడు తన నిజరూపాన్ని పొందాడు—శ్రీతో అలంకృతుడై, సూర్యసమాన తేజస్సు గల దేహంతో. ఆకాశంలో నిలిచి తన రూపాన్ని చూపిస్తూ రాముని చూచి ఇలా అన్నాడు—“సుగ్రీవునితో సఖ్యత చేయుము.”