Sarga 54
सीताहरणोत्तरं लङ्काप्रवेशः — Sita’s Abduction and Ravana’s Entry into Lanka
अरण्यकाण्ड
ఈ సర్గలో సీతాహరణ ఘట్టం ముగింపు మరియు దాని వెంటనే వచ్చిన రాజకీయ పరిణామం వర్ణించబడుతుంది. ఆకాశమార్గంలో తీసుకుపోబడుతున్న వైదేహి రక్షణ కోసం వ్యర్థంగా వెదుకుతూ, పర్వతశిఖరంపై నిలిచిన ఐదుగురు ప్రముఖ వానరులను చూస్తుంది. రామునికి వార్త చేరాలనే యుక్తితో ఆమె తన పట్టు ఉత్తరీయం, ఆభరణాలను వారి మధ్య వదులుతుంది; కానీ పారిపోవడంలోని ఉత్సాహంలో రావణుడు అది గమనించడు. రావణుని గమనం బాణంలా వేగంగా—అరణ్యాలు, నదులు, పర్వతాలు, సరస్సులు దాటి వరుణాలయమైన సముద్రాన్ని కూడా దాటుతుంది. సీతాహరణ విస్మయంతో సముద్ర తరంగాలు, జలచరాలు స్థబ్ధమైనట్లు వర్ణించబడతాయి; ఆకాశచర చారణులు, సిద్ధులు “ఇదే నీ అంతం” అని అపశకున వాక్యాన్ని పలుకుతారు. లంకకు చేరిన రావణుడు సక్రమంగా వేసిన మార్గాలు, కాపలాతో ఉన్న రాజప్రాసాద మందిరాలు దాటి అంతఃపురంలోకి వెళ్లి, శోకాకుల సీతను హరేములో నిర్బంధిస్తాడు. భయంకర రాక్షసీ కాపలాదారులను నియమించి—అనుమతి లేకుండా ఎవ్వరూ ఆమెను చూడరాదు; ఆమెకు కావలసిన సౌఖ్యాలు సమకూర్చాలి; ఆమెతో కఠినంగా మాట్లాడినవారికి మరణదండన—అని ఆజ్ఞాపిస్తాడు. తర్వాత బయటికి వచ్చి తదుపరి కార్యాచరణను ఆలోచిస్తూ, రావణుడు ఎనిమిది బలవంతులైన రాక్షసులను పిలిచి వారి శక్తిని ప్రశంసించి, ఇప్పుడు శూన్యమైన జనస్థానానికి పంపుతాడు—రాముని గురించి గూఢవార్తలు సేకరించండి, అతని వధకు నిరంతరం ప్రయత్నించండి అని. సర్గాంతంలో సీతను పొందిన మోహజనిత ఆనందంలో ఉన్న రావణుడు, తెలియకుండానే తన పతనానికి దారి తీసే మహావైరాన్ని మరింత పెంచుకుంటున్నాడు అని సూచించబడుతుంది.
Shlokas
Verse 1
ह्रियमाणा तु वैदेही कञ्चिन्नाथमपश्यती।ददर्श गिरिशृङ्गस्थान्पञ्च वानरपुङ्गवान्।।।।
అపహరింపబడుతున్న వైదేహి, ఏ రక్షకుడినీ చూడక, పర్వతశిఖరంపై నిలిచిన ఐదుగురు శ్రేష్ఠ వానర వీరులను దర్శించింది।
Verse 2
तेषां मध्ये विशालाक्षी कौशेयं कनकप्रभम्।उत्तरीयं वरारोहा शुभान्याभरणानि च।।।।मुमोच यदि रामाय शंसेयुरिति मैथिली।
వారి మధ్యనే విశాలాక్షి, వరారోహా మైథిలి—‘ఇవే రామునకు వార్త చెప్పునుగాక’ అనే ఆశతో—కనకప్రభ గల పట్టు ఉత్తరీయమును, శుభాభరణములను విడిచిపెట్టెను।
Verse 3
वस्त्रमुत्सृज्य तन्मध्ये निक्षिप्तं सहभूषणम्।।।।सम्भ्रमात्तु दशग्रीवस्तत्कर्म न स बुद्धवान्।
సంభ్రమంలో సీత వారి మధ్య ఆభరణాలతో కూడిన ఒక వస్త్రాన్ని పడవేసింది; కానీ కలవరపడిన దశగ్రీవుడు (రావణుడు) ఆమె చేసినదాన్ని గ్రహించలేదు।
Verse 4
पिङ्गाक्षास्तां विशालाक्षीं नेत्रैरनिमिषैरिव।।।।विक्रोशन्तीं तथा सीतां ददृशुर्वानरर्षभाः।
పింగాక్షులైన వానరశ్రేష్ఠులు విశాలనేత్రాలైన, ఆర్తనాదం చేస్తున్న సీతను పాపకదలక అనిమేషంగా చూచిరి.
