Sarga 59

Verse 1

अथाश्रमादुपावृत्तमन्तरा रघुनन्दनः।परिपप्रच्छ सौमित्रिं रामो दुःखार्दितं पुनः।।।।

అనంతరం ఆశ్రమం నుండి తిరిగి వచ్చిన సౌమిత్రి (లక్ష్మణుడు)ని, దుఃఖంతో ఆర్ద్రుడైన రఘునందనుడు రాముడు మళ్లీ ప్రశ్నించాడు।

Verse 2

तमुवाच किमर्थं त्वमागतोऽपास्य मैथिलीम्।यदा सा तव विश्वासाद्वने विरहिता मया।।।।

ఆమె అతనితో చెప్పింది—“మైథిలిని వదిలి నీవు ఇక్కడికి ఎందుకు వచ్చావు? నేను నీ మీద నమ్మకంతో ఆమెను అడవిలో ఒంటరిగా వదిలివచ్చాను కదా.”

Verse 3

दृष्ट्वैवाभ्यागतं त्वां मे मैथिलीं त्यज्य लक्ष्मण।शङ्कमानं महत्पापं यत्सत्यं व्यथितं मनः।।।।

హే లక్ష్మణా! మైథిలిని విడిచి నీవు తిరిగి వచ్చినదాన్ని చూసిన క్షణమే నా మనస్సు మహాపాపమైన అనుమానంతో కంపించింది; ఆ అనుమానం నిజమై హృదయం వ్యథపడింది।

Verse 4

स्फुरते नयनं सव्यं बाहुश्च हृदयं च मे।दृष्ट्वा लक्ष्मण दूरे त्वां सीताविरहितं पथि।।।।

హే లక్ష్మణా! మార్గంలో దూరం నుంచే నిన్ను సీతలేకుండా చూసిన వెంటనే నా ఎడమ కన్ను, భుజం, హృదయం స్ఫురించాయి—అమంగళ సూచనలవలె।

Verse 5

एवमुक्तन्तु सौमित्रिर्लक्ष्मणश्शुभलक्षणः।भूयो दुःखसमाविष्टो दुःखितं राममब्रवीत्।।।।

ఇలా పలుకబడిన శుభలక్షణుడైన సౌమిత్రి లక్ష్మణుడు మరింత దుఃఖంలో మునిగి, దుఃఖితుడైన శ్రీరామునితో పలికాడు।

Verse 6

न स्वयं कामकारेण तां त्यक्त्वाहमिहागतः।प्रचोदित स्तयैवोग्रैस्त्वत्सकाशमिहागतः।।।।

నేను స్వేచ్ఛతో ఆమెను విడిచి ఇక్కడికి రాలేదు; ఆమె కఠిన వాక్యాలచే ప్రేరితుడనై నీ సమీపానికి ఇక్కడికి వచ్చాను।

Verse 7

आर्येणेव पराक्रुष्टं हासीते लक्ष्मणेति च।परित्राहीति यद्वाक्यं मैथिल्यास्तच्छ्रुतिं गतम्।।।।

నీవే గట్టిగా ఆర్తనాదం చేసినట్లుగా—“హాయ్ సీతా! హాయ్ లక్ష్మణా! నన్ను రక్షించండి!” అనే వాక్యం మైథిలి చెవులకు చేరింది।

Verse 8

सा तमार्तस्वरं श्रुत्वा तव स्नेहेन मैथिली।गच्छ गच्छेति मामाह रुदन्ती भयविह्वला।।।।

ఆ ఆర్తస్వరాన్ని విని మైథిలి నీపై స్నేహంతో, భయంతో వణికిపోతూ కన్నీళ్లు పెట్టుకుంటూ నన్ను మళ్లీ మళ్లీ—“వెళ్లు, వెళ్లు!” అని అంది।

Verse 9

प्रचोद्यमानेन मया गच्छेति बहुशस्तया।प्रत्युक्ता मैथिली वाक्यमिदं त्वत्प्रत्ययान्वितम्।।।

నేను ‘వెళ్లు’ అని పదేపదే ప్రేరేపించగా, నీపై ఆమెకు నమ్మకం బలపడేలా ఈ మాటలతో మైథిలికి నేను ప్రత్యుత్తరం చెప్పాను।