Verse 5
स च पम्पामतिक्रम्य लङ्कामभिमुखः पुरीम्।।।।जगाम रुदतीं गृह्य वैदेहीं राक्षसेश्वरः।
రాక్షసేశ్వరుడు పంపా సరస్సును దాటి, ఏడుస్తున్న వైదేహిని తీసుకొని లంకా నగరాభిముఖంగా వెళ్లెను।
Verse 6
तां जहार सुसंहृष्टो रावणो मृत्युमात्मनः।।।।उत्सङ्गेनेव भुजगीं तीक्ष्णदंष्ट्रां महाविषाम्।
సంతోషోన్మత్తుడైన రావణుడు—తనకే మరణమై నిలిచిన వైదేహిని—తీవ్రదంష్ట్రలతో మహావిషముగల నాగినిని ఒడిలో ఎత్తుకున్నట్లుగా ఎత్తుకొని అపహరించాడు।
Verse 7
वनानि सरितश्शैलांत्सरांसि च विहायसा।।।।स क्षिप्रं समतीयाय शरश्चापादिव च्युतः।
ధనుస్సు నుండి విడిచిన బాణంలా అతడు ఆకాశమార్గంలో వేగంగా దూసుకెళ్లి, అడవులు, నదులు, పర్వతాలు, సరస్సులను దాటి పోయాడు।
Verse 8
तिमिनक्रनिकेतं तु वरुणालयमक्षयम्।।।।सरितां शरणं गत्वा समतीयाय सागरम्।
తిమి-మకరాల నివాసమైన, వరుణుని అక్షయ ఆలయమైన, సమస్త నదులకు శరణ్యమైన ఆ సముద్రాన్ని అతడు దాటి వెళ్లాడు।
Verse 9
सम्भ्रमात्परिवृत्तोर्मी रुद्धमीनमहोरगः।।।।वैदेह्यां ह्रियमाणायां बभूव वरुणालयः।
వైదేహిని అపహరిస్తుండగా వరుణాలయమైన సముద్రం కలవరపడింది; అలలు తిరిగి మళ్లాయి, మహామత్స్యాలు మరియు మహోరగాల చలనం నిలిచిపోయింది।
Verse 10
अन्तरिक्षगता वाचस्ससृजुश्चारणास्तदा।।।।एतदन्तो दशग्रीव इति सिद्धास्तदाब्रुवन्।
అప్పుడు ఆకాశంలో సంచరించే చారణులు తమ వాక్యాలను ప్రకటించారు; సిద్ధులు ఇలా అన్నారు—“ఓ దశగ్రీవా! ఇదే నీ అంతం.”
Verse 11
स तु सीतां विवेष्टन्तीमङ्केनादाय रावणः।।।।प्रविवेश पुरीं लङ्कां रूपिणीं मृत्युमात्मनः।
కానీ రావణుడు, తడబడుతూ పోరాడుతున్న సీతను తన భుజాంకంలో ఎత్తుకొని, లంకాపురిలో ప్రవేశించాడు—ఆమెనే తనకు స్వయంగా మృత్యురూపంగా మోసుకొనివచ్చినట్లుగా।
Verse 12
सोऽभिगम्य पुरीं लङ्कां सुविभक्तमहापथाम्।।।।संरूढकक्ष्याबहुलं स्वमन्तःपुरमाविशत्।
సువిభక్తమైన విశాల మార్గాలు గల లంకాపురిని చేరి, బలంగా కట్టుబడిన అనేక ఆవరణాలను దాటి, అతడు తన అంతఃపురంలో ప్రవేశించాడు।
Verse 13
तत्र तामसितापाङ्गां शोकमोहपरायणाम्।।।।निदधे रावणस्सीतां मयो मायामिवस्त्रियम्।
అక్కడ రావణుడు శోకమోహాలలో మునిగిన, శ్యామల నేత్రాల సీతను ఉంచెను—దైత్యుడు మయుడు మాయామయి స్త్రీ ‘మాయా’ను ఉంచినట్లు.
Verse 14
अब्रवीच्च दशग्रीवः पिशाचीर्घोरदर्शनाः।।।।यथा नेमां पुमान् स्त्री वा सीतां पश्यत्यसम्मतः।
అప్పుడు దశగ్రీవుడు భయంకర దర్శనముగల పిశాచినీలతో చెప్పెను—“నా అనుమతి లేకుండా ఏ పురుషుడూ గాని స్త్రీ గాని ఈ సీతను చూడకూడదు.”
Verse 15
मुक्तामणिसुवर्णानि वस्त्राण्याभरणानि च।।।।यद्यदिच्छेत्तदेवास्या देयं मच्छन्दतो यथा।
“ముత్యాలు, మణులు, బంగారం, వస్త్రాలు, ఆభరణాలు—ఆమె ఏది కోరితే అది నా ఆజ్ఞానుసారంగా వెంటనే ఆమెకు ఇవ్వబడుగాక.”
Verse 16
या च वक्ष्यति वैदेहीं वचनं किञ्चिदप्रियम्।।।।अज्ञानाद्यदि वा ज्ञानान्न तस्या जीवितं प्रियम्।
“మరియు ఎవడు వైదేహికి కొంచెమైనా కఠినమైన మాట చెప్పునో—అజ్ఞానముచేత గాని తెలిసికొని గాని—అతనికి జీవితం ప్రియముగా ఉండకూడదు; అతడు క్షమింపబడకూడదు.”
Verse 17
तथोक्त्वा राक्षसीस्तास्तु राक्षसेन्द्रः प्रतापवान्।।।।निष्क्रम्यान्तः पुरात्तस्मात्किंकृत्यमिति चिन्तयन्।ददर्शाष्टौ महावीर्यान्राक्षसान्पिशिताशनान्।।।।
ఈ విధంగా ఆ రాక్షసీలకు ఆజ్ఞాపించి, ప్రతాపవంతుడైన రాక్షసేంద్రుడు ఆ అంతఃపురమునుండి బయటికి వచ్చెను. “ఇప్పుడు ఏమి చేయవలెను?” అని ఆలోచించుచుండగా, ఎనిమిది మహావీరులైన మాంసభక్షక రాక్షసులను చూచెను.
Verse 18
तथोक्त्वा राक्षसीस्तास्तु राक्षसेन्द्रः प्रतापवान्।।3.54.17।।निष्क्रम्यान्तः पुरात्तस्मात्किंकृत्यमिति चिन्तयन्।ददर्शाष्टौ महावीर्यान्राक्षसान्पिशिताशनान्।।3.54.18।।
ఈ విధంగా ఆ రాక్షసీలకు ఆజ్ఞాపించి, ప్రతాపవంతుడైన రాక్షసేంద్రుడు ఆ అంతఃపురమునుండి బయటికి వచ్చెను. “ఇప్పుడు ఏమి చేయవలెను?” అని ఆలోచించుచుండగా, ఎనిమిది మహావీరులైన మాంసభక్షక రాక్షసులను చూచెను.
Verse 19
स तान्दृष्ट्वा महावीर्यो वरदानेन मोहितः।उवाचैतानिदं वाक्यं प्रशस्य बलवीर्यतः।।।।
వారిని చూచి ఆ మహావీరుడు, పొందిన వరదానముల మోహమున మునిగి, వారి బలపరాక్రమములను ప్రశంసిస్తూ ఈ మాటలు పలికెను।
Verse 20
नानाप्रहरणाः क्षिप्रमितो गच्छत सत्वराः।जनस्थानं हतस्थानं भूतपूर्वं खरालयम्।।।।
వివిధ ఆయుధములతో సన్నద్ధులై, ఆలస్యం లేక వెంటనే ఇక్కడి నుండి త్వరగా వెళ్లుడి—ఖరుడు పూర్వం నివసించిన, అతడు హతమైన జనస్థానమునకు వెళ్లుడి।
Verse 21
तत्रोष्यतां जनस्थाने शून्ये निहतराक्षसे।पौरुषं बलमाश्रित्य त्रासमुत्सृज्य दूरतः।।।।
అక్కడ జనస్థానమున—ఇప్పుడు శూన్యమై, రాక్షసులు హతులైన చోట—నివసించుడి; మీ పౌరుషమును బలమును ఆశ్రయించి, భయమును దూరంగా విడిచిపెట్టుడి।
Verse 22
बलं हि सुमहद्यन्मे जनस्थाने निवेशितम्।सदूषणखरं युद्धे हतं रामेण सायकैः।।।।
జనస్థానంలో నేను నియమించిన అతి మహత్తర బలము—దూషణుడు, ఖరుడుతో కూడి—యుద్ధంలో రాముని శరములచే హతమైంది।
Verse 23
तत क्रोधो ममामर्षाद्धैर्यस्योपरि वर्तते।वैरं च सुमहज्जातं रामं प्रति सुदारुणम्।।।।
అందుచేత అసహ్యమైన అవమానరోషమునుండి నా క్రోధము ధైర్యసీమను దాటి పొంగుతోంది; రాముని పట్ల అతి మహత్తరమైన, అతి దారుణమైన వైరం జన్మించింది।