Verse 10

न तत्पश्याम्यहं रक्षो यदस्य भयमावहेत्।निर्वृता भव नास्त्येतत्केनाप्येवमुदाहृतम्।।।।

అతనికి భయాన్ని కలిగించగల రాక్షసుడెవడూ నాకు కనిపించడం లేదు। నిశ్చింతగా ఉండు—ఇది నిజం కాదు; ఎవరో ఇలా చెప్పి ఉంటారు।

Verse 11

विगर्हितं च नीचं च कथमार्योऽभिधास्यति।त्राहीति वचनं सीते यस्त्रायेत्रिदशानपि।।।।

హే సీతా! త్రిదశులను కూడా రక్షించగల ఆర్యుడు ‘నన్ను రక్షించు’ అని నింద్యమైన, నీచమైన మాట ఎలా పలుకగలడు?

Verse 12

किं निमित्तं तु केनापि भ्रातुरालम्ब्य मे स्वरम्।राक्षसेनेरितं वाक्यं त्राहि त्राहीति शोभने।।।।

హే శోభనే! ఏదో కారణంతో ఒక రాక్షసుడు నా అన్న స్వరాన్ని ఆశ్రయించి ‘త్రాహి, త్రాహి’—అంటే ‘రక్షించు, రక్షించు’ అని పలికాడు।

Verse 13

विस्वरं व्याहृतं वाक्यं लक्ष्मण त्राहि मामिति।न भवत्या व्यथा कार्या कुनारीजनसेविता।।।।

‘లక్ష్మణా, నన్ను రక్షించు’—అని వికృత స్వరంతో పలికిన మాట అది. సాధారణ మూర్ఖ స్త్రీలవలె నీవు వ్యథపడవలసిన పని లేదు।

Verse 14

अलं वैक्लब्यमालम्ब्य स्वस्था भव निरुत्सुका।न सोऽस्ति त्रिषु लोकेषु पुमान्वै राघवं रणे।।।।जातो वा जायमानो वा संयुगे यः पराजयेत्।न जय्यो राघवो युद्धे देवैश्शक्रपुरोगमैः।।।।

భ్రాంతి, కాతర్యాన్ని విడిచి స్థిరంగా, నిరుత్సాహం లేకుండా ఉండు. మూడు లోకాలలో యుద్ధంలో రాఘవుణ్ని ఓడించగల పురుషుడు ఎవరూ లేరు।

Verse 15

अलं वैक्लब्यमालम्ब्य स्वस्था भव निरुत्सुका।न सोऽस्ति त्रिषु लोकेषु पुमान्वै राघवं रणे।।3.59.14।।जातो वा जायमानो वा संयुगे यः पराजयेत्।न जय्यो राघवो युद्धे देवैश्शक्रपुरोगमैः।।3.59.15।।

ఇప్పటికే జన్మించినవాడైనా, ఇంకా జన్మించబోయేవాడైనా—యుద్ధంలో ఆయనను ఓడించగలవాడు లేడు. శక్రుడు (ఇంద్రుడు) ముందుండే దేవతలకైనా రాఘవుడు యుద్ధంలో అజేయుడు।

Verse 16

एवमुक्ता तु वैदेही परिमोहितचेतना।उवाचाश्रूणि मुञ्चन्ती दारुणं मामिदं वचः।।।।

ఇలా చెప్పబడినప్పటికీ వైదేహి మనస్సు మోహంతో కమ్ముకుంది; ఆమె కన్నీళ్లు కార్చుతూ నాతో ఈ కఠినమైన మాటలు పలికింది।

Verse 17

भावो मयि तवात्यर्थं पाप एव निवेशितः।विनष्टे भ्रातरि प्राप्तुं न च त्वं मामवाप्स्यसि।।।।

నా పట్ల నీ భావము అత్యంత పాపమయమైనదే—నీ అన్న నశించిన తరువాత నన్ను పొందాలని నీవు సంకల్పించావు; అయినా నీవు నన్ను పొందలేవు।

Verse 18

सङ्केताद्भरतेन त्वं रामं समनुगच्छसि।क्रोशन्तं हि यथात्यर्थं नैवमभ्यवपद्यसे।।।।

భరతుని సంకేతంతోనే నీవు రాముని అనుసరిస్తున్నావు; ఆయన అత్యంత వ్యాకులంగా కేకలు వేస్తున్నా, నీవు తగినట్లుగా ఆయన వద్దకు పరుగెత్తడం లేదు।