Verse 24
निर्यातयितुमिच्छामि तच्च वैरमहं रिपोः।न हि लप्स्याम्यहं निद्रामहत्वा संयुगे रिपुम्।।।।
ఆ శత్రువుపై ఆ వైరాన్ని తీర్చుకోవాలని నేను కోరుతున్నాను; యుద్ధంలో శత్రువును హతముచేయకపోతే నాకు నిద్ర లభించదు।
Verse 25
तं त्विदानीमहं हत्वा खरदूषणघातिनम्।रामं शर्मोपलप्स्यामि धनं लब्ध्वेव निर्धनः।।।।
ఖరుడు, దూషణుడిని సంహరించిన ఆ రాముని ఇప్పుడు నేను హతముచేసినప్పుడే శాంతి పొందుతాను—ధనం లభించిన నిర్ధనునివలె।
Verse 26
जनस्थाने वसद्भिस्तु भवद्भीराममाश्रिता।प्रवृत्तिरुपनेतव्या किञ्करोतीति तत्त्वतः।।।।
మీరు జనస్థానంలో నివసిస్తూ రాముని గమనించండి; అతడు ఏమి చేస్తున్నాడు, ఏ విధంగా ముందుకు సాగుతున్నాడు—అది యథార్థంగా నాకు తెలియజేయండి।
Verse 27
अप्रमादाच्च गन्तव्यं सर्वैरपि निशाचरैः।कर्तव्यश्च सदा यत्नो राघवस्य वधं प्रति।।।।
హే నిశాచరులారా! మీరందరూ అప్రమాదంతో ముందుకు సాగాలి; రాఘవుడు (శ్రీరాముడు) వధించుటకు ఎల్లప్పుడూ యత్నించాలి।
Verse 28
युष्माकं च बलज्ञोऽहं बहुशो रणमूर्धनि।अतश्चास्मिन् जनस्थाने मया यूयं नियोजिताः।।।।
యుద్ధముఖంలో అనేకసార్లు మీ బలాన్ని నేను బాగా తెలిసికొన్నాను; అందుకే ఈ జనస్థానంలో ఈ కార్యానికి మిమ్మల్ని నేను నియమించాను।
Verse 29
ततः प्रियं वाक्यमुपेत्य राक्षसा महार्थमष्टावभिवाद्य रावणम्।विहाय लङ्कां सहिताः प्रतस्थिरे यतो जनस्थानमलक्ष्यदर्शनाः।।।।
ఆపై రావణుని గంభీరార్థముగల మధుర వాక్యాన్ని స్వీకరించిన ఆ ఎనిమిది రాక్షసులు, రావణునికి నమస్కరించి, లంకను విడిచి కలిసి జనస్థానమునకు—కనబడని విధంగా—ప్రయాణమయ్యారు।
Verse 30
ततस्तु सीतामुपलभ्य रावणः सुसम्प्रहृष्टः परिगृह्य मैथिलीम्।प्रसज्य रामेण च वैरमुत्तमं बभूव मोहान्मुदितस्सराक्षसः।।।।
అనంతరం రావణుడు సీతను పొందుకొని మైథిలిని తన వశంలోకి తీసుకొని అత్యంత ఆనందించాడు. కాని మోహవశుడై ఆ రాక్షసుడు రామునితో ఘోరమైన వైరం కలిగించే కారణమయ్యాడు.
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Sita’s crisis-time signaling: seeing five vanaras on a mountain, she drops her silk cloth and ornaments as evidence and a message-path to Rama, while Ravana’s coercive confinement policies in Lanka highlight the ethical rupture of abduction and captivity.
Ravana’s boastful confidence—described as delusion born of boons—is countered by the sky-dwellers’ warning of inevitable end, underscoring a Ramayana ethic: power without restraint and moral clarity generates self-destruction, even when it appears triumphant.
Key landmarks include Pampa, the ocean as Varuna’s abode, Lanka’s planned roads and guarded palace halls, and the desolate Janasthana (formerly Khara’s base), mapping the narrative’s shift from forest corridors to the urban fortress-space of Lanka.