Verse 19

रिपुः प्रच्छन्नचारी त्वं मदर्थमनुगच्छसि।राघवस्यान्तरप्रेप्सुस्तथैनं नाभिपद्यसे।।।।

నీవు వేషధారిగా తిరిగే శత్రువువి; నా నిమిత్తమని అనుసరిస్తున్నావు; రాఘవునిపై చీలిక వెదుకుతూ ఉండటంవల్లనే ఇప్పుడు ఆయన వద్దకు వెళ్లడం లేదు।

Verse 20

एवमुक्तो हि वैदेह्या संरब्धो रक्तलोचनः।क्रोधात्प्रस्फुरमाणोष्ठ आश्रमादभिनिर्गतः।।।।

వైదేహి ఇలా పలికినప్పుడు నేను కోపంతో ఉప్పొంగాను; నా కళ్ళు ఎర్రబడ్డాయి, కోపంతో పెదవులు కంపించాయి, మరియు నేను ఆశ్రమం నుండి బయటకు వచ్చాను।

Verse 21

एवं ब्रुवाणं सौमित्रिं रामस्सन्तापमोहितः।अब्रवीद्दुष्कृतं सौम्य तां विना यत्त्वमागतः।।।।

సౌమిత్రి ఇలా పలికినప్పుడు శోకమోహితుడైన శ్రీరాముడు అన్నాడు— “హే సౌమ్యా! ఆమెను (సీతను) విడిచి నీవు ఇక్కడికి రావడం దుష్కృతం.”

Verse 22

जानन्नपि समर्थं मां रक्षसां विनिवारणे।अनेन क्रोधवाक्येन मैथिल्या निस्सृतो भवान्।।।।

రాక్షసులను నివారించడంలో నేను సమర్థుడనని తెలిసికూడా, మైథిలి క్రోధవాక్యాల వల్ల నీవు బయటికి వచ్చావు।

Verse 23

न हि ते परितुष्यामि त्यक्त्वा यद्यासि मैथिलीम्।क्रुद्धायाः परुषं श्रुत्वा तां विहाय त्वमागतः।।।।

నేను నీతో సంతృప్తి చెందను; ఎందుకంటే కోపంలో పలికిన మైథిలి కఠిన మాటలు విని ఆమెను విడిచి నీవు ఇక్కడికి వచ్చావు।

Verse 24

सर्वथा त्वविनीतं ते सीतया यत्प्रचोदितः।क्रोधस्य वशमापन्नो नाकरोश्शासनं मम।।।।

ఇది నీకు అన్ని విధాలా అనుచితం; సీత ప్రేరణతో నీవు కోపవశుడై నా ఆజ్ఞను నెరవేర్చలేదు।

Verse 25

असौ हि राक्षसश्शेते शरेणाभिहतो मया।मृगरूपेण येनाहमाश्रमादपवाहितः।।।।

ఆ రాక్షసుడు అక్కడ పడివున్నాడు, నా బాణంతో గాయపడినవాడై—మృగరూపం ధరించి నన్ను ఆశ్రమం నుండి దూరంగా లాక్కెళ్లినవాడు।

Verse 26

विकृष्य चापं परिधाय सायकं सलीलबाणेन च ताडितो मया।मार्गीं तनुं त्यज्य स विक्लबस्वरो बभूव केयूरधरस्सराक्षसः।।।।

నేను ధనుస్సు లాగి బాణం అమర్చి, సులభమైన బాణప్రయోగంతో అతనిని తాకించాను. ఆ కేయూరధారి రాక్షసుడు జింకదేహాన్ని విడిచి, వికలమైన కరుణ స్వరంతో విలపిస్తూ ప్రత్యక్షమయ్యాడు।

Verse 27

शराहतेनैव तदार्तया गिरा स्वरं समालम्ब्य सुदूरसुश्रवम्।उदाहृतं तद्वचनं सुदारुणं त्वमागतो येन विहाय मैथिलीम्।।।।

బాణం తగిలిన వెంటనే అతడు బాధతో నా స్వరాన్నే ఆశ్రయించి—దూరం నుంచీ వినిపించేలా—అత్యంత భయంకరమైన మాటలు పలికాడు. అవి విని నీవు మైథిలిని విడిచి ఇక్కడికి వచ్చావు।